5 cuốn tiểu sử lịch sử nổi bật
Tiểu sử anh em Grimm, họa sĩ Vermeer, nhà khoa học Francis Crick nằm trong danh sách 5 tác phẩm tiểu sử lịch sử nổi bật trong năm.
Hồi tháng 6, giáo sư Clare Jackson đã giành Giải thưởng Tiểu sử lịch sử Elizabeth Longford 2026 (phần thưởng trị giá 5.000 bảng, tương đương 169 triệu đồng) với cuốn The Mirror of Great Britain: A Life of James VI & I.
Bên cạnh tác phẩm đoạt giải, còn 4 cuốn sách khác lọt vào danh sách đề cử rút gọn của Giải thưởng, đều là những tiểu sử lịch sử hấp dẫn. Nhà sử học Roy Foster, Chủ tịch hội đồng giám khảo giải thưởng, cho rằng một cuốn tiểu sử lịch sử xuất sắc phải kết hợp nghiên cứu nguyên bản, khả năng đánh giá lịch sử và lối kể chuyện hấp dẫn, dễ tiếp cận. Tác phẩm không chỉ thuật lại cuộc đời nhân vật mà còn giúp độc giả hiểu ảnh hưởng của họ đối với thời đại.
Ông đánh giá danh sách năm nay thuộc nhóm mạnh nhất trong hơn 20 năm tổ chức giải, đồng thời có sự đa dạng đáng chú ý. Năm tác phẩm trải rộng từ lịch sử hoàng gia, khoa học đến hội họa và văn học dân gian.
Hoàng hậu Maria Theresa dưới góc nhìn mới

Maria Theresa, Empress: The Making of the Austrian Enlightenment (Hoàng hậu Maria Theresa: Sự hình thành thời kỳ Khai sáng Áo) của Richard Bassett khắc họa lại chân dung một trong những nữ quân chủ nổi bật của châu Âu thế kỷ 18.
Theo Foster, Maria Theresa thường được nhắc đến như một nhân vật hoàng gia quyền lực, nhưng cuốn sách làm nổi bật trí tuệ, khả năng thương lượng và những đóng góp của bà đối với sự phát triển của nước Áo.
Tác giả cũng đánh giá lại mối quan hệ giữa Maria Theresa và con trai Joseph II, người lâu nay được xem là hình mẫu của một quân chủ chuyên chế khai sáng. Qua đó, Bassett đặt câu hỏi về cách lịch sử ghi nhận thành tựu của bà và con trai.
Chân dung khác lạ của nhà khoa học Francis Crick

Crick: A Mind in Motion - from DNA to the Brain (Crick: Một trí tuệ không ngừng vận động - từ ADN đến bộ não) của Matthew Cobb kể về Francis Crick, nhà khoa học nổi tiếng với những nghiên cứu về cấu trúc ADN.
Thay vì chỉ tập trung vào thành tựu khoa học, Cobb tái hiện Crick như một nhân vật giàu cá tính, gắn với đời sống văn hóa sôi động của thập niên 1960. Qua những bức ảnh, câu chuyện đời thường và các mối quan hệ, độc giả bắt gặp một nhà khoa học thích tiệc tùng, thử những trải nghiệm mới nhưng vẫn dành sự tận tâm cho nghiên cứu.
Cuốn sách đề cập mối quan hệ giữa Crick với James Watson, Rosalind Franklin và các đồng nghiệp, đồng thời xem xét lại vai trò của những người góp phần vào các khám phá khoa học quan trọng.
Tác giả Matthew Cobb giải thích những vấn đề sinh học phức tạp bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Đây là cuốn tiểu sử có sự hài hước và gần gũi hiếm thấy trong các tác phẩm viết về những nhà khoa học lớn.
Khám phá cuộc đời bí ẩn của họa sĩ Vermeer

