Nghệ sĩ Việt đứng ngồi không yên

“5 năm trước, chúng tôi, những người sản xuất âm nhạc đã nghe phong phanh đâu đó rằng AI sẽ phát triển nhanh chóng và tác động vào thị trường. Bản thân tôi cũng chuẩn bị cho kịch bản sẽ có một ngày âm nhạc của trí tuệ nhân tạo xuất hiện và đứng song song với mình. Song, tôi không nghĩ mọi thứ xảy ra chóng vánh như vậy. Ngay lúc này, nhạc AI đã phát triển quá nhanh so với dự đoán”, producer Hoaprox nhận định trong cuộc phỏng vấn với Tiền Phong.

Suno là một trong những công cụ làm nhạc AI phổ biến nhất hiện tại. Theo phiên bản mới nhất của Suno, nền tảng này có thể sản xuất (generate) một bài nhạc chỉ trong vài chục giây. Chỉ với vài thao tác đơn giản như nhập lệnh sản xuất (tạo prompt), tùy chỉnh giọng hát và chọn lựa vài tiểu tiết khác, người dùng Suno có thể tạo ra một ca khúc với tất cả dòng nhạc đang tồn tại trên thế giới. Họ có thể chọn tùy thích giọng hát AI như mong muốn. Và Suno hỗ trợ cả công đoạn sáng tác, lên ý tưởng để remix/cover sản phẩm hoặc làm riêng một bản nhạc không lời (instrumental) để khơi gợi ý tưởng cho nghệ sĩ.

Nghệ sĩ mất việc vì AI

Những gì chúng ta thấy hàng ngày về thị trường âm nhạc Việt Nam, với "top trending" và những sự kiện âm nhạc lớn nhỏ, chỉ là 3 phần nổi của một “tảng băng”. Còn lại là 7 phần chìm của những phân khúc âm nhạc đang tồn tại một cách âm thầm. Có rất nhiều nghệ sĩ không cần (hoặc không thể) nổi tiếng. Nhiều năm qua, họ vẫn sống khỏe cùng nghề sản xuất âm nhạc từ việc đứng sau đồng nghiệp nổi tiếng hơn (ghost).

Một nhóm rất đông nghệ sĩ khác kết hợp cùng các cá nhân, tổ chức, thậm chí là những tập đoàn rất lớn để làm nhạc chuyên khai thác doanh thu từ YouTube và đa nền tảng DSP. Đó là những danh sách phát (playlist) để đáp ứng các tệp khán giả đặc thù như nghe nhạc để chữa lành (healing), nghe nhạc để tập thể dục, dung nạp năng lượng hay các dòng nhạc chuyên biệt được phát ở công cộng.

Tiền Phong tìm tới anh K.T, một producer trẻ tuổi nhưng đã có thâm niên nhiều năm làm nhạc cho các đơn vị để khai thác nhạc số. Anh chia sẻ: "Chỉ một năm trước, tôi vẫn được các đơn vị đặt hàng sản xuất nhạc không lời, nhạc cover để khai thác trên nhiều nền tảng như YouTube, TikTok. Từ đầu năm 2026, họ không liên hệ tôi nữa. Tôi gặng hỏi, mới biết các đơn vị đã chuyển sang mô hình làm nhạc từ AI, đáp ứng được 2 yếu tố là nhanh và rẻ. Tôi hỏi họ: ‘Chất lượng thì sao’. Họ nói rằng đây là nhạc công nghiệp để mang về doanh thu, chất lượng chỉ là một yếu tố nhỏ, chỉ cần phù hợp là được".

Suno làm nhạc cực nhanh và đa dạng màu sắc.

Một producer khác là M.T khá có tiếng trong giới Rn’B và Rap/Hip hop Việt chia sẻ với Tiền Phong về câu chuyện AI đã tác động họ ra sao. Anh thổ lộ: “Ngoài việc làm nhạc thuần túy cho chính bản thân và nghệ sĩ khác, tôi âm thầm làm một công việc là ghost cho nghệ sĩ khác. Nghĩa là tôi sẽ đứng sau họ, giúp họ lên ý tưởng sản xuất, làm ra bản phối demo hoặc thậm chí sản xuất trọn vẹn một sản phẩm. Họ trả tiền cho tôi để mua đứt và họ được quyền đứng tên. Sản xuất xong là mọi thứ kết thúc”.

“Công đoạn sản xuất demo beat, lên ý tưởng sáng tác hoặc viết giai điệu ban đầu khá phổ biến trong giới ghost producer. Bây giờ, cơ hội để làm những việc kiểu này ít dần vì các nhạc sĩ, nhà sản xuất và ca sĩ đã có AI. Ví dụ một ca sĩ biết sáng tác nhưng không làm nhạc được. Ngày xưa, họ phải tìm tới chúng tôi để lên ý tưởng sản xuất. Bây giờ, họ chỉ cần dán ca từ vào Suno, nền tảng cho họ hàng trăm bài hát ý tưởng chỉ trong một ngày”.

Đó là 2 trong rất nhiều ví dụ về việc AI đang tác động mạnh mẽ đến “miếng bánh sản xuất nhạc”, không chỉ Việt Nam mà toàn cầu. Với riêng thị trường Việt Nam, có rất nhiều cá nhân/tổ chức đang kiếm tiền từ doanh thu âm nhạc, nhiều nhất trên nền tảng YouTube. Họ không chỉ sản xuất nhạc cho tệp khán giả Việt Nam, mà mở rộng làm nhạc đa dạng thể loại để khai thác ở các thị trường quốc tế.

