Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu: “Mỗi bức ảnh kể một câu chuyện về di sản và con người”

Qua góc nhìn của nhiếp ảnh nghệ thuật, điều gì đã thôi thúc anh gắn bó với đề tài di sản văn hóa, đặc biệt là những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương Bắc Ninh?

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu: Tôi sinh ra và lớn lên ở Bắc Ninh, theo nhiếp ảnh gần 30 năm nay. Suốt chặng đường ấy, tôi chủ yếu chụp những khoảnh khắc đời sống thường nhật và cảnh sắc, con người vùng Bắc Ninh. Với tôi, nhiếp ảnh không chỉ là niềm đam mê mà còn là cách để thể hiện tình yêu quê hương và trách nhiệm đối với di sản văn hóa dân tộc.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu.

Bắc Ninh - vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống lịch sử, văn hiến, nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc - luôn mang đến nguồn cảm hứng sáng tác vô tận. Từ những ngôi chùa cổ kính, những làn điệu quan họ đằm thắm đến các lễ hội dân gian độc đáo, mỗi hình ảnh đều chứa đựng câu chuyện về lịch sử, con người và bản sắc quê hương. Tôi mong muốn thông qua những tác phẩm của mình, vẻ đẹp ấy được lưu giữ, lan tỏa và đến gần hơn với công chúng.

Những tác phẩm nào anh thấy tâm đắc?

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu: Trước đây, tôi chụp nhiều và thường tham gia các cuộc thi cho vui. Khi ý thức được nhiếp ảnh nói chung và nhiếp ảnh nghệ thuật có giá trị riêng với những ký ức về đời sống, văn hóa, tôi đã tập trung đầu tư về kỹ thuật và chú ý đến thông điệp của các chủ đề cuộc thi để có thể sáng tác những tác phẩm ưng ý nhất. Nhiều tác phẩm gắn với làn điệu dân ca quan họ - di sản văn hóa của Bắc Ninh quê mình. Trong đó, bộ ảnh "Quan họ Kinh Bắc với chùa Bút Tháp" đoạt Huy chương Bạc "Giải thưởng Nhiếp ảnh Heritage - Hành trình di sản 2025"; Giải A Giải thưởng Văn học nghệ thuật năm 2025 do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam trao tặng.

Bộ ảnh "Quan họ Kinh Bắc với chùa Bút Tháp" của nghệ sĩ Nguyễn Trọng Hiếu giành Huy chương Bạc "Giải thưởng Nhiếp ảnh Heritage - Hành trình di sản 2025".

Tác phẩm này kết hợp giá trị văn hóa dân ca quan họ với không gian kiến trúc cổ kính của di tích chùa Bút Tháp, tạo nên những khuôn hình giàu bản sắc vùng Kinh Bắc. Đây cũng là tác phẩm tôi tâm huyết, chuẩn bị kỹ lưỡng. Tháng 10/2026, tôi có tác phẩm "Bản giao hưởng của bùn" được trao Huy chương Bạc Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Việt Nam 2026 do Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam và một số đơn vị tổ chức.

Ngoài ra, một số tác phẩm như: "Ươm mầm" đoạt giải Khuyến khích Cuộc thi Ảnh nghệ thuật quốc tế lần thứ 12 tại Việt Nam năm 2023; "Bức họa đồng quê" được trao giải Khuyến khích tại Liên hoan Ảnh nghệ thuật Đồng bằng sông Hồng lần thứ 26 năm 2024, được trưng bày ở triển lãm Việt Nam qua ống kính nhiếp ảnh quốc tế lần 3 năm 2025...

Khi ghi lại những hình ảnh về quan họ, chùa Bút Tháp hay hội vật cầu nước làng Vân, anh thường đặt ra yêu cầu gì đối với mỗi tác phẩm?

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu: Trước mỗi chuyến đi, tôi luôn lên kế hoạch chi tiết, tìm hiểu sâu sắc về chủ đề để tránh lặp lại những lối mòn mà người khác đã đi. Tôi tìm kiếm sự chân thực, chiều sâu văn hóa và khoảnh khắc có sức gợi cảm xúc. Với quan họ, đó có thể là ánh mắt, nụ cười, cử chỉ giao duyên hay sự hòa quyện giữa người hát với không gian văn hóa truyền thống.

Với chùa Bút Tháp, tôi quan tâm đến vẻ đẹp kiến trúc, những đường nét điêu khắc và yếu tố lịch sử được lưu giữ qua thời gian. Còn với hội vật cầu nước làng Vân, điều hấp dẫn là tinh thần thượng võ, sự sôi động và tính cộng đồng được thể hiện trong từng khoảnh khắc. Tôi không muốn chỉ chụp một hình ảnh đẹp mà còn mong mỗi bức ảnh có thể kể một câu chuyện về di sản và con người... Tôi chuẩn bị kỹ nhưng luôn mở lòng trước những điều mới mẻ của cuộc sống. Tôi luôn nghĩ, mình sẽ tìm kiếm và ghi lại những gì chưa nhìn thấy bao giờ.

Tác phẩm "Bản giao hưởng của bùn" vượt qua rất nhiều tác phẩm để giành giải cao. Anh đã thực hiện bức ảnh này như thế nào?

