Nghị quyết 80-NQ/TW: Người trẻ Hà Nội với sứ mệnh gìn giữ và làm mới văn hóa Thủ đô

Nghị quyết khẳng định văn hóa và con người phải song hành, trong đó thế hệ trẻ giữ vai trò trung tâm trong việc giữ gìn, làm mới, sáng tạo và lan tỏa những giá trị truyền thống, bản sắc của Việt Nam nói chung và của Hà Nội nói riêng.

Lễ hội Việt phục - "Bách hoa hỷ sự" tái hiện vẻ đẹp Việt với sự tham gia của rất nhiều bạn trẻ. Ảnh: Khánh Huy

Nghị quyết đặt ra yêu cầu mới: phát huy giá trị văn hóa trong mọi công việc của đời sống xã hội, bảo tồn, phát huy bản sắc truyền thống, đồng thời kết hợp với sáng tạo nhằm phát triển các sản phẩm văn hóa, dịch vụ văn hóa và công nghiệp văn hóa hiện đại. Văn hóa được nhìn nhận không chỉ là yếu tố “đáng giữ” mà còn là “nguồn lực phát triển” khi được kết hợp với khoa học, công nghệ, giáo dục và kinh tế số.

Người trẻ tiên phong gìn giữ giá trị cổ truyền

Trong bối cảnh đó, người trẻ Hà Nội có sứ mệnh đặc biệt vừa gìn giữ, vừa làm mới những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời biến những tài sản tinh thần này thành nguồn lực phát triển hôm nay. Một trong những mô hình điển hình được cộng đồng đánh giá cao là dự án số hóa và quảng bá “địa chỉ đỏ” – các di tích lịch sử cách mạng và danh thắng văn hóa Hà Nội. Theo báo cáo từ Ban Thường vụ Thành đoàn Hà Nội, dự án này do các bạn trẻ Thành phố khởi xướng đã tiến hành số hóa dữ liệu hơn 322 điểm đến lịch sử, tạo ra bản đồ và trải nghiệm thực tế ảo VR 360 độ cho người xem truy cập trực tuyến. Mục tiêu của mô hình là không chỉ giới thiệu giá trị lịch sử đến thế hệ trẻ trong nước mà còn lan tỏa ra cộng đồng quốc tế, giúp người trẻ hôm nay hiểu rõ hơn về truyền thống cách mạng và văn hóa Thủ đô.

Những đội hình tình nguyện của thanh niên Hà Nội cũng thường xuyên xuất hiện trong các hoạt động bảo tồn và quảng bá văn hóa. Các đội tình nguyện hỗ trợ du lịch tại các di tích Hà Nội gồm nhiều sinh viên đại học, họ không chỉ đón tiếp, hướng dẫn du khách mà còn giới thiệu các câu chuyện văn hóa, lịch sử của mỗi địa danh, giúp người trẻ và du khách kết nối sâu hơn với bản sắc truyền thống. Hoạt động này vừa xây dựng kỹ năng mềm cho thanh niên, vừa góp phần thúc đẩy ngành du lịch văn hóa – một trong những trọng tâm phát triển theo tinh thần Nghị quyết 80.

Tại di tích Nhà tù Hỏa Lò, đội ngũ truyền thông rất trẻ đã cho thấy một cách làm khác biệt khi chủ động “giải mã” lịch sử bằng ngôn ngữ của Gen Z. Ảnh: Nhà tù Hỏa Lò

Tại di tích Nhà tù Hỏa Lò, đội ngũ truyền thông rất trẻ đã cho thấy một cách làm khác biệt khi chủ động “giải mã” lịch sử bằng ngôn ngữ của Gen Z. Thay vì những bài thuyết minh dài và nặng tính tư liệu, họ chuyển hóa câu chuyện quá khứ thành các mạch kể sinh động trên Facebook, kết hợp yếu tố cảm xúc, đời thường và đôi khi là chút hài hước có kiểm soát. Các bài đăng được xây dựng theo cấu trúc ngắn gọn, mở đầu gây tò mò, lồng ghép meme, hình ảnh minh họa sáng tạo và những câu hỏi gợi tương tác, từ đó kéo người trẻ bước vào dòng chảy lịch sử một cách tự nhiên. Việc bắt nhịp xu hướng như video ngắn, reels, minigame hay các trào lưu “biến hình” giúp di tích vốn gắn với ký ức chiến tranh trở nên gần gũi hơn trên không gian số. Cách tiếp cận này không làm giảm đi giá trị trang nghiêm của di tích mà ngược lại, tạo cầu nối để thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về tinh thần yêu nước, sự kiên cường của cha ông. Sự sáng tạo của các bạn trẻ làm truyền thông tại Hỏa Lò cho thấy khi hiểu rõ công chúng mục tiêu và mạnh dạn đổi mới hình thức thể hiện, lịch sử hoàn toàn có thể sống động, lan tỏa và tạo được ảnh hưởng bền vững trong môi trường truyền thông hiện đại.

