Nghịch lý đơn giá và 'cuộc chiến' giữ chân người thợ trên công trường

.

Năm 2026, áp lực giải ngân vốn đầu tư công là rất lớn khi tổng kế hoạch vốn được Thủ tướng Chính phủ giao lên tới 1.004,6 nghìn tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương là 354,4 nghìn tỷ đồng, ngân sách địa phương là 650,2 nghìn tỷ đồng. Dù kết quả giải ngân 6 tháng đầu năm đạt 356,9 nghìn tỷ đồng, bằng 35,5% kế hoạch và tăng 38,4 nghìn tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025, chặng đua nước rút nửa cuối năm đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương, chủ đầu tư và nhà thầu.

Tuy nhiên, từ cuối năm 2025 đến nay, “cơn khát” nhân lực bùng phát dữ dội trên nhiều công trường. Khảo sát thực tế tại hàng loạt dự án có mức đầu tư từ vài tỷ đến hàng nghìn tỷ đồng tại Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Phú Thọ, Ninh Bình... cho thấy các nhà thầu đang rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”.

Nghịch lý nằm ở chỗ, trong khi đơn giá nhân công định mức do các địa phương ban hành chỉ dao động từ 167.000 đến hơn 300.000 - 450.000 đồng/ngày, thì ngoài thị trường, nhà thầu phải trả từ 400.000 đến 600.000 đồng/ngày, thậm chí gần 1 triệu đồng/ngày vẫn “đỏ mắt” tìm thợ.



Tại công trường dự án cải tạo, nâng cấp Bệnh viện Đa khoa Hải Dương (thành phố Hải Phòng), áp lực thi công hiện hữu không chỉ bởi mặt bằng chật hẹp, vừa xây dựng vừa phải bảo đảm hoạt động của bệnh viện hơn 1.000 giường bệnh, mà còn bởi tình trạng thiếu hụt nhân công.

Mướt mải mồ hôi trên công trường, ông Phan Khánh Toàn – Phó Giám đốc điều hành dự án - Tổng Công ty 319 (Bộ Quốc phòng) cho biết trước đây việc thiếu 5-10 công nhân chưa phải vấn đề quá lớn, nhưng nay chỉ cần hụt vài người cũng có thể ảnh hưởng tiến độ.

“Bây giờ chúng tôi phải theo dõi, đếm công nhân từng ngày, từng bộ phận từ tổ cốp pha, tổ thép, tổ xây đến tổ hoàn thiện. Chỉ hụt đi vài người thôi là tiến độ lập tức bị kéo lùi”, ông Toàn nói và cho biết thêm thời điểm công nhân thiếu hụt nhiều nhất là vào khoảng tháng 3, 4. Hiện nhà thầu đã phần nào đáp ứng được nhân công lao động và đang dồn toàn lực thi công ngày - đêm để bù tiến độ.

Còn theo ông Nguyễn Hữu Trí – Phó phòng Điều hành dự án 1, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP Hải Phòng, đơn vị đang phụ trách khoảng 7 dự án lớn về y tế, giáo dục, văn hóa. Trong đó, Bệnh viện Đa khoa Hải Dương là điểm nóng nhất về thiếu hụt nhân công, đặc biệt trong giai đoạn thi công phần thô.

“Nếu một dự án chậm một tháng, trong điều kiện đủ nhân lực, nhà thầu chỉ mất khoảng hai tuần tăng ca là bù lại được. Nhưng khi nhân lực nhỏ giọt, có khi mất đến hai tháng trời cũng chưa chắc gỡ nổi một tháng chậm tiến độ”, ông Trí chia sẻ.

Hai tháng gần đây, phần thô đạt khoảng 70% nên áp lực tạm thời giảm, nhưng theo ông Trí, khi chuyển sang xây trát, ốp lát, tình trạng thiếu thợ có tay nghề có thể tiếp tục tái diễn.

Tình trạng tương tự diễn ra tại công trường Dự án xây dựng Đền thờ liệt sĩ và công viên văn hóa tỉnh Hải Dương (nay thuộc TP Hải Phòng) do Công ty CP Tập đoàn 202 đảm nhận. Ông Khổng Minh Toán, Chỉ huy trưởng công trình, cho biết từ nửa cuối năm 2025, nhân lực xây dựng khan hiếm trên diện rộng, đặc biệt là nhóm thợ hoàn thiện có tay nghề.

“Công trường cần từ 80 đến 90 công nhân mới đảm bảo tiến độ, nhưng thực tế thường chỉ duy trì được hơn 60 người, có giai đoạn móng cọc chỉ gom được khoảng 35 người. Chúng tôi xoay xở qua các mối quan hệ, tổ đội, chấp nhận tổ chức tăng ca kíp liên tục nhưng hiện tại cũng mới chỉ đáp ứng được 70-80% khối lượng yêu cầu”, ông Toán nói.

Theo khảo sát, một trong những khó khăn lớn của các nhà thầu thi công vốn ngân sách là khoảng cách giữa đơn giá nhân công được công bố và mức chi trả thực tế trên thị trường.

Tại Hải Phòng, Công văn số 7546/SXD-KTQLĐTXD về việc chuyển đổi đơn giá nhân công xây dựng trên địa bàn thành phố Hải Phòng ngày 7/7/2026 của Sở Xây dựng thành phố công bố đơn giá nhân công xây dựng, cụ thể: Với nhóm nhân công xây dựng trực tiếp, mức đơn giá tại vùng I dao động từ 251.480 đến 341.565 đồng/công; vùng II từ 233.191đến 317.367 đồng/công.