Vermeer: A Life Lost and Found (Vermeer: Một cuộc đời bị lãng quên và được tìm lại) của Andrew Graham-Dixon tìm hiểu cuộc đời Johannes Vermeer, danh họa Hà Lan thế kỷ 17. Bên cạnh phân tích tranh của Vermeer, tác phẩm còn tái hiện bối cảnh tôn giáo, văn hóa và xã hội Hà Lan thời kỳ ông sống.
Graham-Dixon đặc biệt chú ý đến những nhóm Kitô giáo có tư tưởng cải cách, cùng mối liên hệ giữa họ với các nhà bảo trợ nghệ thuật của Vermeer.
Thông qua những bức tranh, tác giả cho thấy nghệ thuật của Vermeer phản ánh đời sống tinh thần và những chuyển biến tư tưởng trong xã hội đương thời. Cuốn sách cũng lý giải việc tên tuổi Vermeer từng chìm vào quên lãng sau khi ông qua đời, trước khi được giới nghiên cứu và công chúng khám phá lại vào cuối thế kỷ 19.
Điểm nổi bật của tác phẩm là đặt họa sĩ trở lại đúng bối cảnh lịch sử, thay vì chỉ nhìn ông qua danh tiếng và những cách diễn giải của hậu thế.
Cuộc đời vị vua đầu tiên cai trị cả Anh và Scotland

The Mirror of Great Britain: A Life of James VI & I (Tấm gương Vương quốc Anh: Cuộc đời James VI và I) của Clare Jackson viết về James VI của Scotland, đồng thời là James I của Anh.
Nhà vua thường được nhắc đến qua những tranh cãi trong đời sống riêng tư hoặc hình ảnh một người say mê học thuật nhưng thiếu thực tế. Clare Jackson đưa ra chân dung nhiều chiều hơn. Bà mô tả James là người có trí tuệ sắc sảo, am hiểu các vấn đề tôn giáo, chính trị và có khả năng thích nghi với những biến động của thời đại.
Cuốn sách đặt các mối quan hệ cá nhân, đời sống tình cảm và những quyết định của nhà vua trong chuẩn mực xã hội thế kỷ 16-17, tránh áp đặt cách nhìn hiện đại lên nhân vật lịch sử. Tác giả cũng phân tích tuổi thơ nhiều biến cố, những thách thức ngoại giao và căng thẳng tôn giáo mà James phải đối mặt trong thời gian trị vì.
Tác phẩm là ví dụ tiêu biểu về cách kết hợp cuộc đời cá nhân với bối cảnh tư tưởng và chính trị rộng lớn, giúp độc giả hiểu rõ hơn một giai đoạn quan trọng của lịch sử Anh.
Anh em Grimm không chỉ là những người kể cổ tích

The Brothers Grimm: A Biography (Anh em Grimm: Tiểu sử) của Ann Schmiesing khám phá cuộc đời Jacob và Wilhelm Grimm, hai học giả Đức gắn liền với những truyện cổ tích nổi tiếng như Bạch Tuyết, Hansel và Gretel.
Điểm hấp dẫn của cuốn sách là đưa độc giả trở về châu Âu đầu thế kỷ 19. Schmiesing không chỉ kể về quá trình sưu tầm truyện cổ tích mà còn tái hiện mối quan hệ gắn bó đặc biệt giữa hai anh em. Họ từng trải qua nhiều khó khăn trong cuộc sống, không được đánh giá đúng mức khi làm công việc thủ thư cho nhà nước. Tuy nhiên, bằng sự kiên trì nghiên cứu, cả hai dần tạo dựng được danh tiếng trong giới học thuật.
Ngoài truyện cổ tích, anh em Grimm còn có những đóng góp quan trọng cho ngôn ngữ học, đặc biệt là công trình biên soạn từ điển tiếng Đức. Cuốn sách giúp độc giả nhìn nhận anh em Grimm không chỉ là những người sưu tầm truyện kể dân gian mà còn là các nhân vật có ảnh hưởng đối với lịch sử tư tưởng và văn hóa Đức.
Nguồn Znews: https://znews.vn/5-cuon-tieu-su-lich-su-noi-bat-post1696944.html