Khi nhạc AI chưa chi phối mạnh mẽ như hiện tại, những cá nhân/tổ chức làm nhạc số lượng lớn tạo ra công việc cho rất nhiều nghệ sĩ. Ngay cả chủ nhân của những bản hit hàng trăm triệu view trên thị trường nhạc Việt cũng không thể bỏ qua cơ hội này nếu được ngỏ lời, vì công đoạn sản xuất đơn giản và nhận về “tiền tươi” ngay lập tức.

Còn bây giờ, tình thế đảo chiều hoàn toàn. Những bản nhạc kiểu này đã nằm gọn trong phạm vi sản xuất của AI Suno. Chỉ với 600.000 đồng/tháng cho một tài khoản Suno, người dùng có thể tạo được hàng trăm bài nhạc. Suno giờ cấp luôn bản quyền cho một bài nhạc được sản xuất từ tài khoản lớn nhất (pro), do đó càng xóa nhòa khoảng cách giữa trí tuệ nhân tạo và con người.

AI càng mạnh, giá trị con người cần phát huy tối đa

Những chia sẻ từ các producer là thực tế cho thấy có nhiều công việc trong “dây chuyền” sản xuất âm nhạc đang bị AI thay thế trực tiếp. Đó là chưa kể đến một số công việc đặc thù mà giới nghệ sĩ từng có cơ hội kiếm về thù lao như: hát demo, xử lý tệp thô thu âm giọng hát… sẽ dần biến mất khi giọng hát AI ngày càng hay, được tối ưu hóa và sẽ xuất hiện các công cụ để giúp producer hậu kỳ âm thanh.

Producer K.T tiếp tục chia sẻ cùng Tiền Phong: “Những đơn vị làm nhạc số lượng lớn mỗi ngày để khai thác nhạc số, họ không quan tâm chất lượng. Họ làm theo thị hiếu của khán giả theo từng phạm vi khai thác. Vậy nên khi có AI hỗ trợ, họ dẹp hết toàn bộ đội ngũ nghệ sĩ và chỉ tuyển về một số người chuyên nghiên cứu prompt để làm nhạc trên Suno. Một người chuyên dùng Suno có thể tạo ra hàng chục bài nhạc mỗi ngày. Với tốc độ sản xuất đó, nghệ sĩ không theo kịp và việc chúng tôi bị thải loại là đương nhiên”.

Những nghệ sĩ có trình độ cao sẽ vẫn sống vững với nghề.

Và rồi, các nghệ sĩ nhận ra một điều, những thứ mà họ làm tốt trong thời gian qua khi là một “producer ẩn mình” hóa ra bị AI thay thế ngay lập tức. Những đơn đặt hàng sản xuất nhạc theo kiểu “trả KPI” sẽ dần biến mất. Và mô hình “ghost” sẽ dần không còn được ưa chuộng khi bất kỳ ai cũng có trợ lý đắc lực là các công cụ làm nhạc AI.

Các nghệ sĩ phải bước ra phòng thu và thoát khỏi cái bóng của một ghost producer để chạy đua với chính AI. Họ cần vượt qua phạm vi can thiệp của AI trong sản xuất âm nhạc. Và để làm được điều đó, các nghệ sĩ phải lao vào thị trường mainstream để tìm kiếm thành công. Nếu là một producer, họ có tham vọng trở thành nhà sản xuất danh tiếng, được kết hợp với nhiều ca sĩ/rapper và có thể chạm tới cấp độ của một giám đốc âm nhạc.

Nếu là nhạc sĩ, cần có những bản hit tạo tiếng vang trên thị trường để xây dựng thương hiệu của một “hit maker”. Và khi là ca sĩ, hiển nhiên phải có sản phẩm ghi dấu ấn trên thị trường, được xuất hiện thường xuyên trên các sân khấu.

Những nghệ sĩ đang hoạt động ở thị trường mainstream cũng chịu tác động trực tiếp từ AI. Khi có những bản hit xuất hiện như Hôn lễ của em và 50 năm về sau, phản ánh một điều, nhạc AI giờ có thể gây khuynh đảo đường đua. Các nghệ sĩ cần nâng cấp toàn diện chất lượng âm nhạc: Sáng tác cần có chiều sâu, bản phối phải lớp lang hơn và chất lượng hậu kỳ âm nhạc cần ở chất lượng vượt trội.

Tiền Phong đặt ngược câu hỏi với K.T về ý định trong tương lai. Anh nhấn mạnh: “Cách tốt nhất để vượt qua AI là làm những thứ vượt qua AI. Tôi cần bổ sung kiến thức âm nhạc, đi ra ngoài nhiều hơn để kết nối, tìm cơ hội hợp tác với nghệ sĩ khác. Và tôi cũng phải chăm chút xây dựng bản thân để từng bước định vị hình ảnh”.

“Tôi không thể phụ thuộc vào phòng thu và ngồi một chỗ làm nhạc nữa. Tôi phải biết chơi một nhạc cụ nào đó. 5-10 năm sau, có thể là tôi trở thành một nhạc sĩ nhạc cụ hoặc là một producer có tiếng hơn. Bất kỳ kịch bản nào xảy ra cũng được, miễn là thoát hoàn toàn khỏi sự chi phối của AI để thật sự tồn tại ở công việc này”, anh kết luận.