Nghe rừng Phần Lan thì thầm chuyện đất nước

Có những chuyến đi mà một câu hỏi cứ luẩn quẩn mãi trong đầu: Vì sao cùng sống trên một hành tinh, có những dân tộc lại biết biến những điều tưởng chừng bất lợi của thiên nhiên thành lợi thế phát triển đáng kinh ngạc?

Tôi mang theo câu hỏi ấy khi đến Phần Lan, đất nước nằm ở cực Bắc châu Âu, nơi mùa Đông dài hơn mùa Hạ, rừng nhiều hơn phố và cái lạnh đôi khi đủ khiến người tới từ miền nhiệt đới phải suy nghĩ lại về sự dũng cảm của mình. Nhưng rồi, chính ở miền đất giá lạnh ấy, tôi lại tìm thấy những điều thật ấm áp.

Biến mùa Đông trở thành… tài nguyên

Từ Helsinki, thủ đô xinh đẹp của Phần Lan, chúng tôi ngược lên Rovaniemi, thủ phủ vùng Lapland, nằm sát vòng Bắc Cực. Càng đi về phương Bắc, cảnh vật càng mang một vẻ đẹp khác lạ. Những cánh rừng thông trải dài, những con đường vắng, những ngôi nhà nhỏ nép mình giữa cây cối. Bạt ngàn là rừng thông. Tuyết đầu mùa phủ lên mặt đất những mảng trắng tinh khôi.

TS. Bùi Mạnh Cường ở Rovaniemi, Phần Lan. (Ảnh TGCC)

TS. Bùi Mạnh Cường ở Rovaniemi, Phần Lan. (Ảnh TGCC)

Ở Việt Nam, người ta thường tìm đến những nơi nắng ấm để nghỉ dưỡng. Còn ở đây, hàng triệu du khách lại sẵn sàng vượt hàng nghìn cây số, trả không ít tiền để được… chịu lạnh. Cái nghịch lý ấy hóa ra lại là câu chuyện kinh tế thú vị. Người Phần Lan không thể làm cho mùa Đông ngắn lại, cũng chẳng thể bắt mặt trời chiếu sáng lâu hơn. Họ chọn một cách khác, đó là biến mùa Đông thành tài nguyên, biến cái lạnh thành sản phẩm, biến những câu chuyện cổ tích thành ngành công nghiệp du lịch dịch vụ.

Chúng tôi nghỉ trong một khu biệt thự giữa rừng thông. Những ngôi nhà gỗ và nhà kính kiểu Phần Lan nằm yên bình dưới tán cây, ánh đèn vàng hắt ra từ cửa sổ, khiến khung cảnh chẳng khác nào trang sách cổ tích Bắc Âu vừa được mở ra.

Từ phòng khách nhìn qua ô cửa kính lớn, khu vườn hiện lên với những thân thông cao vút, mặt đất lấm tấm tuyết. Ngoài vườn có một bể nước nóng ngoài trời. Giữa tiết trời lạnh buốt, được ngâm mình trong làn nước ấm, ngước nhìn bầu trời Bắc Âu, mới thấy con người có thể sáng tạo đến thế nào để chung sống với thiên nhiên.

Người Phần Lan nổi tiếng với văn hóa Sauna, một nét sinh hoạt lâu đời gắn với sự thư giãn, thanh lọc cơ thể và đời sống cộng đồng. Ở xứ lạnh, hơi nóng không chỉ để chống rét mà nó còn là một phần bản sắc văn hóa bản địa.

Chú trọng kinh tế trải nghiệm

Đến Rovaniemi mà không ghé thăm làng ông già Noel thì có lẽ cũng giống như đến Hà Nội mà chưa một lần tản bộ quanh Hồ Gươm. Ngôi làng nằm gần vòng Bắc Cực, nơi người ta có thể bước qua vạch giới tuyến địa lý và lưu lại khoảnh khắc mình vừa đặt chân tới miền cực Bắc châu Âu.

Những ngôi nhà gỗ với mái dốc, ánh đèn lung linh tỏa sáng, các cửa hàng lưu niệm đầy màu sắc bản địa, bưu điện của ông già Noel, những chú tuần lộc và không khí Giáng sinh hiện diện gần như quanh năm. Điều thú vị là ông già Noel vốn thuộc thế giới tưởng tượng của trẻ thơ nhưng tại Rovaniemi, nhân vật ấy đã trở thành thương hiệu du lịch quốc tế.

