'Tri thức nuôi và chế biến vịt Vân Đình' - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 16-11-2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 3106/QĐ-BVHTTDL, chính thức đưa “Tri thức nuôi và chế biến vịt Vân Đình” vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đây không chỉ là sự vinh danh một thương hiệu ẩm thực của Thủ đô, mà còn là sự khẳng định giá trị của tri thức dân gian được đúc kết, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Vịt Vân Đình được chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn. Ảnh: VĐ

Vịt Vân Đình được chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn. Ảnh: VĐ

Mạch nguồn từ thiên nhiên và lịch sử trăm năm

​Nhắc đến Vân Đình là nhắc đến vùng đất giàu truyền thống lịch sử, nằm ở khu vực Nam Hà Nội. Từ các cuộc khai quật khảo cổ tại đây đã phát lộ hàng loạt di chỉ khảo cổ cư trú cùng các hiện vật tiêu biểu của nền văn minh Đông Sơn và cho thấy Vân Đình xưa là vùng đất trù phú, có đời sống văn hóa, kinh tế, xã hội phát triển.

Vân Đình được thiên nhiên ưu ái ban tặng cho dòng sông Đáy hiền hòa cùng hệ thống ao hồ, kênh mương và những cánh đồng lúa rộng lớn. Chính hệ sinh thái tự nhiên đặc thù ấy đã khai sinh và nuôi dưỡng nghề chăn nuôi vịt truyền thống của người dân bản địa từ khoảng thế kỷ XIX.

​Tận dụng nguồn thức ăn dồi dào từ đồng ruộng sau mỗi mùa gặt và thủy sinh phong phú dưới ao hồ, sông ngòi, người dân Vân Đình đã tích lũy cho mình những kinh nghiệm chăn nuôi thuận tự nhiên vô cùng độc đáo. Đó là cả một quy trình tỉ mỉ từ khâu chọn giống, tổ chức chăn thả theo mùa vụ, chăm sóc, quản lý đàn vịt cho đến bí quyết nhận biết độ trưởng thành và chất lượng vịt thương phẩm.

Chính phương thức chăn thả tự nhiên kết hợp với nguồn thức ăn sạch đã tạo nên giống vịt cỏ Vân Đình có tầm vóc vừa phải, xương nhỏ, thớ thịt dày, thơm, chắc ngọt, ăn không bị ngấy.

Vịt Vân Đình được chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn. Ảnh: VĐ

Vịt Vân Đình được chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn. Ảnh: VĐ

​Nếu tri thức chăn nuôi là nền tảng tạo nên nguồn nguyên liệu thượng hạng, thì nghệ thuật chế biến chính là linh hồn nâng tầm vịt Vân Đình trở thành một di sản ẩm thực độc đáo.

Từ những bữa cơm gia đình với các món truyền thống như vịt luộc, cháo vịt, cùng với sự phát triển của đời sống kinh tế - xã hội, người dân Vân Đình đã không ngừng sáng tạo, làm phong phú thêm thực đơn từ nguyên liệu quen thuộc này.

Từ khoảng năm 1992, các món ăn trứ danh như vịt nướng, vịt om sấu, vịt chao, vịt rang riềng bắt đầu nở rộ và chinh phục thực khách thập phương. Đến năm 2023, nhiều sản phẩm mới như chả vịt, vịt ủ xì dầu, vịt sáo rau má, xôi vịt, măng vịt, vịt giang giềng, nộm chân vịt tiếp tục ra đời, tạo nên cả một “thế giới ẩm thực” đa sắc màu và tinh tế.

Nhiều sản phẩm được chế biến từ vịt Vân Đình đạt chuẩn OCOP, trưng bày, bán tại các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại trên địa bàn xã. Ảnh: VĐ

Nhiều sản phẩm được chế biến từ vịt Vân Đình đạt chuẩn OCOP, trưng bày, bán tại các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại trên địa bàn xã. Ảnh: VĐ

​Tinh hoa của tri thức dân gian

Bà Doãn Thị Bé, thôn Vân Phúc - người được truyền nghề từ bố mẹ và đến nay đã có hơn 50 năm kinh nghiệm trong việc chế biến vịt Vân Đình cho biết: Để làm ra một đĩa thịt vịt đúng chuẩn hương vị Vân Đình đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc và đôi bàn tay tài hoa của người chế biến. Là sự tinh tế trong khâu lựa chọn nguyên liệu tươi ngon, kỹ thuật sơ chế và khử mùi bằng những nguyên liệu dân dã nhưng hiệu quả tuyệt đối.

Ngoài ra, quan trọng nhất là bí quyết phối hợp gia vị, cách kiểm soát ngọn lửa, điều chỉnh nhiệt độ và căn thời gian chế biến chuẩn xác để miếng thịt vịt khi chín đạt đến độ mềm ngọt bên trong, vàng giòn bên ngoài mà vẫn giữ trọn vẹn hương thơm tự nhiên.

