Nghị quyết 79 và tầm nhìn phát triển kinh tế Nhà nước

Vậy Nghị quyết số 79 đã tái định vị vai trò kinh tế Nhà nước trong bối cảnh phát triển mới như thế nào? Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội phỏng vấn PGS.TS. Phạm Thị Hồng Điệp, Phó Trưởng khoa Khoa Kinh tế chính trị, Chủ nhiệm Bộ môn Quản lý kinh tế, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Phóng viên: Thưa bà, nhìn lại quan điểm phát triển kinh tế nhà nước qua các kỳ Đại hội Đảng, bà nhận thấy điểm quan trọng như thế nào của Nghị quyết số 79 trong việc tái định vị vai trò kinh tế nhà nước trong bối cảnh phát triển mới?

PGS.TS. Phạm Thị Hồng Điệp, Phó Trưởng khoa Khoa Kinh tế chính trị, Chủ nhiệm Bộ môn Quản lý kinh tế, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (PGS.TS. Phạm Thị Hồng Điệp): Nhìn lại xuyên suốt các kỳ Đại hội Đảng từ khóa VI đến nay, chúng ta thấy rõ một quan điểm nhất quán: Kinh tế Nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, Nghị quyết số 79 đã tạo nên một bước ngoặt khi tái định vị vai trò này trong bối cảnh phát triển mới, thay vì chỉ lặp lại những khía cạnh truyền thống.

Điểm cốt lõi của Nghị quyết 79 nằm ở việc khẳng định bản chất 'chủ đạo' chính là vai trò dẫn dắt, điều tiết và bảo đảm ổn định vĩ mô. Kinh tế Nhà nước được xác định là lực lượng nòng cốt duy trì các cân đối lớn - từ tài chính, năng lượng đến an ninh lương thực - đồng thời bảo vệ các lĩnh vực then chốt liên quan mật thiết đến chủ quyền và quốc phòng. Một điểm mới có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc là việc định danh kinh tế Nhà nước như một công cụ chiến lược để can thiệp kịp thời trước các cú sốc đột xuất như khủng hoảng, thiên tai hay dịch bệnh. Điều này minh chứng rằng: Kinh tế Nhà nước không chỉ phục vụ tăng trưởng mà còn là 'trụ đỡ' vững chắc cho nền kinh tế trong những giai đoạn ngặt nghèo nhất.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng thiết lập một mối quan hệ hài hòa giữa kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân. Theo đó, kinh tế Nhà nước sẽ đầu tư vào những lĩnh vực 'khó' mà khu vực tư nhân không đủ sức hoặc không muốn làm, từ đó mở ra không gian và tạo động lực cho các thành phần kinh tế khác phát triển. Đây chính là cách tiếp cận hiện đại của kinh tế thị trường nhưng vẫn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Cuối cùng, điểm nhân văn nhất của Nghị quyết 79 chính là việc gắn kết kinh tế Nhà nước với các mục tiêu an sinh, công bằng xã hội và phát triển bền vững. Như vậy, đây không đơn thuần là công cụ kinh tế thuần túy, mà là nguồn lực quan trọng nhất để chúng ta thực hiện mục tiêu phát triển vì con người.

Phóng viên: Vâng, có thể thấy Nghị quyết 79 đã bổ sung làm rõ các thành phần nền tảng của kinh tế Nhà nước, để xác định các nguồn lực để sử dụng hiệu quả hơn. Bà có phân tích như thế nào về việc Nghị quyết số 79 đã xác định rõ các nền tảng của kinh tế Nhà nước?

PGS.TS. Phạm Thị Hồng Điệp: Nghị quyết số 79 đã xác định các nền tảng của kinh tế Nhà nước theo một cách tiếp cận toàn diện và hiện đại, vượt xa cách hiểu truyền thống vốn thường đồng nhất kinh tế Nhà nước với doanh nghiệp Nhà nước. Ở đây, kinh tế Nhà nước cần được hiểu là tổng thể các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối. Việc xác định đầy đủ các nền tảng này cho thấy kinh tế Nhà nước không chỉ hiện diện trên thị trường mà còn thẩm thấu vào cấu trúc cốt lõi của nền kinh tế quốc dân.

Điểm đột phá của Nghị quyết 79 chính là sự chuyển dịch trọng tâm: từ cách tiếp cận thuần túy dựa trên sở hữu sang cách tiếp cận dựa trên năng lực quản trị và điều tiết phát triển. Theo đó, kinh tế Nhà nước được nhìn nhận như một hệ thống công cụ kinh tế tổng hợp, giúp Nhà nước thực hiện vai trò định hướng chiến lược và đảm bảo các mục tiêu phát triển dài hạn. Cách xác định này không chỉ tạo cơ sở lý luận quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, mà còn làm rõ ranh giới giữa vai trò của Nhà nước và thị trường. Đây chính là tiền đề then chốt để tái cơ cấu khu vực kinh tế Nhà nước, đảm bảo sự tương thích với kinh tế thị trường hiện đại nhưng vẫn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Thưa bà, mục tiêu dài hạn đưa ra trong Nghị quyết số 79, là đến năm 2045: “Kinh tế Nhà nước trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ chiến lược, tự cường và sức cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế”. Vậy bà chú trọng giải pháp nào cần thực thi để hiện thực hóa mục tiêu này?

PGS.TS. Phạm Thị Hồng Điệp: Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược mà Nghị quyết số 19 đã đặt ra đến năm 2045, trọng tâm không nằm ở việc mở rộng quy mô mà phải tập trung nâng cao chất lượng, năng lực và sức dẫn dắt chiến lược của khu vực kinh tế Nhà nước. Để làm được điều đó, tôi cho rằng cần quyết liệt triển khai ba nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, tái cơ cấu sâu rộng khu vực doanh nghiệp Nhà nước. Phải đảm bảo Nhà nước chỉ nắm giữ và đầu tư vào các lĩnh vực then chốt, nền tảng, có ý nghĩa chiến lược quốc gia dài hạn, tránh tình trạng đầu tư dàn trải.

Thứ hai, nâng cấp mạnh mẽ năng lực quản trị theo kỷ luật thị trường. Cần lấy hiệu quả kinh tế, sự minh bạch, trách nhiệm giải trình và năng lực đổi mới sáng tạo làm tiêu chí đánh giá trung tâm cho mọi hoạt động của doanh nghiệp.

Thứ ba, đổi mới cơ chế quản lý và sử dụng vốn Nhà nước. Việc quản lý vốn phải chuyển dịch theo hướng kinh doanh chuyên nghiệp, gắn chặt với các mục tiêu dài hạn. Đồng thời, khu vực kinh tế Nhà nước phải đóng vai trò là 'hạt nhân' tạo ra sức lan tỏa, hỗ trợ và thúc đẩy các khu vực kinh tế khác cùng phát triển bền vững.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!

Thanh Hải