Nghị định 372/2026/NĐ-CP: Phân định trách nhiệm dữ liệu trong chuỗi cung ứng
Khi hàng hóa lưu thông qua nhiều khâu sản xuất, vận chuyển và phân phối, mỗi chủ thể đều tạo lập một phần thông tin về sản phẩm. Nếu dữ liệu thiếu chính xác hoặc không thể đối chiếu, việc truy xuất nguồn gốc sẽ gặp khó khăn, nhất là khi cần xác định nguyên nhân và trách nhiệm của các bên.
Trong quản trị chuỗi cung ứng, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư phần mềm để kiểm soát hoạt động nội bộ. Nhà cung cấp ghi nhận thông tin nguyên liệu, nhà sản xuất quản lý quy trình và lô hàng, đơn vị vận chuyển cập nhật trạng thái giao nhận, còn nhà phân phối theo dõi hoạt động nhập, xuất kho. Tuy nhiên, khi các hệ thống vận hành riêng lẻ, thông tin giữa các khâu chưa chắc đã được liên kết và đối chiếu đầy đủ.
Việc ghi nhận dữ liệu cần đi đôi với khả năng xác định nguồn gốc thông tin, thời điểm cập nhật và căn cứ kiểm chứng. Khi một lô hàng phát sinh sai lệch về nguồn gốc hoặc chất lượng, dữ liệu thiếu liên kết giữa các khâu sẽ gây khó khăn cho việc truy ngược nguyên nhân, xác định công đoạn phát sinh sai sót và trách nhiệm của các bên liên quan.
Từ thực tiễn triển khai các nền tảng truy xuất nguồn gốc cho doanh nghiệp, ông Phạm Văn Quân, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Công nghệ Checkee nhận định: “Dù các hệ thống hiện nay đang đáp ứng tốt nhu cầu quản lý và truy xuất nội bộ, nhưng khả năng truy xuất toàn chuỗi vẫn có những giới hạn. Điển hình nếu một nhà máy, đơn vị vận chuyển hay nhà cung cấp phát sinh sai lệch trong quá trình ghi nhận thông tin, việc truy ngược để xác định sai lệch bắt nguồn từ đâu, xảy ra ở công đoạn nào và thuộc trách nhiệm của chủ thể nào sẽ mất nhiều thời gian, công sức”.

Ông Phạm Văn Quân, Chuyên gia chuyển đổi số quốc gia, Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ Checkee chia sẻ về các giải pháp truy xuất nguồn gốc. (Ảnh: Hồng Ánh)
Thực tế này cho thấy, truy xuất nguồn gốc không đơn thuần là việc gắn mã nhận diện lên bao bì hay đưa thông tin lên một phần mềm. Giá trị của hệ thống phụ thuộc trực tiếp vào tính chính xác của dữ liệu đầu vào, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm của đơn vị cung cấp. Nếu thông tin tại một mắt xích sai lệch, toàn bộ quá trình truy xuất phía sau có thể bị ảnh hưởng.
Mã định danh UID: Cơ sở liên kết và đối soát dữ liệu
Có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, Nghị định số 372/2026/NĐ-CP về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa tạo khuôn khổ pháp lý để giải quyết vấn đề này, trong đó việc kết nối dữ liệu cần gắn với trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia chuỗi cung ứng.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định 372 là quy định về mã định danh sản phẩm, hàng hóa (UID), cùng các thành phần định danh khác, trong đó có mã định danh phi tập trung (DID).
Theo quy định, UID được xác định là đường dẫn số, tạo lập tự động trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, gắn với một bản ghi dữ liệu chủ duy nhất. Mã này cho phép định danh và liên kết thông tin đến từng đơn vị sản phẩm hoặc từng lô, mẻ hàng hóa theo quy định.
Đáng chú ý, UID không thay thế các hệ thống mã số, mã vạch hiện hành như GTIN, GLN hay mã truy vết doanh nghiệp đang sử dụng, mà bổ sung cơ chế định danh, liên kết dữ liệu với hạ tầng quốc gia. Qua đó, thông tin về sản phẩm có cơ sở để được nhận diện và đối chiếu thống nhất giữa các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa định danh và xác thực. UID giúp nhận diện đối tượng và liên kết với bản ghi dữ liệu tương ứng, nhưng bản thân mã định danh không đương nhiên chứng minh hàng hóa là chính hãng hoặc mọi thông tin khai báo đều chính xác. Hiệu quả xác thực phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu đầu vào, căn cứ chứng minh và quy trình kiểm tra, đối chiếu trong thực tế.
