Nghe tiếng vó ngựa trên cánh đồng tri thức

Sáng mồng Một. Tiếng vó ngựa như còn vọng đâu đó trên những con đường còn đẫm sương…

Ngựa là biểu tượng của bền bỉ và tự do. Nhưng cũng là biểu tượng của chuyển động. Không có con ngựa nào đứng yên giữa thảo nguyên mà lại giữ được phẩm chất của mình. Ngựa sinh ra để đi. Để phi. Để mở đường.

Năm con ngựa đến, miên man nghĩ về hành trình của đất nước trong một thập kỷ qua, hành trình của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Hành trình đó không phải là những khẩu hiệu treo trên tường. Đó là những bước chân thật sự, những quyết định lập pháp cụ thể, những đạo luật được Quốc hội thông qua như những chiếc yên cương đặt lên lưng ngựa để cuộc phi nước đại có hướng đi.

Người ta thường nói nhiều đến tăng trưởng, đến GDP, đến kim ngạch. Nhưng phía sau những con số là những văn bản luật lặng lẽ. Và phía sau những văn bản luật là khát vọng thay đổi.

Mười đạ

o lu

ật - mườ

i chi

ếc móng sắt

Có người hỏi vì sao phải nói đến luật trong một bài khai bút?

Vì luật chính là “đường ray” cho con tàu đổi mới. Không có đường ray, tàu mạnh đến mấy cũng không thể tiến về phía trước.

Trong hệ sinh thái pháp lý liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, có thể nhắc đến một chuỗi đạo luật quan trọng như những trụ cột nền tảng. Mỗi đạo luật giống như một chiếc móng sắt gắn vào chân ngựa. Không phải để trói buộc, mà để con ngựa có thể chạy xa hơn, bền hơn trên những địa hình mới.

Ảnh minh họa. Nguồn: ITN

Từ “

qu

ản lý” sang

“

khai mở”

Nếu chỉ nhìn luật như những rào chắn, thì luật sẽ nặng nề.

Nhưng nếu nhìn luật như một lời cam kết mở đường, luật sẽ trở nên ấm áp.

Tư duy lập pháp về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo những năm qua đang chuyển dần từ “quản lý cái đã có” sang “tạo điều kiện cho cái chưa có”. Đó là thay đổi rất lớn.

Khoa học không thể nảy mầm trong nỗi sợ sai.

Đổi mới sáng tạo không thể lớn lên nếu mọi thử nghiệm đều bị nhìn bằng ánh mắt nghi ngờ.

Chuyển đổi số không thể thành công nếu chỉ dừng lại ở việc số hóa quy trình cũ.

Con ngựa của năm mới nhắc rằng muốn đi nhanh, phải tin vào tốc độ. Muốn đi xa, phải tin vào con đường.

Đổi mới sáng tạo - không chỉ của phòng thí nghiệm

Nói đến khoa học, nhiều người vẫn nghĩ đến phòng lab, đến nhà khoa học tóc bạc. Nhưng đổi mới sáng tạo hôm nay không còn ở trong bốn bức tường.

Chuỗi hình ảnh ghi nhận môi trường học tập – thực hành và nghiên cứu hiện đại của Đại học Đông Á hiên nay. Nguồn: dsa.org.vn

Đó là người nông dân dùng cảm biến để đo độ mặn của nước.
Đó là hợp tác xã bán hàng qua sàn thương mại điện tử.
Đó là bác sĩ hội chẩn từ xa.
Đó là một cán bộ xã dùng phần mềm quản lý đất đai thay cho cuốn sổ tay dày cộp.

Luật không chỉ dành cho viện nghiên cứu. Luật phải chạm được vào ruộng đồng, vào trường học, vào doanh nghiệp nhỏ ở huyện xa.

Chuyển đổi số không phải là câu chuyện của ngành công nghệ. Đó là câu chuyện của toàn xã hội, từ nghị trường đến cánh đồng.

Quốc hội và trách nhiệm “đỡ đầu tương lai”

Trong những phiên thảo luận về các dự án luật liên quan đến khoa học và công nghệ, có những câu hỏi rất giản dị:

Làm sao để nhà khoa học dám làm?

Làm sao để doanh nghiệp nhỏ dám đầu tư vào công nghệ mới?

