'Nghề qua Phố' kể câu chuyện nghề thủ công trong đời sống đương đại

Diễn ra từ ngày 13 đến 28/11 tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội (47 Hàng Dầu, Hà Nội), "Nghề qua Phố" là chùm ba triển lãm thuộc hợp phần "Thay đổi với sự Tôn trọng" (Change with Respect) của chương trình Kẻ Chợ Sáng Tạo. Ba triển lãm "Kết Duyên Sáng Tạo", "Lưu dấu Thủ mộc" và "Con đường Sơn mài Việt – Nhật" được đặt trong một mạch liên kết, phản ánh những khả năng phát triển khác nhau của nghề thủ công: từ hợp tác sáng tạo, xây dựng sản phẩm thương mại đến kết nối văn hóa vượt ra ngoài biên giới quốc gia.

Từ cuộc gặp gỡ giữa nghệ nhân và nhà thiết kế

Trong ba triển lãm, "Kết Duyên Sáng Tạo" đặt ra vấn đề về phương thức hợp tác giữa những người làm thiết kế và nghệ nhân làng nghề. Tám dự án được giới thiệu là tám cuộc gặp gỡ giữa các nhóm thiết kế trẻ với nghệ nhân từ những làng nghề truyền thống quanh Hà Nội. Sơn mài Hạ Thái, khảm trai Chuôn Ngọ, lụa Quất Động, chạm bạc Đồng Xâm, nghề làm quạt Chàng Sơn hay tò he Xuân La... trở thành chất liệu để các nhà thiết kế tìm kiếm những cách biểu đạt mới.

“Kết Duyên Sáng Tạo” kết nối nhà thiết kế với nghệ nhân làng nghề

“Kết Duyên Sáng Tạo” kết nối nhà thiết kế với nghệ nhân làng nghề

Điểm đáng chú ý là các dự án không tiếp cận nghệ nhân đơn thuần như những người thực hiện công đoạn gia công theo ý tưởng có sẵn. Thay vào đó, quá trình sáng tạo được xây dựng trên sự trao đổi và hợp tác bình đẳng. Nhà thiết kế tìm hiểu kỹ thuật, chất liệu và tri thức nghề, nghệ nhân cũng tham gia vào quá trình thử nghiệm, điều chỉnh để hình thành sản phẩm mới. Cách tiếp cận này đặt kinh nghiệm và sự am hiểu nghề của nghệ nhân vào vị trí quan trọng trong sáng tạo đương đại.

Người xem tham quan triển lãm “Kết Duyên Sáng Tạo”

Người xem tham quan triển lãm “Kết Duyên Sáng Tạo”

Giám tuyển Nguyễn Tú Hằng, Giám đốc Hanoi Grapevine, cho biết trước đây đã có nhiều chương trình kết nối nghệ nhân với nhà thiết kế, nhưng điểm khác biệt của "Kết Duyên Sáng Tạo" là đặt nghệ nhân ở vị trí ngang hàng với nhà thiết kế. Theo chị, sự hợp tác chỉ thực sự có ý nghĩa khi hai bên cùng đóng góp tri thức, kinh nghiệm và quan điểm sáng tạo, thay vì một bên đưa ra ý tưởng còn bên kia chỉ thực hiện kỹ thuật.

Nếu "Kết Duyên Sáng Tạo" tập trung vào quá trình hình thành sản phẩm thông qua hợp tác, "Lưu dấu Thủ mộc" tiếp tục câu chuyện ở một khía cạnh khác: đưa các yếu tố văn hóa truyền thống vào hoạt động sáng tạo và phát triển thương hiệu. Triển lãm giới thiệu thực hành của các nghệ sĩ, studio như Saigon Gold Sign, Stakie, EasyBadWork, Lam Phong Studio, Sleeplesslamp và PunArt.

Các sản phẩm được trưng bày trong triển lãm "Lưu dấu Thủ mộc"

Các sản phẩm được trưng bày trong triển lãm "Lưu dấu Thủ mộc"

Từ tranh kính, đồ họa dân gian, sơn mài đến đồ chơi nghệ thuật và vật phẩm trang trí, mỗi đơn vị lựa chọn một cách khai thác chất liệu, hình tượng văn hóa Việt Nam. Saigon Gold Sign kết nối nghệ thuật tranh kính phương Tây với tranh kính Nam Bộ; Stakie kết hợp hoạt họa, in 3D và lập trình để tạo ra những sản phẩm chuyển động. EasyBadWork khai thác hình tượng hổ trong đồ họa dân gian, trong khi Lam Phong Studio đưa sơn mài và các vật liệu truyền thống vào dòng sản phẩm quà tặng, trang trí. Sleeplesslamp sáng tạo những chiếc đèn đất sét từ cảm hứng tạo hình dân gian và trái cây bản địa; PunArt phát triển các nhân vật đồ chơi nghệ thuật dựa trên trò chơi và hình tượng quen thuộc trong văn hóa Việt.