Dưới góc độ đơn vị phát triển các giải pháp chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu, ông Nguyễn Viết Hồng, Chủ tịch Công ty cổ phần Phát triển khoa học công nghệ Vina (Vina CHG) nhận định cơ chế này sẽ giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu hiệu quả hơn, ngăn chặn gian lận thương mại, đồng thời nâng cao năng lực quản lý của cơ quan chức năng trong việc phòng, chống hàng giả, bảo vệ thị trường và người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Viết Hồng, Chủ tịch Công ty cổ phần Phát triển khoa học công nghệ Vina (Vina CHG). (Ảnh: Hồng Ánh)
Như vậy, công nghệ định danh tạo điều kiện để liên kết thông tin, nhưng để dữ liệu trở thành căn cứ tin cậy trong quản lý thị trường, cần có cơ chế kiểm soát nguồn cung cấp và xác minh tính chính xác của từng thông tin.
Trách nhiệm dữ liệu phải xuyên suốt từng mắt xích
Trong một chuỗi cung ứng, trách nhiệm về dữ liệu không chỉ tập trung ở doanh nghiệp sản xuất hay đơn vị sở hữu thương hiệu. Mỗi chủ thể đều có vai trò riêng trong việc tạo lập, tiếp nhận và cập nhật thông tin theo công đoạn mình tham gia.
Ở khâu đầu vào, nhà cung cấp nguyên liệu cần bảo đảm thông tin về nguồn gốc, đặc tính, chất lượng và hồ sơ liên quan đến nguyên liệu được cung cấp có căn cứ. Đây là dữ liệu ban đầu để nhà sản xuất kiểm soát quá trình tiếp nhận và đưa nguyên liệu vào sản xuất.
Với nhà sản xuất, trọng tâm là ghi nhận đầy đủ thông tin về cơ sở sản xuất, nguyên liệu sử dụng, quy trình chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, thời điểm sản xuất và mã lô hàng. Những thông tin này hình thành hồ sơ dữ liệu của sản phẩm, làm cơ sở cho việc định danh và truy xuất trong các công đoạn tiếp theo.
Khi hàng hóa được đưa vào lưu thông, đơn vị vận chuyển và logistics cần cập nhật thông tin giao nhận, thời điểm bàn giao và quá trình vận chuyển theo phạm vi hoạt động. Dữ liệu này giúp xác định hành trình hàng hóa, hỗ trợ khoanh vùng khi xảy ra sự cố và truy ngược những công đoạn có liên quan.

Truy xuất nguồn gốc hàng hóa, sản phẩm giúp bảo vệ người tiêu dùng. (Ảnh: Hồng Ánh)
Ở khâu phân phối, bán lẻ, việc tiếp nhận, lưu kho và đưa hàng hóa ra thị trường cần gắn với thông tin về nguồn cung và dữ liệu truy xuất tương ứng. Đối chiếu giữa hàng hóa thực tế với thông tin được cung cấp là một trong những cơ sở để phát hiện dấu hiệu bất thường, hạn chế nguy cơ hàng không rõ nguồn gốc lưu thông trên thị trường.
Như vậy, mỗi chủ thể vừa tiếp nhận thông tin từ công đoạn trước, vừa có trách nhiệm đối với dữ liệu do mình tạo lập, cập nhật và cung cấp trong phạm vi hoạt động. Khi phát sinh sai lệch, việc xác định nguồn dữ liệu, thời điểm cập nhật và chủ thể liên quan sẽ tạo cơ sở truy ngược quá trình hình thành sai sót, thay vì chỉ dựa vào một hồ sơ tổng hợp ở khâu cuối cùng.
Để thực hiện yêu cầu này, doanh nghiệp cần rà soát quy trình quản trị dữ liệu, xác định rõ bộ phận và cá nhân chịu trách nhiệm cập nhật, kiểm tra thông tin trước khi cung cấp lên hệ thống. Đặc biệt, cần lưu giữ hồ sơ, chứng từ và những căn cứ liên quan để có thể giải trình khi dữ liệu bị phát hiện sai lệch. Đây cũng là cơ sở để phân biệt sai sót trong quá trình ghi nhận với hành vi cố tình cung cấp thông tin không trung thực.
Ở cấp độ quản lý, việc thống nhất chuẩn dữ liệu, hướng dẫn kết nối và tổ chức kiểm tra, đối chiếu có ý nghĩa quan trọng. Cùng với đó, doanh nghiệp cần chủ động rà soát danh mục sản phẩm thuộc diện áp dụng bắt buộc theo lộ trình của các bộ quản lý ngành, lĩnh vực, chuẩn hóa dữ liệu hiện có để đáp ứng yêu cầu kết nối theo quy định.
Nghị định 372 tạo cơ sở hình thành cơ chế định danh, kết nối dữ liệu thống nhất, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng. Khi thông tin được tạo lập trên cơ sở rõ ràng, cập nhật xuyên suốt và có thể kiểm chứng, truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành công cụ hữu hiệu để kiểm soát hàng hóa, bảo vệ doanh nghiệp chân chính và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.
