Nghị quyết số 205/2025/QH15 - cơ sở pháp lý quan trọng bảo vệ quyền lợi người lao động

Ngày 9/9, Đoàn khảo sát việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự công ích làm việc với Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng và các đơn vị liên quan nhằm nhằm đánh giá kết quả triển khai thí điểm quyền khởi kiện vụ án dân sự.

Nội dung khảo sát tập trung đánh giá kết quả triển khai quyền khởi kiện vụ án dân sự công ích, trong đó có những vụ việc liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BHTN.

Hơn 8.300 đơn vị chậm đóng, trốn đóng

Theo số liệu từ BHXH thành phố, đến tháng 8/2026, toàn thành phố đang quản lý 29.468 đơn vị sử dụng lao động. Trong đó, 8.376 đơn vị chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN với tổng số tiền 480 tỷ đồng, gồm 341 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng và 139 tỷ đồng tiền lãi phát sinh. Số đơn vị chậm đóng, trốn đóng chiếm khoảng 28% tổng số đơn vị đang quản lý. Đáng chú ý, khoản tiền này không đơn thuần là một khoản phải thu của cơ quan BHXH mà gắn trực tiếp với quyền an sinh của người lao động.

Nghị quyết số 205/2025/QH15 đang bổ sung thêm một công cụ pháp lý quan trọng, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động.

Nghị quyết số 205/2025/QH15 đang bổ sung thêm một công cụ pháp lý quan trọng, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động và nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật của người sử dụng lao động.

Theo Giám đốc BHXH thành phố Đà Nẵng Nguyễn Trí Đại, phía sau những con số chậm đóng, trốn đóng là quyền được khám, chữa bệnh BHYT, quyền hưởng chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, hưu trí và các chế độ BHXH khác của người lao động.

BHXH thành phố đã rà soát, phân loại các đơn vị chậm đóng thành 4 nhóm để có hướng xử lý. Nhóm mới phát sinh chậm đóng dưới 3 tháng có 4.738 đơn vị, với 34.942 lao động, số tiền chậm đóng 59,5 tỷ đồng. Đây là nhóm được xác định cần thường xuyên rà soát, đôn đốc, làm việc với người đại diện pháp luật nhằm hạn chế chuyển sang chậm đóng kéo dài.

Nhóm thứ hai gồm 1.213 đơn vị còn hoạt động, còn lao động và có khả năng tài chính, với 5.358 lao động, số tiền chậm đóng 178 tỷ đồng. Theo BHXH thành phố, đây là nhóm cần ưu tiên xử lý để thu hồi nhanh tiền chậm đóng, đồng thời bảo đảm quyền lợi người lao động.

Hai nhóm còn lại gồm 779 đơn vị còn trên hệ thống nhưng không còn lao động, với số tiền chậm đóng 78,6 tỷ đồng; 1.646 đơn vị đã ngừng hoạt động, với số tiền chậm đóng 164,1 tỷ đồng. Các trường hợp này cần tiếp tục xác minh tình trạng hoạt động, khả năng tài chính, hoàn thiện hồ sơ để xử lý theo quy định.

Lãnh đạo các cơ quan tham dự buổi khảo sát. Ảnh: Gia Phong

Thực tế cho thấy có những khoản nợ kéo dài nhiều năm. Chi nhánh II - Công ty CP Công nghiệp Quảng An I tại Đà Nẵng chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN 12,5 tỷ đồng, tương đương 68 tháng. Công ty CP Cơ khí - Lắp máy Sông Đà - Chi nhánh 5 tại Đà Nẵng chậm đóng 7,9 tỷ đồng, tương đương 17 tháng. Công ty Cơ khí Ô tô và Thiết bị điện chậm đóng 14,9 tỷ đồng, tương đương 98 tháng; Công ty TNHH May Minh Hoàng 2 chậm đóng 10,5 tỷ đồng, tương đương 50 tháng.