Không chỉ trưng bày sản phẩm hoàn thiện, triển lãm còn giới thiệu bản thử nghiệm, công cụ chế tác và quá trình phát triển ý tưởng. Qua đó, công chúng có thể hình dung con đường từ nghiên cứu chất liệu, khai thác di sản thị giác đến xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm ra thị trường. Đây cũng là cách các nghệ sĩ trẻ tìm kiếm mô hình phát triển kinh tế sáng tạo dựa trên vốn văn hóa bản địa, thay vì chỉ sử dụng những yếu tố truyền thống như một chi tiết trang trí.

"Lưu dấu Thủ mộc" giới thiệu những sản phẩm thành công trong việc sử dụng yếu tố di sản

"Lưu dấu Thủ mộc" giới thiệu những sản phẩm thành công trong việc sử dụng yếu tố di sản

Theo giám tuyển Nguyễn Tú Hằng, "Lưu dấu Thủ mộc" dành cho những thương hiệu nội địa đã có quá trình thử nghiệm và thành công trong việc sử dụng yếu tố di sản để phát triển sản phẩm. Khi đặt triển lãm bên cạnh "Kết Duyên Sáng Tạo", người xem có thể nhận diện rõ hơn hành trình từ ý tưởng, hợp tác với làng nghề, hoàn thiện sản phẩm đến thương mại hóa.

Mở rộng con đường giao lưu quốc tế

Từ câu chuyện hợp tác và phát triển thị trường trong nước, triển lãm thứ ba "Con đường Sơn mài Việt – Nhật" mở rộng phạm vi kết nối sang giao lưu văn hóa quốc tế. Do TAKI Corporation (Nhật Bản) và Hanoi Grapevine (Việt Nam) đồng tổ chức, dự án hướng tới xây dựng nền tảng trao đổi giữa nghệ sĩ, nghệ nhân và những người nghiên cứu sơn mài của hai quốc gia.

Sau chuyến khảo sát tại Hà Nội vào tháng 3/2026, dự án tiếp tục với chương trình nghiên cứu tại Wajima, Nhật Bản vào tháng 9/2026, với sự tham gia của ba nghệ sĩ Việt Nam: Trương Hoàng Hải, Đinh Công Đạt và Trần Thảo Miên.

Không gian triển lãm "Con đường Sơn mài Việt – Nhật"

Không gian triển lãm "Con đường Sơn mài Việt – Nhật"

Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh Wajima vẫn đang khắc phục hậu quả trận động đất ngày 1/1/2024, khiến nhiều xưởng thủ công và công trình văn hóa bị phá hủy. Bởi vậy, cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ Việt Nam và nghệ nhân Nhật Bản không chỉ dừng ở việc trao đổi kỹ thuật, mà còn mở ra những suy ngẫm về sức sống của nghề thủ công, ý nghĩa của việc gìn giữ tri thức truyền thống và khả năng phục hồi các cộng đồng nghề trước biến động.

Theo giám tuyển Nguyễn Tú Hằng, sau khi kết nối nghệ sĩ với làng nghề và hỗ trợ hình thành những sản phẩm sáng tạo, vấn đề tiếp theo là làm thế nào đưa các giá trị đó ra khỏi phạm vi trong nước để tiếp tục trao đổi, giao lưu với các quốc gia khác. "Con đường Sơn mài Việt – Nhật" chính là một hướng tiếp cận như vậy, đồng thời dự kiến tiếp tục triển khai giai đoạn hai trong năm 2027, với kế hoạch mời các nghệ nhân Nhật Bản sang Việt Nam.

Thông qua ba triển lãm, "Nghề qua Phố" cho thấy di sản thủ công không chỉ được gìn giữ bằng việc bảo tồn kỹ thuật và sản phẩm, mà còn có thể tiếp tục phát triển thông qua hợp tác sáng tạo, đổi mới phương thức sản xuất và giao lưu quốc tế. Xuyên suốt các hoạt động là tinh thần tôn trọng nghệ nhân, quyền sở hữu trí tuệ, việc chuyển giao tri thức và các nguyên tắc sản xuất có trách nhiệm.

An Hạ - Hoàng Anh

Nguồn Báo Thể Thao & Văn Hóa: https://thethaovanhoa.vn/nghe-qua-pho-ke-cau-chuyen-nghe-thu-cong-trong-doi-song-duong-dai-20261119120254574.htm