Làm sao để dữ liệu được khai thác nhưng vẫn an toàn?

Làm sao để người dân không bị bỏ lại phía sau trong hành trình số hóa?

Lập pháp không chỉ là viết điều khoản. Lập pháp là cân nhắc giữa rủi ro và cơ hội. Là chấp nhận cái mới với một tâm thế mở.

Có khi, một dòng sửa đổi trong luật có thể mở ra hàng nghìn startup.

Có khi, một cơ chế thử nghiệm (sandbox) có thể tạo ra một ngành nghề mới.

Quốc hội không chỉ giám sát hiện tại. Quốc hội phải đỡ đầu tương lai.

Chuyển đổi số - từ công cụ thành văn hóa

Nhiều địa phương đã xây dựng trung tâm điều hành thông minh. Nhiều bộ, ngành đã có cổng dịch vụ công trực tuyến. Nhưng chuyển đổi số không dừng ở phần mềm.

Chuyển đổi số là thay đổi thói quen.

Là bỏ bớt giấy tờ không cần thiết.

Là dám công khai dữ liệu.

Là minh bạch quy trình.

Là để người dân giám sát bằng một cú chạm màn hình.

Con ngựa không thể phi nếu người cưỡi còn do dự. Chuyển đổi số cũng vậy. Nếu lãnh đạo không quyết liệt, nếu cán bộ không sẵn sàng học cái mới, thì công nghệ chỉ nằm trên máy chủ.

Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Phú Long, tỉnh Ninh Bình. Nguồn: nhandan.vn

Mười đạ

o lu

ật - nhưng một tinh thần

Mười đạo luật có thể khác nhau về tên gọi, về phạm vi điều chỉnh. Nhưng có một tinh thần xuyên suốt: khơi thông nguồn lực tri thức.

Trong một thế giới mà tài nguyên vật chất dần cạn kiệt, tri thức trở thành mỏ vàng lớn nhất.

Trong một nền kinh tế mà cạnh tranh ngày càng khốc liệt, sáng tạo trở thành lợi thế bền vững nhất.

Luật về sở hữu trí tuệ không chỉ để bảo vệ bản quyền, mà để tôn trọng chất xám.

Luật về giao dịch điện tử không chỉ để hợp thức hóa chữ ký số, mà để tiết kiệm thời gian cho người dân.

Luật về khoa học và công nghệ không chỉ để phân bổ ngân sách nghiên cứu, mà để gửi đi thông điệp quốc gia đặt niềm tin vào tri thức.

Ngựa và hành trình phía trước

Năm con Ngựa không hứa hẹn điều gì dễ dàng. Thảo nguyên của chuyển đổi số còn nhiều ổ gà. Con đường đổi mới sáng tạo còn lắm khúc quanh.

Vó ngựa trên đồi Bá Vân. Ảnh minh họa. Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn

Nhưng tiếng vó ngựa đầu năm như một lời nhắc:

Không tiến lên thì sẽ tụt lại.
Không thay đổi thì sẽ bị thay thế.

Mỗi đại biểu Quốc hội, mỗi nhà quản lý, mỗi doanh nhân, mỗi nhà khoa học, mỗi người dân, đều đang giữ một sợi dây cương của con ngựa mang tên “Tương lai Việt Nam”.

Khai bút đầu năm, mong rằng khi nhắc đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ta không chỉ nghĩ đến thuật ngữ, mà nghĩ đến cơ hội.

Cơ hội để nông dân trở thành “người làm nông chuyên nghiệp”.

Cơ hội để doanh nghiệp nhỏ bước ra thị trường toàn cầu.

Cơ hội để bộ máy hành chính minh bạch và hiệu quả hơn.

Cơ hội để thế hệ trẻ tin rằng quê hương mình không đứng ngoài cuộc cách mạng tri thức.

Năm con ngựa đã đến. Đường đã mở. Luật đã có.

Điều còn lại là niềm tin và bước chân.

Và có lẽ, giữa sáng đầu năm, nghe tiếng vó ngựa vọng lại từ thảo nguyên tri thức, ta hiểu rằng:

Đổi mới không phải là một khẩu hiệu.

Đổi mới là một hành trình, mà mỗi chúng ta đều đang là người cưỡi ngựa.

Lê Minh Hoan