Nghị quyết 70-NQ/TW và mục tiêu thành 'thủ phủ' năng lượng tái tạo của Khánh Hòa - Bài 1: Thiên thời - Địa lợi

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, bảo đảm an ninh năng lượng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đòi hỏi phải đi trước một bước, Bộ Chính trị (khóa XIII) đã kịp thời ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (gọi tắt là Nghị quyết 70-NQ/TW). Nghị quyết này có nhiều “đột phá”, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các dự án năng lượng tái tạo, giảm phát thải, bảo vệ môi trường... Đây là cơ sở chính trị quan trọng để các địa phương định hướng xây dựng và triển khai các chủ trương, giải pháp phát triển năng lượng phù hợp với tiềm năng, lợi thế.

Thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW, tỉnh Khánh Hòa chủ động rà soát, lồng ghép các mục tiêu, nhiệm vụ vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Mục tiêu hướng tới đưa Khánh Hòa trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của cả nước, đặc biệt là triển khai thực hiện hai dự án “thế kỷ” là nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2.

Địa điểm xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 tại xã Phước Dinh. Ảnh: Công Thử - TTXVN

Phóng viên TTXVN thực hiện loạt bài viết với chủ đề: “Nghị quyết 70-NQ/TW và mục tiêu thành “thủ phủ” năng lượng tái tạo của Khánh Hòa” ghi nhận sự vào cuộc chủ động của cấp ủy, chính quyền; gắn với khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về năng lượng tái tạo của địa phương. Bên cạnh đó, loạt bài cũng chỉ rõ những thách thức đặt ra cần tháo gỡ để Khánh Hòa hiện thực hóa khát vọng phát triển.

Bài 1: Thiên thời - Địa lợi

Nghị quyết số 70-NQ/TW được xem là “cơ hội vàng” để tỉnh Khánh Hòa phát huy tiềm năng, lợi thế sẵn có. Khánh Hòa có bờ biển dài, nhiều khu vực có điều kiện thuận lợi phát triển điện gió, điện mặt trời. Bên cạnh đó hệ thống cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp đang được đầu tư đồng bộ. Đây là dư địa lớn để Khánh Hòa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành năng lượng.

*Gió, nắng là vàng

Tỉnh Khánh Hòa sau hợp nhất địa giới hành chính (tỉnh Khánh Hòa cũ và tỉnh Ninh Thuận cũ) mở ra không gian phát triển mới. Việc địa phương này được định hướng trở thành trung tâm năng lượng sạch, năng lượng tái tạo của cả nước sẽ tạo ra tiềm lực lớn cho phát triển kinh tế.

Khu vực thôn Vĩnh Trường (xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa) nằm trong quy hoạch xây dựng dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Ảnh: Nguyễn Thành – TTXVN

Theo kết quả nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (World Bank), phía Nam Khánh Hòa có tiềm năng phát triển điện gió, điện mặt trời lớn nhất so với cả nước. Tốc độ gió trung bình ở độ cao 65 mét đạt 7,25 mét/giây; đặc biệt ít có bão và lượng gió thổi đều suốt 10 tháng với tốc độ từ 6,4 - 9,6 m/s, đảm bảo cho turbin gió phát điện ổn định.

Kết quả nghiên cứu của Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cũng đánh giá Khánh Hòa là một trong những địa phương có tiềm năng lợi thế rất lớn về phát triển năng lượng tái tạo. Lượng bức xạ mặt trời ổn định qua các mùa trong năm, tổng số giờ nắng cao nhất cả nước từ 2.500-3.100 giờ/năm.

Ngoài điều kiện khí hậu, vị trí địa lý thuận lợi cũng tạo nên tiềm năng để Khánh Hòa phát triển nhiều dự án năng lượng tái tạo. Đó là, Khánh Hòa nằm trên giao điểm 3 trục giao thông chiến lược: Quốc lộ 1, cao tốc Bắc - Nam, đường sắt Bắc - Nam và Quốc lộ 27 đi lên Nam Tây Nguyên; là cửa ngõ nối vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ với các tỉnh Tây Nguyên và Nam Trung Bộ...

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thọ Đạt, Đại học Kinh tế Quốc dân, sự kết hợp giữa khí hậu đặc thù khô nóng, số giờ nắng lớn, tốc độ gió ổn định và điều kiện mặt bằng rộng rãi mang lại lợi thế cạnh tranh vượt trội cho việc phát triển các dự án năng lượng sạch quy mô lớn. Khánh Hòa có điều kiện đặc biệt thích hợp để phát triển điện mặt trời, điện gió onshore và offshore. Xu thế quốc tế, các quốc gia như: Đan Mạch, Nhật Bản và Hàn Quốc đang đẩy mạnh chuyển đổi sang năng lượng gió biển kết hợp với sản xuất hydrogen xanh, nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng sạch trong giao thông, công nghiệp và logistics. Việc học tập kinh nghiệm này sẽ giúp tỉnh Khánh Hòa hình dung rõ hơn lộ trình phát triển.

Hiện nay, có rất nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước đã đến Khánh Hòa để đầu tư, phát triển các nguồn điện tái tạo. Theo ông Nguyễn Văn Nhựt, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Khánh Hòa, khu vực phía Nam của tỉnh đã có 57 dự án năng lượng tái tạo đi vào hoạt động với công suất trên 3.749MW. Sản lượng điện phát lên hệ thống điện quốc gia khoảng 8,7 tỷ kWh, chiếm 6,69% tổng sản lượng điện phát của năng lượng tái tạo cả nước (130 tỷ kWh). Các dự án này góp phần quan trọng phát triển kinh tế - xã hội, chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm.