Các hoạt động văn hóa cộng đồng như lễ hội truyền thống được tổ chức tái hiện bởi lớp trẻ cũng ghi nhận sự năng động của thanh niên Hà Nội. Ví dụ sự tham gia của các bạn trẻ trong lễ hội làng nghề, lễ hội dân gian hay các chuỗi sự kiện nghệ thuật đường phố không chỉ làm mới hình thức tổ chức mà còn thu hút đông đảo người dân và khách du lịch tham gia. Những hoạt động này là minh chứng cho tinh thần “truyền thống trong hiện đại” mà Nghị quyết 80 đặt ra, khi bản sắc văn hóa được gìn giữ nhưng không bó hẹp trong khuôn khổ cũ mà được kết hợp với sáng tạo và lòng tự hào về giá trị địa phương.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, dịp Tết hàng năm là thời điểm thể hiện rõ sức sống của văn hóa. Từ không gian gia đình đến phố phường, từ việc thực hành mặc áo dài, tổ chức lễ hội truyền thống đến cách ứng xử nơi công cộng… tất cả cho thấy mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và con người. Chúng ta phát triển văn hóa vì con người và chính con người lại là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và làm giàu cho văn hóa. Khi văn hóa được nuôi dưỡng đúng hướng, con người sẽ được phát triển toàn diện và khi con người trưởng thành, văn hóa sẽ tiếp tục được nâng tầm.

Đặc biệt, thế hệ trẻ là lực lượng tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào việc bảo tồn và lan tỏa văn hóa. Sự tham gia của thanh niên không chỉ dừng ở việc tiếp nhận truyền thống mà còn chuyển hóa nó thành các sản phẩm văn hóa số, các nội dung sáng tạo phù hợp với xu hướng thanh niên và công chúng toàn cầu. Điều này, chính là chìa khóa để văn hóa vừa “giữ”, vừa “đổi mới”, đảm bảo tồn tại bền vững trong thời đại mới.

Có một điểm cần lưu ý rằng văn hóa không thể bị xem nhẹ hay chỉ mang tính biểu diễn nếu muốn đóng góp vào phát triển bền vững. Để văn hóa thực sự trở thành nền tảng, vai trò của người trẻ cần được tạo điều kiện để phát huy sáng kiến, được tiếp cận kiến thức chuyên sâu về quản trị di sản, kỹ năng số hóa di tích và tích hợp di sản vào các sản phẩm sáng tạo phục vụ đời sống xã hội. Họ không chỉ là người kế thừa mà còn là người “định hình tương lai văn hóa”.

Gắn kết di sản với phát triển kinh tế - xã hội

Việc khai các hoạt động sáng tạo, du lịch văn hóa, sản phẩm thủ công có định hướng kinh tế đã giúp giới trẻ tham gia vào việc biến giá trị văn hóa thành lợi ích cộng đồng, tạo ra việc làm và thu nhập cho nhiều người. Ảnh: Khánh Huy

Nghị quyết 80 không chỉ nhấn mạnh ý nghĩa văn hóa như một giá trị tinh thần mà còn coi di sản văn hóa là nguồn lực kinh tế. Theo báo cáo của UBND thành phố Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa, Thủ đô có tới hàng nghìn di tích lịch sử, di sản văn hóa, làng nghề truyền thống và sản phẩm thủ công đặc trưng. Việc khai thác những tài sản này thông qua các hoạt động sáng tạo, du lịch văn hóa, sản phẩm thủ công có định hướng kinh tế đã giúp giới trẻ tham gia vào việc biến giá trị văn hóa thành lợi ích cộng đồng, tạo ra việc làm và thu nhập cho nhiều người.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, các bạn trẻ Hà Nội còn là lực lượng tích cực trong việc đưa các giá trị văn hóa qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ để phát triển bảo tàng ảo, bảo tàng số, lớp học nghệ thuật trực tuyến, thư viện số - những nội dung được Nghị quyết 80 khuyến khích để thu hẹp khoảng cách tiếp cận văn hóa giữa các tầng lớp xã hội.

Có thể thấy rằng Nghị quyết 80 đã đặt ra một khung tư duy mới, trong đó văn hóa trở thành yếu tố thiết yếu của cuộc sống xã hội và phát triển kinh tế – xã hội. Người trẻ Hà Nội với sự năng động, hiểu biết về công nghệ, khả năng sáng tạo và tình yêu văn hóa truyền thống đang trở thành lực lượng nòng cốt trong nhiệm vụ gìn giữ và đưa giá trị ấy vào đời sống hiện đại. Những mô hình số hóa di tích, các đội tình nguyện quảng bá văn hóa, nhóm nghệ sĩ trẻ kết hợp truyền thống với nghệ thuật đương đại đều là minh chứng cho sự kết nối hài hòa giữa giữ gìn và làm mới.

Trong hành trình phát triển của Hà Nội dưới tinh thần Nghị quyết 80, thế hệ trẻ không chỉ là người “giữ lửa” cho văn hóa truyền thống mà còn là người thắp sáng tương lai – nơi mà văn hóa trở thành bản sắc sống động, gắn kết cộng đồng, thúc đẩy sáng tạo và góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc.

Thái Phương