Từ xử lý vi phạm đến phòng ngừa từ sớm

Trong quá trình triển khai Nghị quyết 205, BHXH thành phố Đà Nẵng thường xuyên phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân thành phố và Viện Kiểm sát nhân dân các khu vực cung cấp thông tin, hồ sơ, tài liệu về những đơn vị có dấu hiệu chậm đóng, trốn đóng để xem xét, xử lý.

Theo Giám đốc BHXH thành phố, đây là cơ chế pháp lý quan trọng, bổ sung thêm công cụ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động và nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật của người sử dụng lao động.

Ông Trần Thế Kính - Vụ trưởng Vụ 9, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Phó trưởng Đoàn khảo sát phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Gia Phong.

Tuy nhiên, từ thực tiễn thực hiện chính sách, vấn đề đặt ra không chỉ là thu hồi các khoản nợ. Một số doanh nghiệp đã phá sản, ngừng hoạt động, chủ doanh nghiệp không còn tại địa phương hoặc không xác định được nơi cư trú, khiến khoản chậm đóng tồn tại nhiều năm trên hệ thống. Trong khi đó, quyền lợi của người lao động cũng bị “treo” theo khoản nợ này.

Có trường hợp người lao động đã làm việc thực tế tại doanh nghiệp, hằng tháng đã bị trích đóng phần BHXH, BHTN của mình nhưng do người sử dụng lao động không thực hiện nghĩa vụ đóng nên quá trình tham gia không được ghi nhận đầy đủ. Điều này ảnh hưởng đến việc giải quyết các chế độ BHXH, BHTN và những quyền lợi liên quan.

Từ thực tế đó, BHXH thành phố đề nghị nghiên cứu cơ chế xử lý dứt điểm đối với nhóm doanh nghiệp không còn khả năng thực hiện nghĩa vụ; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các chủ thể liên quan, phương thức xử lý khoản chậm đóng và đặc biệt là hướng giải quyết quyền lợi cho người lao động.

Một yêu cầu khác được đặt ra là tăng tính phòng ngừa. Theo BHXH thành phố, vẫn còn một bộ phận người sử dụng lao động chưa thực sự nghiêm túc trong thực hiện nghĩa vụ BHXH, BHYT, BHTN; có trường hợp chậm đóng kéo dài, đóng cầm chừng hoặc tìm cách né tránh, lợi dụng khoảng trống trong quản lý để kéo dài nghĩa vụ.

Khi khoản chậm đóng ngày càng lớn, doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc người đại diện pháp luật không còn khả năng thực hiện nghĩa vụ thì việc xử lý, thu hồi càng khó khăn và người chịu ảnh hưởng trực tiếp vẫn là người lao động.

Vì vậy, BHXH thành phố kiến nghị hoàn thiện cơ chế theo hướng tăng khả năng phát hiện, cảnh báo sớm và xử lý kịp thời ngay khi đơn vị bắt đầu phát sinh chậm đóng; đồng thời nâng cao hiệu lực chế tài để buộc người sử dụng lao động tuân thủ nghĩa vụ ngay từ đầu.

Từ phía BHXH thành phố, thời gian tới sẽ tiếp tục phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân thành phố, chủ động rà soát, cung cấp thông tin, hồ sơ, tài liệu đối với những đơn vị có dấu hiệu chậm đóng, trốn đóng; phối hợp xác minh, xử lý vụ việc trong phạm vi Nghị quyết 205.

Thực tiễn Đà Nẵng cho thấy, hiệu quả của Nghị quyết 205 không chỉ được đo bằng số vụ việc được xử lý hay số tiền được thu hồi, mà còn ở khả năng ngăn những khoản nợ mới phát sinh và bảo vệ quyền lợi người lao động trước khi vi phạm kéo dài.

Mục tiêu cuối cùng, theo BHXH thành phố, là bảo đảm thực thi pháp luật nghiêm minh, bảo vệ Quỹ BHXH, BHYT và trên hết là bảo vệ đầy đủ, kịp thời quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.