Người lớn đến đây để tìm lại tuổi thơ. Trẻ em đến đây để gặp được nhân vật mà chúng từng tin là có thật. Những bức thư gửi ông già Noel từ khắp nơi trên thế giới khiến một câu chuyện cổ tích có thêm đời sống thật trong thế giới hiện đại.

Tôi đứng nhìn những gia đình ríu rít chụp ảnh, những đứa trẻ háo hức trước các cửa hàng, rồi tự hỏi: Rốt cuộc, người ta đang mua gì ở đây? Mua một món quà lưu niệm? Mua một bức ảnh? Một tấm bưu thiếp? Không hẳn. Họ đang mua niềm vui, ký ức và cảm giác được sống trong một câu chuyện đẹp.

Trong kinh tế học hiện đại, người ta nói nhiều đến kinh tế trải nghiệm. Giá trị của sản phẩm hàng hóa không chỉ nằm ở công dụng vật chất mà còn ở cảm xúc và những kỷ niệm mà nó tạo ra. Rovaniemi là một minh họa sinh động. Điều đáng học ở Phần Lan là cách họ biến câu chuyện văn hóa thành giá trị kinh tế nhưng vẫn giữ được linh hồn của câu chuyện ấy.

Tác giả trải nghiệm du lịch ở Phần Lan. (Ảnh TGCC)

Tác giả trải nghiệm du lịch ở Phần Lan. (Ảnh TGCC)

Một trải nghiệm khó quên khác là chuyến thăm trại chó Husky. Những chú chó có bộ lông dày, đôi mắt sáng và dáng vẻ mạnh mẽ vốn sinh ra để thích nghi với vùng đất lạnh giá. Khi được đưa vào những hoạt động kéo xe, chúng trở thành một phần của trải nghiệm du lịch Bắc Âu. Tiếng chó sủa, tiếng người gọi nhau, những chiếc xe trượt và con đường xuyên qua rừng tạo nên khung cảnh rất riêng của Lapland.

Điều khiến tôi chú ý là cách người ta tổ chức hoạt động tưởng như đơn giản thành dịch vụ có quy trình. Du khách được hướng dẫn trước khi tham gia. Việc vận hành, an toàn và chăm sóc động vật là những khâu không thể tách rời nếu muốn phát triển loại hình du lịch này một cách có trách nhiệm.

Rồi đến những chú tuần lộc. Loài vật hiền lành ấy gắn bó với đời sống của người Sámi, cộng đồng bản địa vùng cực Bắc châu Âu. Từ lâu, tuần lộc hiện diện trong văn hóa, tập quán và ký ức của cư dân nơi đây. Ngày nay, những trải nghiệm gắn với tuần lộc cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn của du lịch Lapland.

Cuộc hẹn với bầu trời Bắc Âu

Nhưng có lẽ, điều kỳ diệu nhất của chuyến đi Phần Lan là ở trên trời: Cực quang. Buổi tối, chúng tôi lên xe đi “săn” cực quang. Hành trình đưa chúng tôi rời xa ánh đèn thành phố, tiến sâu vào vùng phương Bắc. Có những đoạn đường dài, hai bên chỉ là rừng cây và bóng tối. Người già, người trẻ, ai nấy đều mang theo một niềm háo hức khó tả.

Thú thực, ngồi trên xe giữa đêm lạnh, tôi cũng tự hỏi: Không biết mình đang đi tìm ánh sáng hay đang thử thách sức chịu đựng của bản thân? Cực quang vốn chẳng phải thứ muốn xem là được. Sự xuất hiện của nó phụ thuộc vào hoạt động của mặt trời, từ trường trái đất, điều kiện mây trời và nhiều yếu tố khác.

Và rồi, trên nền trời đen thẫm, những dải sáng xanh bắt đầu hiện ra. Ban đầu còn mờ nhạt, sau rõ dần, kéo dài, uốn lượn, biến đổi hình dạng như những tấm lụa khổng lồ được ai đó nhẹ nhàng tung lên giữa không trung. Có lúc ánh sáng như dòng sông xanh chảy qua bầu trời. Có lúc lại như tấm rèm mềm mại đang lay động trước cơn gió vô hình. Cả không gian dường như lặng đi. Những người vừa trò chuyện rôm rả bỗng ngước nhìn, say mê, gần như quên mất cái lạnh đến… tái tê.