Bà Doãn Thị Bé ở thôn Vân Phúc, xã Vân Đình, đã tiếp nối nghề gia truyền với hơn 50 năm kinh nghiệm chia sẻ với thế hệ trẻ về những món ngon từ vịt Vân Đình. Ảnh: VĐ

Bà Doãn Thị Bé ở thôn Vân Phúc, xã Vân Đình, đã tiếp nối nghề gia truyền với hơn 50 năm kinh nghiệm chia sẻ với thế hệ trẻ về những món ngon từ vịt Vân Đình. Ảnh: VĐ

Những bí quyết nghề nghiệp ấy không nằm trên sách vở, mà được truyền trực tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua lời nói, sự quan sát và quá trình thực hành.

​Từ những bậc cao niên am hiểu nghề xưa, những gia đình có truyền thống chăn nuôi vịt lâu năm, các chủ hộ kinh doanh, nhà hàng và cả thế hệ trẻ đang tiếp nối nghề truyền thống, đều là những chủ thể thực hành, lưu giữ và thổi hồn vào các món ăn được chế biến từ thịt vịt. Có thể khẳng định, tri thức nuôi và chế biến vịt Vân Đình không chỉ mang giá trị ẩm thực đơn thuần, mà còn là kết tinh của lịch sử lao động cần cù, trí tuệ dân gian, sự sáng tạo không ngừng và bản sắc văn hóa đặc trưng của người dân quê hương.

Chủ tịch UBND xã Vân Đình Nguyễn Ngọc Điệp cho biết: Từ tháng 9-2025, xã chủ động đề xuất Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hà Nội khảo sát, lập hồ sơ đề nghị ghi danh di sản ẩm thực này.

Thông qua cách chế biến truyền thống và ứng dụng công nghệ hiện đại, người làm nghề ở Vân Đình tạo ra những món ngon từ vịt. Ảnh: VĐ

Thông qua cách chế biến truyền thống và ứng dụng công nghệ hiện đại, người làm nghề ở Vân Đình tạo ra những món ngon từ vịt. Ảnh: VĐ

Trong năm 2026, công tác kiểm kê, thu thập tư liệu, nhận diện các chủ thể thực hành và nghiên cứu giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, kinh tế của di sản đã được triển khai bài bản, công phu trước khi được Hội đồng khoa học thẩm định và trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định công nhận.

​Việc “Tri thức nuôi và chế biến vịt Vân Đình” được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là niềm vinh dự lớn lao, nhưng đồng thời cũng đặt ra trọng trách không nhỏ đối với chính quyền và nhân dân xã Vân Đình trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Bởi, một di sản phi vật thể chỉ thực sự có sức sống khi nó tiếp tục hiện diện sống động trong đời sống hằng ngày, khi những người có kinh nghiệm vẫn miệt mài truyền nghề và thế hệ trẻ tiếp nối, trân trọng, tự hào về giá trị văn hóa của cha ông.

Theo ông Nguyễn Ngọc Điệp, địa phương đã thống kê đầy đủ các cá nhân, gia đình đang nắm giữ tri thức để kịp thời sưu tầm, tư liệu hóa và số hóa các kinh nghiệm, bí quyết truyền thống, nhất là những tri thức có nguy cơ mai một. Song song đó, việc thành lập các câu lạc bộ thực hành di sản và tổ chức các hoạt động giao lưu, trình diễn, trải nghiệm ngay tại cộng đồng và trong các cơ sở giáo dục cũng sẽ được chú trọng hơn.

Đặc biệt, việc bảo tồn di sản phải gắn với phát huy giá trị để cùng phát triển kinh tế xanh, bền vững và nâng cao đời sống nhân dân. “Địa phương chú trọng hỗ trợ các hộ chăn nuôi, cơ sở chế biến ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, bảo đảm phòng chống dịch bệnh, bảo vệ môi trường và an toàn vệ sinh thực phẩm, nhưng vẫn giữ trọn vẹn kỹ thuật chế biến truyền thống. Cùng với việc đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng công nghệ số, việc kết nối di sản ẩm thực với phát triển du lịch văn hóa, du lịch trải nghiệm và công nghiệp văn hóa gắn với nông thôn sáng tạo đang mở ra hướng đi đầy triển vọng”- Chủ tịch UBND xã Vân Đình Nguyễn Ngọc Điệp khẳng định.

​Trong hành trình bảo tồn, phát huy di sản “Tri thức nuôi và chế biến vịt Vân Đình”, mỗi người dân, mỗi hộ chăn nuôi và kinh doanh tại Vân Đình đều cần ý thức rõ mình không chỉ là người thụ hưởng thành quả, mà còn là người trực tiếp thực hành và giữ gìn giá trị di sản. Khi tên gọi “Vịt Vân Đình” luôn gắn liền với chất lượng sản phẩm, nguồn gốc minh bạch và trách nhiệm cộng đồng, di sản sẽ tiếp tục lan tỏa, góp phần làm rạng danh thêm bản đồ ẩm thực Việt Nam hôm nay và mai sau.

Ánh Dương

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/tri-thuc-nuoi-va-che-bien-vit-van-dinh-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-1766692.html