Nghĩa Phương - Ngọt ngào mùa quả chín

Quả ngọt bén rễ trên đất cằn

Những ngày này, các nhà vườn trồng na ở xã Nghĩa Phương (Bắc Ninh) rộn ràng bước vào mùa thu hoạch chính vụ. Những trái na căng tròn được người dân hái xuống, phân loại kỹ ngay tại vườn. Những quả na loại một mã đẹp, to đều được thương lái đặt mua tại chỗ, số còn lại theo chân người dân ra các điểm thu mua ven trục đường chính.

Người dân thôn Suối Ván bán na cho các tiểu thương.

Từ sáng sớm, trên các ngả đường dẫn vào các thôn Quỷnh, Ba Gò, Suối Ván..., không khí mua bán tấp nập, từng chuyến xe máy, xe cải tiến chở đầy những sọt quả tươi nối đuôi nhau. Sau khi thỏa thuận giá, người bán cẩn thận xếp từng quả vào thùng xốp, chèn lá, bốc xếp lên xe tải. đặc sản vùng đất quê hương sông Lục, núi Huyền theo những chuyến xe lăn bánh tỏa đi các thị trường lớn như: Hà Nội, Thái Nguyên, Hải Phòng...

Vừa thoăn thoắt xếp từng thùng na lên chiếc xe tải, anh Vũ Văn Ba, một thương lái đến từ phường Võ Cường chia sẻ, trung bình mỗi ngày anh thu mua khoảng 0,7-1 tấn na tại Nghĩa Phương để vận chuyển đi tiêu thụ. Na ở đây cùi dày, ngọt đậm, mã sáng đẹp. Dù giá mua vào có nhỉnh hơn một số vùng khác nhưng khách hàng vẫn rất ưa chuộng.

Phấn khởi vì vừa bán được hơn 50 kg na giá cao, bà Trương Thị Diên, thôn Suối Ván cho biết, trước đây, gia đình cấy lúa và trồng khoai sọ nhưng cây cằn cỗi. 10 năm trở lại đây, bà chuyển đổi toàn bộ 5 sào ruộng sang trồng na. Na bán từ đầu vụ đến nay được giá, dao động từ 35-50 nghìn đồng/kg. Nhờ cây na, gia đình bà Diên đã xây dựng được cơ ngơi khang trang, mua sắm đầy đủ tiện nghi sinh hoạt và máy móc phục vụ sản xuất.

Theo Trưởng thôn Suối Ván Hoàng Đức Ký, thôn có hơn 300 hộ, nhà nào cũng trồng từ vài trăm cho đến hàng nghìn cây na. Nhờ những mùa na chín mà không ít hộ từ chỗ khó khăn đã có thu hoạch hàng trăm triệu đồng mỗi vụ, đời sống khấm khá.

Cùng chung niềm vui đó, anh Nguyễn Văn Dũng, thôn Huyền Sơn chia sẻ, gia đình có hơn 1.000 gốc na khoảng 7-10 năm tuổi đang cho thu quả. So với nhiều cây trồng khác thì chi phí giống na và phân bón ban đầu không quá lớn nhưng để quả to đều đòi hỏi người trồng áp dụng nhiều kỹ thuật, từ thời điểm cắt tỉa cành, thụ phấn cho hoa đến phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học. Do áp dụng kỹ thuật thâm canh nên năm nào na của gia đình anh cũng được thương lái đến tận vườn thu mua với giá cao hơn ngoài chợ.

Nâng cao giá trị

Địa hình xã Nghĩa Phương chủ yếu là đồi núi, bị chia cắt bởi dãy núi Huyền Đinh, xen kẽ các thung lũng nhỏ hẹp, độ dốc lớn, đất đai nhiều sỏi đá khiến việc canh tác các loại cây lương thực ngắn ngày như ngô, sắn gặp trở ngại, công sức bỏ ra nhiều nhưng năng suất bấp bênh.

Gần 30 năm trước, những gốc na đầu tiên được người dân đưa vào trồng thử nghiệm trên sườn đồi dốc. Nhờ khả năng bám rễ sâu, chịu hạn tốt, cây na thích nghi với thổ nhưỡng nơi đây, cho quả thơm ngọt và từng bước khẳng định hiệu quả vượt trội so với cây trồng truyền thống. Khoảng hai thập kỷ trở lại đây, diện tích na được mở rộng. Người dân chủ động học hỏi kỹ thuật thụ phấn, đốn tỉa cành để điều tiết cây ra hoa, đậu quả rải vụ, đưa cây na trở thành cây trồng chủ lực của xã.

Mùa na chín ở Nghĩa Phương không chỉ mang theo niềm vui mùa quả ngọt mà còn minh chứng rõ nét cho bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy kinh tế nông nghiệp của người dân địa phương.

Ông Hoàng Đình Giang, Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Phương cho biết, toàn xã hiện có khoảng 700 ha na, chủ yếu là na dai, với sản lượng ước đạt 7.800 tấn. Một số hộ bước đầu trồng giống na đặc sản như: Na Thái, na tím. Nhằm tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, địa phương đã thành lập và duy trì 3 hợp tác xã chuyên sâu về sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Tiêu biểu như Hợp tác xã Na dai Nghĩa Phương được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận đăng ký nhãn hiệu từ năm 2019, xây dựng vùng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP với quy mô 31,5 ha gồm 54 hộ thành viên.

Hợp tác xã Na Lục Nam liên kết 60 thành viên với diện tích canh tác hơn 50 ha. Na chính vụ thường cho thu hoạch từ cuối tháng 6 đến giữa tháng 8. Tiếp đó, các nhà vườn lại tích cực chăm bón để thu hoạch lứa na gối vụ từ cuối tháng 10 đến tháng 12. Việc bố trí sản xuất rải vụ không chỉ kéo dài thời gian cung ứng sản phẩm mà còn giúp nông dân giảm áp lực thu hoạch, nâng cao đáng kể giá trị kinh tế. Bình quân 1 ha đất đồi trồng na, sau khi trừ chi phí, các hộ có thể thu lãi từ 150 đến 200 triệu đồng mỗi năm.

Hiện nay, vùng chuyên canh cây ăn quả đã được khớp nối đồng bộ từ quy hoạch chung của các địa phương trước sáp nhập. Diện tích tập trung chủ yếu tại các thôn: Huyền Sơn, Chùa, Suối Ván, Nghĩa An, Phượng Hoàng. Bám sát định hướng quy hoạch của tỉnh, UBND xã đang khẩn trương hoàn thiện đồ án quy hoạch sau sáp nhập, tạo tiền đề hình thành vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung gắn với đầu tư nâng cấp giao thông phục vụ tiêu thụ nông sản.

Để nâng cao hơn nữa chất lượng sản phẩm, Phòng Kinh tế, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công của xã và các đơn vị chuyên môn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường mở các lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh, chuyển giao quy trình sản xuất theo hướng hữu cơ, ứng dụng tiến bộ khoa học vào bảo quản sau thu hoạch. Đồng hành với các hợp tác xã trong việc chuẩn hóa sản phẩm OCOP, thiết lập mã số vùng trồng và dán tem truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh kết nối tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử và hội chợ xúc tiến thương mại trên toàn quốc.

Mùa na chín ở Nghĩa Phương không chỉ mang theo niềm vui mùa quả ngọt mà còn minh chứng rõ nét cho bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy kinh tế nông nghiệp của người dân địa phương. Trên mảnh đất sỏi đá năm nào, cây na dai đã bén rễ vững chắc, mở ra sinh kế bền vững và nâng tầm giá trị nông sản quê hương.