Nghị quyết số 21-NQ/TW: Giữ vững nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện và thống nhất quản lý

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc trình bày những nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan tại Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Theo đánh giá của Trung ương, sau 4 năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, tư duy quản lý đất đai đã cơ bản chuyển sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Những đổi mới trong chính sách đã góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, đồng thời từng bước giải phóng nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, đất đai vẫn là một trong những lĩnh vực tồn tại nhiều vướng mắc, dễ phát sinh khiếu nại, tố cáo, thất thoát, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm. Các bất cập tập trung ở những khâu có ảnh hưởng trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp như quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, tài chính đất đai và xác định giá đất.

Giữ vững nguyên tắc sở hữu toàn dân

Trên cơ sở kế thừa những nội dung còn phù hợp của Nghị quyết số 18-NQ/TW, Nghị quyết số 21-NQ/TW tiếp tục khẳng định đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, không gian sinh tồn và phát triển, tư liệu sản xuất đặc biệt, đồng thời là yếu tố cấu thành chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền kinh tế, quốc phòng và an ninh quốc gia.

Một trong những nguyên tắc nền tảng được nhấn mạnh là đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý; tuyệt đối không tư nhân hóa đất đai. Nghị quyết cũng xác định không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức, trừ trường hợp người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài theo quy định của pháp luật.

Quyền sử dụng đất được xác định là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt, nhưng không phải quyền sở hữu. Đây đồng thời là một yếu tố đầu vào quan trọng của nền kinh tế, được pháp luật bảo hộ cùng với tài sản gắn liền với đất.

Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu thông qua việc quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất; cho phép chuyển mục đích sử dụng; quyết định giá đất, chính sách tài chính đất đai và điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không do người sử dụng đất tạo ra.

Từ bồi thường tài sản đến tái thiết cuộc sống

Một điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 21-NQ/TW là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy chỉ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân. Theo đó, việc thu hồi đất phải gắn với mục tiêu cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất ở bị thu hồi.

Nghị quyết cũng khẳng định quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt nhưng không phải là quyền sở hữu, đồng thời là yếu tố đầu vào quan trọng của nền kinh tế. Quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất được pháp luật bảo hộ. Nhà nước không xem xét lại quyền sử dụng đất hợp pháp đã được xác lập theo chính sách, pháp luật về đất đai qua các thời kỳ; không thừa nhận việc đòi lại đất đã được Nhà nước giao cho người khác sử dụng trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật về đất đai; không điều chỉnh lại đất nông nghiệp đã giao cho hộ gia đình và cá nhân.

Về trách nhiệm của Nhà nước, Nghị quyết số 21-NQ/TW khẳng định Nhà nước thực hiện điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất; đồng thời chuyển mạnh từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất ở bị thu hồi. Nhà nước cũng tạo điều kiện để công dân thực hiện quyền có nơi ở, bố trí quỹ đất và có cơ chế ưu đãi, khuyến khích phát triển nhà ở

Nghị quyết đặt mục tiêu đến hết năm 2026 hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin; đến hết năm 2027 cơ bản hoàn thành đo đạc, lập bản đồ địa chính, hồ sơ địa chính và cơ sở dữ liệu đối với những khu vực còn thiếu. Đến năm 2030, hệ thống pháp luật đất đai phải được hoàn thiện đồng bộ, thống nhất, bảo đảm đất đai được quản lý chặt chẽ, khai thác tiết kiệm, hiệu quả và bền vững.