Không chỉ dừng lại ở đó, điện hạt nhân được xem là bước đi chiến lược lâu dài nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Tỉnh Khánh Hòa là địa phương duy nhất trong cả nước được lựa chọn để đầu tư xây dựng 2 nhà máy điện hạt nhân với tổng công suất 4.000 MW, chia thành 2 nhà máy trên diện tích 1.135 ha (tại xã Phước Dinh và Vĩnh Hải). Đây được xem là công trình “thế kỷ” của đất nước hướng tới chào mừng Kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và 85 năm Ngày thành lập Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

* Nguồn dự trữ năng lượng chiến lược

Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, là một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Đại hội cũng đặt mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước bình quân giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên.

Để hiện thực hóa những mục tiêu phát triển đó, nguồn điện năng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Năng lượng vừa là điều kiện tiên quyết cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vừa là nền tảng bảo đảm tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Thực tiễn cho thấy, tốc độ tăng trưởng càng cao thì nhu cầu điện năng càng lớn, nhất là đối với các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp xanh, đô thị thông minh và chuyển đổi số.

Theo Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, tỉnh Khánh Hòa dự kiến được bổ sung gần 17 GW nguồn điện mới, nâng tổng quy mô nguồn điện trên địa bàn lên xấp xỉ 24 GW. Địa phương đang tập trung khai thác lợi thế về nắng, gió và hạ tầng truyền tải khu vực Nam Trung Bộ để phát triển các dự án điện, với tổng công suất khoảng 8.000 MW giai đoạn 2025 - 2035. Cụ thể, giai đoạn 2025 - 2030 dự kiến phát triển 22 dự án điện gió (1.893 MW) và 40 dự án điện mặt trời tập trung (2.368 MW), cùng các dự án thủy điện - thủy điện tích năng (2.581 MW). Giai đoạn 2031 - 2035 tiếp tục bổ sung 38 dự án điện mặt trời (3.898 MW). Các dự án điện chủ yếu phân bố tại khu vực Ninh Hòa - Vân Phong, Cam Ranh và Bác Ái.

Các giải pháp như thủy điện tích năng, pin lưu trữ, điện khí LNG linh hoạt, hydrogen xanh… đang được khuyến khích đầu tư để thực hiện tốt vai trò lưu trữ nguồn điện; đảm bảo “phủ đỉnh - điền đáy”. Dự án Thủy điện tích năng Bác Ái là dự án thủy điện tích năng đầu tiên của Việt Nam, có quy mô công suất 1.200MW, gồm 4 tổ máy, tổng mức đầu tư hơn 21.101 tỷ đồng.

Theo kế hoạch, nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái sẽ đưa tổ máy số 1 phát điện vào cuối năm 2029. Các tổ máy còn lại hoàn thành và đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030 - 2031. Đây là loại hình thủy điện đặc thù, có khả năng tích trữ và tái phát điện, đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết phụ tải.

Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) nhận định, Khánh Hòa vừa đóng vai trò tạo nguồn điện vừa trở thành trạm trung chuyển năng lượng chiến lược. Thông qua liên kết về hạ tầng năng lượng, nguồn điện từ Khánh Hòa có thể cung cấp điện cho khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Các tuyến đường dây 500kV Ninh Thuận - Vĩnh Tân - Long Thành - Thành phố Hồ Chí Minh đóng vai trò truyền tải năng lượng tái tạo của khu vực ra toàn quốc.

Từ nguồn năng lượng bền vững, hướng tới sự liên kết kinh tế - công nghiệp - dịch vụ. Khánh Hòa có thể liên kết với tỉnh Lâm Đồng hợp tác phát triển chuỗi điện gió - điện mặt trời - sản xuất hydrogen xanh và amoniac xanh; phát triển hành lang công nghiệp - nông nghiệp xanh, kết hợp du lịch sinh thái và năng lượng. Khu vực Ninh Phước - Thuận Nam xây dựng chuỗi Khu công nghiệp - cảng - năng lượng - đô thị dịch vụ. Khu vực cảng Cam Ranh - Cà Ná phát triển dịch vụ logistics, xuất khẩu thiết bị năng lượng tái tạo.

Khi quy mô công suất năng lượng tái tạo rất lớn, kéo theo nhu cầu phát triển đồng bộ hạ tầng từ nguồn điện - lưu trữ - truyền tải - sản xuất năng lượng mới. Đặc biệt, các tuyến siêu cao áp xoay chiều (HVAC) và một chiều (HVDC) sẽ dần được đầu tư.

Với sự hội tụ của “thiên thời” - “địa lợi”, Khánh Hòa sở hữu “tài sản chiến lược” vượt trội để trở thành trung tâm năng lượng tái tạo; hình thành hệ sinh thái công nghiệp - dịch vụ năng lượng hiện đại. Tương lai không xa, Khánh Hòa trở thành cực tăng trưởng xanh và khẳng định vị thế của mình trong chiến lược phát triển năng lượng bền vững của Việt Nam.

Nhóm phóng viên TTXVN tại Khánh Hòa