Nghị quyết số 18 – NQ/TW/2026 và tư duy quản trị xã hội hiện đại

Xã hội tốt đẹp

Với mỗi quốc gia hiện đại, giải quyết các vấn đề và phát triển xã hội có thể được hiểu đơn giản là phát triển con người, các khuôn mẫu hành vi, các nguyên tắc và chuẩn mực quan hệ xã hội, cũng như cách thức tổ chức đời sống, hướng đến một xã hội tốt đẹp trong tương lai, nơi hiện thực hóa các niềm tin, giá trị xã hội được đề cao và ủng hộ bởi số đông thành viên trong cộng đồng.

Ở nước ta, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung năm 2011) tiếp tục khẳng định lựa chọn mô hình xã hội tốt đẹp, đó là “Xã hội xã hội chủ nghĩa”, với những đặc trưng căn bản: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển”.

Khác với các xã hội tư bản đề cao sự thịnh vượng vật chất, mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa đề cao phẩm giá con người, đặt con người ở vị trí “trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển”. Thay vì coi trọng lợi ích cá nhân và cạnh tranh khốc liệt, mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa đề cao các lợi ích tập thể, tôn trọng những lợi ích chính đáng của cá nhân, thúc đẩy hợp tác và hướng tới đoàn kết xã hội. 

Phát triển xã hội là hướng đến một xã hội tốt đẹp trong tương lai. Ảnh: Nguyễn Huế

Trên cấp độ nhóm xã hội, chúng ta xây dựng mỗi gia đình “no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội”. Mỗi đơn vị sản xuất, công tác, học tập, chiến đấu phải là môi trường rèn luyện để hình thành “nhân cách con người và nền văn hóa Việt Nam”.

Trên bình diện cộng đồng, chúng ta thực hiện chính sách “bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp đỡ nhau giữa các dân tộc, tạo mọi điều kiện để các dân tộc cùng phát triển… Chống tư tưởng kỳ thị và chia rẽ dân tộc. Tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và không tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân theo quy định của pháp luật”, hướng tới “một cộng đồng xã hội văn minh, trong đó các giai cấp, các tầng lớp dân cư đoàn kết, bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi”. 

Nghị quyết số 18-NQ/TW/2026 tiếp tục khẳng định nguyên tắc nhất quán trong quá trình đổi mới, tiến lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, đó là phải “thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và từng chính sách”.

Chúng ta không chỉ nỗ lực để đất nước phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, mà còn phải “nhân văn hơn và hài hòa hơn. Thành công của đất nước không chỉ đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn bởi chất lượng phát triển xã hội, con người, năng lực quản trị quốc gia, mức độ an toàn, niềm tin và hạnh phúc của nhân dân”.

Chúng ta muốn đất nước “phát triển nhanh, bền vững” nhưng “phải đi đôi với giữ vững ổn định xã hội; không đánh đổi trật tự, kỷ cương, tiến bộ, công bằng xã hội, môi trường và các giá trị văn hóa lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần”.

Kỷ cương, an toàn, văn minh và hài hòa

Trong bối cảnh mới hiện nay, Nghị quyết số 18 – NQ/TW/2026 nêu bật một số vấn đề xã hội: “Trật tự, kỷ cương xã hội trên một số lĩnh vực, địa bàn còn chưa nghiêm; tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật còn diễn biến phức tạp. Khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền, nhóm dân cư còn lớn; tình trạng ô nhiễm môi trường chưa được kiểm soát hiệu quả; văn hoá, đạo đức xã hội có mặt xuống cấp. Hiệu lực, hiệu quả quản trị xã hội trên một số lĩnh vực chưa theo kịp yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước”. 

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do nhận thức về xây dựng và phát triển xã hội trên một số lĩnh vực chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, nhất là trong bối cảnh các thách thức an ninh phi truyền thống và những vấn đề xã hội mới phát sinh ngày càng gia tăng. Công tác lãnh đạo quản trị xã hội có mặt chậm đổi mới; hệ thống thể chế, chính sách chưa thật sự đồng bộ, kỷ luật thực thi chưa nghiêm; sự kết hợp giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, con người và bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội có lúc, có nơi chưa chặt chẽ.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 18-NQ/TW/2026 bổ sung thêm quan điểm xây dựng xã hội Việt Nam “kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển”.