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu: Đó là một tác phẩm cho tôi cảm xúc đặc biệt. Hội vật cầu nước làng Vân thu hút hàng trăm tay máy, ai cũng muốn tìm góc nhìn mới. Tôi liên tục đổi tiêu cự, chuyển từ ống chụp xa sang ống mắt cá. Vì vội, tôi khoác túi máy lên vai mà quên kéo khóa. Cái lúc nghe tiếng "bốp!” và chiếc túi trên vai nhẹ bẫng thì tim tôi như thắt lại khi thấy thiết bị rơi xuống đất. Năm phút kiểm tra trôi qua trong hồi hộp. May là ống kính chỉ bị móp nhẹ, các tính năng chính vẫn ổn.

Tác phẩm "Bản giao hưởng của bùn" đoạt Huy chương Bạc Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Việt Nam 2026.

Đúng lúc bùn nước bắn tung tóe, khán giả cùng trai làng trong các giáp reo hò vang cả góc sân, tôi đưa máy lên bấm. Tôi cảm thấy mình có những cảm xúc náo nức phấn khích, có niềm tin rằng, tác phẩm này sẽ mang đến một điều đặc biệt. Với tôi, thành công của tác phẩm "Bản giao hưởng của bùn" không phải là may mắn mà là kết quả của sự tìm tòi, khát vọng thực hiện tác phẩm ưng ý trong mùa lễ hội này.

Giải thưởng là sự ghi nhận đối với tác phẩm, đồng thời tiếp thêm động lực để tôi tiếp tục theo đuổi đề tài văn hóa, di sản. Tuy nhiên, tôi luôn quan niệm giải thưởng không phải đích đến cuối cùng. Điều quan trọng hơn là người nghệ sĩ có tiếp tục sáng tạo được những tác phẩm có giá trị, có khả năng chạm đến cảm xúc của công chúng và đóng góp thiết thực cho đời sống văn hóa hay không.

Theo anh, đâu là điểm khác biệt giữa một bức ảnh ghi lại hoạt động văn hóa thông thường với một tác phẩm nhiếp ảnh thực sự có giá trị trong việc bảo tồn di sản?

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu: Chụp ảnh nói chung là giúp lưu lại sự kiện, còn tác phẩm nhiếp ảnh có chiều sâu cần thể hiện được tinh thần, bản sắc và giá trị bên trong của di sản. Người nghệ sĩ phải có hiểu biết về văn hóa, lịch sử, phong tục và ý nghĩa của những gì mình ghi lại. Khi hiểu di sản, chúng ta mới có thể lựa chọn góc nhìn, ánh sáng, bố cục và thời điểm phù hợp để làm nổi bật giá trị của nó. Một bức ảnh có sức sống không chỉ khiến người xem thích thú trước vẻ đẹp thị giác mà còn khơi gợi sự tò mò, niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản.

Năm nay là năm đầu tiên chúng ta có Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Anh nhìn nhận như thế nào về trách nhiệm của nghệ sĩ nhiếp ảnh trong việc bảo tồn, tôn vinh những giá trị văn hóa?

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu: Tôi được biết, ngày 24/11 gắn với một dấu mốc đặc biệt của đời sống văn hóa dân tộc. Đó là ngày 24/11/1946, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất khai mạc tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Dấu mốc ấy nhắc nhở mỗi người về vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội và trách nhiệm gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc. Tôi cho rằng người nghệ sĩ nhiếp ảnh có trách nhiệm ghi lại những giá trị văn hóa đang hiện hữu, nhất là những phong tục, nghi lễ, sinh hoạt cộng đồng và tri thức dân gian có nguy cơ bị mai một.

Bức ảnh "Vũ điệu ánh sáng" của nghệ sĩ Nguyễn Trọng Hiếu.

Mỗi bức ảnh có thể trở thành một tư liệu trực quan quý giá cho công tác nghiên cứu, giáo dục và bảo tồn sau này. Tuy nhiên, việc ghi hình phải đi đôi với sự tôn trọng cộng đồng, phong tục và tính xác thực của di sản. Người nghệ sĩ không nên chạy theo những hình ảnh lạ mắt mà làm sai lệch bản chất văn hóa. Bảo tồn bằng nhiếp ảnh, trước hết phải xuất phát từ sự hiểu biết, sự trân trọng và thái độ có trách nhiệm với những giá trị mà cha ông đã trao truyền.

Trong thời gian tới, anh có dự định gì nhằm tiếp tục đóng góp cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Bắc Ninh?

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trọng Hiếu: Tôi tiếp tục dành thời gian tìm hiểu, sáng tác về các di tích lịch sử, lễ hội truyền thống, làng nghề, nghệ thuật dân gian và đời sống của người dân Bắc Ninh trong quá trình phát triển. Tôi mong muốn cùng các nghệ sĩ nhiếp ảnh ở địa phương và trung ương thực hiện những bộ ảnh đẹp, không chỉ phản ánh vẻ đẹp truyền thống mà còn cho thấy sức sống của di sản trong đời sống. Bên cạnh sáng tác, tôi cũng mong đội ngũ nghệ sĩ nhiếp ảnh có thêm cơ hội phối hợp với các cơ quan văn hóa, hội nghề nghiệp và các đơn vị truyền thông để tổ chức triển lãm, xuất bản sách ảnh, số hóa tư liệu và đưa tác phẩm đến gần hơn với công chúng. Tôi tin rằng khi di sản được chúng ta chung tay đồng hành và gìn giữ, nhìn nhận bằng tình yêu, tri thức và ngôn ngữ nghệ thuật phù hợp, những giá trị ấy sẽ tiếp tục được gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ.

Xin trân trọng cảm ơn anh!