Nghệ thuật chơi không bóng của Tây Ban Nha

Dembele nỗ lực tìm cách xuyên qua hàng phòng ngự kín kẽ của Tây Ban Nha. Ảnh: THX

Khi phòng ngự trở thành một môn nghệ thuật

Câu trả lời nằm ở cường độ pressing và sự đồng bộ trong di chuyển không bóng - thứ mà cựu tiền vệ Roy Keane, trên sóng ITV, gọi là lối chơi "theo từng nhóm nhỏ, với cường độ và mục đích rõ ràng". Cả trận, Tây Ban Nha thực hiện 22 pha tắc bóng, thắng 14 lần; Pháp chỉ có 14 pha, thắng 8. Ở những cuộc tranh chấp tay đôi vốn quyết định nhịp độ trận đấu, Tây Ban Nha thắng 55,9%, trong khi tỷ lệ thành công của Pháp rơi xuống 44,1% - mức thấp nhất của đội tuyển này tại một kỳ World Cup kể từ năm 1978. Ngay cả trên không trung, nơi thể hình thường không phải sở trường của lối chơi Tây Ban Nha, họ vẫn áp đảo với 68% số pha không chiến thắng lợi, đẩy Pháp xuống mức thấp nhất trong 40 năm.

Đó không phải là những con số ngẫu nhiên. Đó là kết quả của một cấu trúc phòng ngự được luyện tập đến mức trở thành bản năng tập thể. Patrick Vieira, người từng vô địch World Cup 1998, nhận xét sau trận: các cầu thủ tấn công Tây Ban Nha "làm việc rất chăm chỉ để không cho cầu thủ Pháp chạm bóng". Đó là điểm khác biệt cốt lõi: pressing của Tây Ban Nha không chỉ đến từ hàng phòng ngự, mà bắt đầu ngay từ những cầu thủ tấn công - lớp phòng thủ đầu tiên, vô hình nhưng hiệu quả.

Ở trung tâm của cỗ máy ấy là cặp tiền vệ Rodri - Fabían Ruiz. Ngôi sao của Manchester City thắng 11 trong 15 pha tranh chấp, trong khi người đồng đội thắng 5/6 và là cầu thủ giành lại bóng nhiều nhất đội. Nhưng điều đáng nói hơn cả những con số là cách hai người này định hình không gian trận đấu: họ không chỉ tranh chấp, mà còn liên tục thu hẹp các đường chuyền, buộc đối phương phải chuyền bóng theo hướng mà Tây Ban Nha đã tính toán sẵn. Chính lối chơi ấy đã khiến bộ tứ tấn công của Pháp - Mbappé, Dembélé, Olise, Barcola - gần như biến mất khỏi trận đấu dù sở hữu đẳng cấp hàng đầu thế giới.

Chiều sâu: Bí quyết để không đứt gãy

Nhưng thứ khiến lối chơi không bóng của Tây Ban Nha bền vững qua bảy trận đấu, thay vì chỉ là một khoảnh khắc lóe sáng, chính là chiều sâu đội hình. Nếu Rodri vắng mặt, Martín Zubimendi hay thậm chí Pedri có thể đảm nhiệm vai trò tương tự mà không làm gãy cấu trúc chung. Ferran Torres sẵn sàng thay Mikel Oyarzabal trên hàng công, còn Mikel Merino - người ghi bàn quyết định ở hai trận knock-out liên tiếp từ băng ghế dự bị - là minh chứng cho việc mọi mắt xích, kể cả những cái tên ít được nhắc đến, đều được huấn luyện để chơi cùng một triết lý.

Điều đó lý giải vì sao HLV Luis de la Fuente có thể tự tin tuyên bố đội của ông đang ở "đỉnh cao phong độ đúng thời điểm". Một đội bóng phụ thuộc vào cá nhân sẽ suy yếu khi ngôi sao ấy tắt lịm - như cách Pháp đã cho thấy khi Mbappé phải đến phút 67 mới có cú dứt điểm đầu tiên. Nhưng một tập thể được xây trên nền tảng chơi không bóng, nơi mọi cầu thủ hiểu vai trò của mình ngay cả khi không chạm bóng, lại có khả năng tự vận hành bất kể ai vắng mặt.

Ở một giải đấu được mệnh danh là "World Cup của các siêu sao" - nơi Messi, Mbappé, Haaland, Kane đều để lại dấu ấn cá nhân đậm nét - chiến thắng của Tây Ban Nha trước Pháp là một lời nhắc nhở lặng lẽ nhưng sắc bén: bóng đá đỉnh cao, xét đến cùng, không chỉ được quyết định bởi những gì diễn ra khi trái bóng lăn dưới chân một ngôi sao, mà còn bởi mười người còn lại đang làm gì trong 90 phút không có bóng. Đó là thứ nghệ thuật khó nhìn thấy trên các bảng thống kê bàn thắng, nhưng lại là nền móng cho mọi danh hiệu bền vững.