Một xã hội kỷ cương và an toàn có nghĩa là “pháp luật, kỷ cương và các chuẩn mực xã hội được tôn trọng, bảo vệ, thực thi nghiêm minh; an ninh con người được bảo đảm toàn diện”.

Một xã hội văn minh, hài hòa, phát triển có nghĩa là “kinh tế phát triển nhanh, bền vững, hiện đại, gắn kết hài hòa với phát triển toàn diện văn hóa và con người trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người và chuẩn mực xã hội Việt Nam”. 

Đích đến của phát triển xã hội Việt Nam là “chất lượng sống, mức độ hài lòng và hạnh phúc của nhân dân được nâng cao”, mọi người dân đều “có cơ hội phát triển toàn diện và được thụ hưởng công bằng mọi thành quả phát triển”.

Đáng chú ý, thông qua việc đề cao kỷ luật, kỷ cương và thượng tôn pháp luật, Nghị quyết số 18-NQ/TW/2026 chủ trương từng bước hình thành "trật tự tự thân" của xã hội. Đó là khi các thành viên trong xã hội đã hình thành khả năng tự kiểm soát, chấp hành nghiêm túc các chuẩn mực hành vi cũng như quan hệ xã hội, “nơi người dân tự giác điều chỉnh hành vi trên cơ sở pháp luật, đạo đức, văn hóa, trách nhiệm xã hội và khát vọng xây dựng đất nước giàu mạnh, hùng cường”.

Nghị quyết số 18-NQ/TW/2026 chủ trương từng bước hình thành "trật tự tự thân" của xã hội. Ảnh: Hoàng Hà

Quản trị xã hội hiện đại

Để hiện thực hóa các giá trị xã hội tốt đẹp, từng bước hình thành “trật tự tự thân” của xã hội, Nghị quyết số 18-NQ/TW/2026 xác định nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là xây dựng “nền quản trị xã hội hiện đại”.

Theo đó, chúng ta sẽ phải “đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức quản trị xã hội theo hướng chuyển mạnh từ "quản lý xã hội" sang "quản trị và kiến tạo xã hội". Nền quản trị xã hội Việt Nam hiện đại lấy “người dân làm trung tâm, văn hóa là nền tảng”, dựa trên ý thức thượng tôn pháp luật, vun đắp và củng cố kỷ cương xã hội, vận hành trên “nền tảng dữ liệu, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Khác với tư duy quản lý vốn tập trung vào vai trò và năng lực của Nhà nước, tư duy quản trị xã hội hiện đại đề ra nhu cầu cải thiện năng lực của các chủ thể đa dạng trong nền quản trị quốc gia.

Cụ thể, chúng ta cần “tăng cường sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước; phát huy vai trò chủ thể của nhân dân và sự tham gia của gia đình, cộng đồng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội”. Đồng thời, chúng ta cũng cần “kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, trên cơ sở giữ vững độc lập, chủ quyền, tự chủ, bản sắc văn hóa dân tộc và định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển đất nước”.

Theo Nghị quyết số 18-NQ/TW/2026, nhiệm vụ hàng đầu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 để xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại là “hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật; ban hành Bộ tiêu chí về xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển và các Bộ chỉ số về quản trị xã hội hiện đại, an ninh con người, an sinh xã hội, chất lượng sống, hạnh phúc xã hội và niềm tin xã hội”.

Trên cơ sở đó, chúng ta sẽ từng bước xây dựng “văn hóa thượng tôn pháp luật và kỷ cương xã hội”, vun đắp “ý thức tự giác” để việc tuân thủ pháp luật sẽ trở thành “nhu cầu tự thân, nếp sống văn hóa và trách nhiệm của mỗi người dân”.