Từ rừng xanh đến tầm vóc quốc gia

Điều khiến tôi suy ngẫm nhiều nhất sau những ngày ở Phần Lan không chỉ là cảnh đẹp mà là cách một quốc gia có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt vẫn xây dựng được nền kinh tế phát triển và chất lượng sống rất cao. Chỉ số hạnh phúc vào hàng top đầu thế giới.

Phần Lan không phải đất nước được thiên nhiên ưu ái theo cách thông thường. Khí hậu lạnh, mùa đông dài, dân số ít, thị trường nội địa không đủ lớn. Nhưng quốc gia này có những thế mạnh đáng chú ý về giáo dục, khoa học, công nghệ, quản trị công và phát triển bền vững.

Những thương hiệu như Nokia từng đưa tên tuổi Phần Lan ra thế giới. Ngành công nghiệp rừng của họ không chỉ gắn với khai thác gỗ mà còn phát triển các sản phẩm chế biến, vật liệu và công nghệ sinh học. Điều quan trọng là họ không nhìn rừng chỉ như kho nguyên liệu mà còn là không gian sinh thái, nơi nghỉ dưỡng, tài nguyên du lịch, một phần bản sắc dân tộc và nguồn lực kinh tế cần được quản lý lâu dài.

Sáng cuối tháng Mười, chúng tôi rời Rovaniemi, đáp chuyến bay về Helsinki rồi tiếp tục hành trình tới Copenhagen, thủ đô Đan Mạch. Qua ô cửa máy bay, tôi nghĩ về những ngày vừa qua. Một đất nước nhỏ bé về dân số, nằm ở vùng khí hậu khắc nghiệt, đã khiến du khách từ những miền xa xôi tìm đến không chỉ để ngắm cảnh mà còn để trải nghiệm những giá trị mà họ dày công kiến tạo.

Những ngôi nhà gỗ và nhà kính kiểu Phần Lan nằm yên bình dưới tán cây, ánh đèn vàng hắt ra từ cửa sổ, khiến khung cảnh chẳng khác nào trang sách cổ tích Bắc Âu vừa được mở ra. (Ảnh TGCC)

Những ngôi nhà gỗ và nhà kính kiểu Phần Lan nằm yên bình dưới tán cây, ánh đèn vàng hắt ra từ cửa sổ, khiến khung cảnh chẳng khác nào trang sách cổ tích Bắc Âu vừa được mở ra. (Ảnh TGCC)

Từ câu chuyện ông già Noel, tôi nhìn thấy sức mạnh của văn hóa khi được tổ chức thành ngành kinh tế đổi mới sáng tạo. Từ những cánh rừng, tôi nhìn thấy giá trị của tư duy phát triển bền vững. Từ những dịch vụ du lịch, tôi cảm nhận thấy vai trò của sự chuyên nghiệp và khả năng biến điều bình dị thành trải nghiệm đáng nhớ. Và từ những dải cực quang, tôi cảm nhận sâu sắc hơn, kỳ vĩ hơn vẻ đẹp của thiên nhiên, sự hữu hạn của con người và ý nghĩa của những khoảnh khắc được sống trọn vẹn bên người thân.

Chợt nhớ Việt Nam cũng có biết bao “món quà” quý giá của thiên nhiên ban tặng và lịch sử ghi nhận. Những cánh rừng đại ngàn, những bờ biển dài với biển xanh cát trắng nắng vàng, những di sản văn hóa đa dạng, những câu chuyện huyền thoại của hàng ngàn năm lịch sử và một dân tộc giàu nghị lực, sáng tạo, chịu thương, chịu khó. Điều chúng ta cần không chỉ là khai thác những gì đang có mà còn phải biết “thổi” vào trong đó trí tuệ, công nghệ, văn hóa và tầm nhìn dài hạn.

Rời Phần Lan, tôi nghiệm ra một điều: Thiên nhiên có thể quyết định một dân tộc được trao những gì nhưng chính trí tuệ và cách ứng xử của dân tộc ấy mới quyết định họ sẽ làm nên điều gì từ những thứ được trao tặng.

TS. Bùi Mạnh Cường

Nguồn TG&VN: https://baoquocte.vn/nghe-rung-phan-lan-thi-tham-chuyen-dat-nuoc-469409.html