Nghịch lý của trực thăng tấn công Apache: Chi phí duy trì đắt hơn cả sản xuất

Ngày 31/12/2025, theo một thông báo chính thức, quân đội Mỹ đã ký hợp đồng trị giá khoảng 2,7 tỷ USD với tập đoàn Boeing nhằm bảo đảm khả năng hoạt động của đội trực thăng tấn công loại AH-64 Apache đến năm 2030.

Điểm đáng chú ý là khoản tiền này không dùng để chế tạo máy bay mới, mà tập trung vào bảo dưỡng, sửa chữa, cung cấp phụ tùng, nâng cấp phần mềm và kiểm soát toàn bộ vòng đời kỹ thuật của đội bay hiện hữu.

Trực thăng tấn công AH-64 Apache là khí tài do Boeing phát triển, nổi bật với khả năng tác chiến trong mọi điều kiện thời tiết, bay bám địa hình và tấn công mục tiêu chính xác.

Máy bay sử dụng 2 động cơ tuốc bin khí, có tốc độ hành trình hơn 260 km/h, trần bay khoảng 6.400 m, bán kính chiến đấu xấp xỉ 480 km.

Hệ thống vũ khí gồm pháo tự động cỡ 30 mm, giá treo mang theo tên lửa chống tăng dẫn đường, cùng bom thông minh tùy cấu hình, với tải trọng vũ khí có thể vượt 1.500 kg.

Bước ngoặt khiến chi phí duy trì trở nên khổng lồ nằm ở cấu trúc tác chiến hiện đại. Từ phiên bản nâng cấp AH-64E, trực thăng được trang bị radar gắn trên trục cánh quạt kiểu Longbow, khả năng phát hiện và theo dõi đồng thời hàng chục mục tiêu ở nhiều địa hình phức tạp.

Hệ thống ngắm bắn hiển thị gắn trên mũ phi công, cảm biến quang điện tử, radar khẩu độ tổng hợp, cùng các gói chiến tranh điện tử đều phụ thuộc sâu vào phần mềm, dữ liệu và các thuật toán liên tục được cập nhật.

Trong giai đoạn sau khi ký hợp đồng ngày 31/12/2025, các gói công việc không chỉ dừng ở thay thế linh kiện cơ khí.

Boeing chịu trách nhiệm hiệu chuẩn cảm biến, khắc phục lỗi phần mềm, đồng bộ cơ sở dữ liệu, kiểm tra an toàn bay và bảo đảm mọi hệ thống điện tử hoạt động ổn định theo tiêu chuẩn chiến trường.

Đây chính là yếu tố khiến chi phí duy trì thường vượt xa con số mà nhiều người liên tưởng khi chỉ nghĩ đến thay dầu, sửa cánh hay thay động cơ.

Một khía cạnh khác mang tính chiến lược là quyền sở hữu trí tuệ. Phần mềm điều khiển hỏa lực, thư viện mục tiêu, giao thức liên lạc và các gói cập nhật đều do nhà sản xuất nắm giữ.

Điều này tạo ra sự phụ thuộc dài hạn: các lực lượng vận hành Apache cần liên tục mua dịch vụ, phụ tùng và cập nhật do chính Boeing cung cấp.

Về bản chất, duy trì đội Apache trở thành một chuỗi dịch vụ kỹ thuật kéo dài, thay vì một khoản chi một lần cho phần cứng.

Nhìn từ góc độ quân sự, việc đầu tư lớn cho duy trì lại mang ý nghĩa then chốt. Trực thăng tấn công chỉ thực sự có giá trị khi tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu cao, hệ thống cảm biến chính xác và dữ liệu được cập nhật.

Một chiếc Apache ngừng bay vì lỗi phần mềm có thể gây thiệt hại nhiều hơn cả việc mua thêm khung thân mới.

Do đó, các hợp đồng duy trì sau mốc thời gian 31/12/2025 phản ánh ưu tiên bảo đảm năng lực tác chiến ổn định thay vì mở rộng số lượng bằng mọi giá.

Tuy nhiên, nghịch lý vẫn tồn tại: chi phí duy trì cao buộc ngân sách quốc phòng phải phân bổ lại, có thể ảnh hưởng đến các chương trình phát triển khác.

Đồng thời, sự phụ thuộc công nghệ vào nhà sản xuất cũng đặt ra câu hỏi về mức độ tự chủ của các quốc gia sử dụng Apache trong dài hạn.

Trường hợp của Apache cho thấy chiến tranh hiện đại không chỉ xoay quanh hỏa lực, mà còn là cuộc cạnh tranh về dữ liệu, phần mềm và chuỗi bảo đảm kỹ thuật.

Khi công nghệ tiến xa, “chi phí ẩn” trong bảo trì có thể trở thành khoản chi chủ đạo, thậm chí lớn hơn cả việc sản xuất.

Việt Hùng