Nghỉ không lương dài ngày, quyền lợi BHXH, BHYT thay đổi thế nào?

Trong quá trình làm việc, không ít người lao động phải xin nghỉ dài ngày không hưởng lương vì lý do cá nhân. Tuy nhiên, nếu thời gian nghỉ từ 14 ngày làm việc trở lên trong một tháng, quyền lợi về bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) sẽ có những thay đổi đáng lưu ý.

BHXH Việt Nam cho biết theo khoản 5 Điều 33 Luật BHXH 2024, người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng sẽ không phải đóng BHXH trong tháng đó. Đồng thời, người sử dụng lao động cũng không phải đóng BHXH cho người lao động trong khoảng thời gian này.

Tuy nhiên, quy định này có một số trường hợp ngoại lệ. Cụ thể, người lao động nghỉ hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng đầu tiên đi làm hoặc tháng đầu tiên trở lại làm việc vẫn phải đóng BHXH theo quy định. Đối với thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng, khoảng thời gian này vẫn được tính là thời gian tham gia BHXH dù cả người lao động và người sử dụng lao động không phải đóng tiền.

Luật BHXH 2024 bổ sung cơ chế cho phép người lao động và doanh nghiệp thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH trong thời gian nghỉ không hưởng lương nhằm duy trì quyền lợi bảo hiểm. Ảnh: TRẦN MINH

Thẻ BHYT có thể bị tạm dừng giá trị sử dụng

Khi doanh nghiệp báo giảm lao động do nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên và không tiếp tục đóng BHXH, quyền lợi BHYT của người lao động cũng bị ảnh hưởng trực tiếp.

Bởi việc đóng BHYT thường gắn với việc tham gia BHXH bắt buộc theo tiền lương, nên khi không phát sinh nghĩa vụ đóng BHXH, thẻ BHYT của người lao động cũng có thể bị tạm dừng giá trị sử dụng trong thời gian đó.

Có thể thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH để duy trì quyền lợi

Nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động, Luật BHXH 2024 (có hiệu lực từ ngày 1-7-2025) đã bổ sung cơ chế linh hoạt hơn, giúp hạn chế việc gián đoạn quá trình tham gia BHXH và tạo điều kiện để người lao động duy trì quyền lợi an sinh khi nghỉ việc không hưởng lương trong thời gian dài.

Theo khoản 5 Điều 33 Luật BHXH 2024, người lao động và người sử dụng lao động được phép thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH trong thời gian nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên.

Trường hợp hai bên thống nhất tiếp tục tham gia BHXH, mức đóng được xác định trên cơ sở mức đóng của tháng gần nhất trước thời điểm nghỉ việc không hưởng lương. Do BHYT thường được đóng cùng với BHXH bắt buộc đối với người lao động theo hợp đồng lao động, nên khi tiếp tục đóng BHXH theo cơ chế thỏa thuận, việc tham gia BHYT cũng được duy trì tương ứng, giúp bảo đảm giá trị sử dụng của thẻ BHYT.

Người lao động vẫn có thể tham gia BHXH tự nguyện

Trong trường hợp doanh nghiệp không đồng ý tiếp tục đóng BHXH theo cơ chế thỏa thuận nêu trên, người lao động vẫn có thể lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện.

Theo điểm b khoản 4 Điều 2 Luật BHXH 2024, người đang tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc thuộc đối tượng tham gia BHXH tự nguyện, trừ trường hợp các bên đã thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH bắt buộc.

Đối với BHYT, trong thời gian nghỉ không hưởng lương, người lao động thuộc nhóm tự đóng BHYT. Điều này đồng nghĩa người lao động có thể chủ động tham gia BHYT theo hình thức phù hợp và tự chi trả mức đóng để duy trì thẻ BHYT, bảo đảm quyền lợi khám chữa bệnh trong thời gian nghỉ việc.

Có thể thấy, việc nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn tác động trực tiếp đến quá trình tham gia BHXH, BHYT của người lao động. Vì vậy, việc nắm rõ các quy định mới của Luật BHXH 2024 sẽ giúp người lao động chủ động lựa chọn phương án phù hợp nhằm duy trì quyền lợi an sinh, tránh gián đoạn quá trình tham gia bảo hiểm và bảo vệ quyền lợi của mình trong dài hạn.