Tại Hưng Yên, theo Công văn số 3385/SXD-KT&VLXD của Sở Xây dựng, áp dụng từ ngày 1/7/2026, đơn giá nhân công với 4 nhóm công nhân tại các vùng II, III, IV dao động từ 248.737 đồng/ngày đến 308.576 đồng/ngày.

Trong khi đó, tại Hà Nội, Quyết định số 14502/SXD-KTXD của Sở Xây dựng áp dụng từ ngày 1/7/2026 quy định đơn giá nhân công xây dựng từ nhóm 1 đến nhóm 4 dao động 345.000-454.000 đồng/ngày công; nhóm vận hành máy và lái xe từ 374.000-457.000 đồng/ngày công.

Nhưng ngoài công trường, mức giá nhà thầu phải chi trả cao hơn đáng kể.



Tại công trường Dự án tuyến đường nối từ đường tỉnh ĐT.376 đi cụm công nghiệp huyện Phù Cừ (Nay là xã Quang Hưng, tỉnh Hưng Yên) do Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Phúc Tiến thi công, ông Hoàng Văn May - Phó Giám đốc Công ty - cho biết: “Định mức nhà nước công bố ở Hưng Yên chỉ khoảng 250.000 đồng đến hơn 300.000 đồng/ngày. Nhưng thực tế ở đây, một công nhân lao động phổ thông bình thường chúng tôi đã phải trả từ 450.000 đến 500.000 đồng/ngày. Nếu không trả mức đó thì không ai làm”.

Ông Nguyễn Tiến Lâm - Giám đốc Công ty TNHH Minh Phương (xã Ân Thi, tỉnh Hưng Yên) - cũng cho biết năm 2025, giá công nhật (giá thuê theo ngày - PV) khoảng 300.000-320.000 đồng/ngày thì nay phải lên 400.000 đồng mới gọi được người. Trong khi đó, định mức công bố cao nhất của tỉnh là 308.000 đồng.

“Đi làm nặng nhọc thế này, ra công trường dầm mưa dãi nắng mà bảo trả theo định mức 250.000-300.000 đồng thì người ta sợ, không một ai thèm bước chân đến”, đại diện doanh nghiệp nói.

Với người lao động, mức tăng tiền công cũng được lý giải từ đặc thù công việc và chi phí sinh hoạt.

Anh Bùi Văn Hùng, 46 tuổi, quê Hòa Bình, đang làm sắt tại công trường, cho biết: “Làm sắt, đổ bê tông hay ghép cốp pha trên cao là nghề bán sức khỏe, nguy hiểm luôn rình rập. Một ngày làm việc từ 7 giờ sáng đến 5-6 giờ chiều, bụi bặm, nắng rát lưng”.

Theo anh Hùng, với cường độ công việc hiện nay, tiền công thực tế của thợ phụ ít nhất phải 400.000-450.000 đồng, còn thợ chính kỹ thuật phải từ 500.000-600.000 đồng/ngày.

Ông Nguyễn Văn Nam, 53 tuổi, thợ xây trát hoàn thiện, cho rằng thợ có tay nghề ngày càng khan hiếm khi nhiều lao động trẻ chuyển sang làm việc tại các khu công nghiệp. “Thợ chính xây trát thẳng thớm, làm phào chỉ hay lát gạch chuẩn xác giờ hiếm lắm. Chúng tôi tuổi này còn bám nghề thì tiền công tối thiểu cũng phải 500.000-600.000 đồng/ngày”, ông Nam nói.

Và chính khoảng cách này đang tạo thêm áp lực cho nhà thầu. Ông Lê Tuấn Đích - Chỉ huy trưởng công trình, Công ty CP Xây dựng sinh thái Nam Hải – cho biết tại Hà Nội, đơn giá nhân công quy định từ 345.000-454.000 đồng/ngày, nhưng thực tế tuyển thợ công nhật bình quân khoảng 500.000 đồng/ngày.

“Có những thời điểm gấp gáp, chúng tôi phải thuê công nhật tới 900.000 đồng/ngày. Nhưng trả 900.000 đồng mà hiệu quả không có, thuê 3 người chắp vá làm cả ngày chỉ xong một đốt công việc, làm được 2 hôm lại bỏ đi”, ông Đích nói.

Theo ông Khổng Minh Toán, Công ty CP Tập đoàn 202 có hạng mục phải trả nhân công lắp dựng cốp pha từ 250.000-300.000 đồng/m², trong khi định mức trúng thầu thấp hơn nhiều.

“Nhiều hạng mục chúng tôi chấp nhận trả giá nhân công gấp ba lần định mức trúng thầu, cắn răng chịu lỗ hàng trăm triệu đồng chỉ để có người làm cho kịp tiến độ cam kết”, ông Toán cho biết.

Nguồn cung lao động khan hiếm trong khi các dự án FDI, dự án tư nhân lớn đồng loạt tăng tốc khiến cuộc cạnh tranh nhân lực ngày càng gay gắt.

Theo các nhà thầu, một số doanh nghiệp tư nhân và tập đoàn bất động sản có tiềm lực tài chính sẵn sàng trả mức lương cao cho thợ tay nghề, đồng thời đầu tư chỗ ở, xe đưa đón để thu hút lao động. Điều này tạo thêm sức ép đối với các nhà thầu thực hiện dự án công.

Ông Nguyễn Hữu Trí - Phó phòng Điều hành dự án 1, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP Hải Phòng - cho biết có hiện tượng chèo kéo nhân công ngay tại khu vực công trường. “Ngay trước cổng các công trường lớn, có những đội thợ hoặc ‘cò mồi’ đứng mời chào công nhân bỏ việc sang công trình tư nhân. Họ sẵn sàng ứng trước cả tháng lương, trả hoa hồng môi giới tiền triệu để bốc trọn một tổ thợ đi nơi khác”, ông Trí cho hay.

Đại diện Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Phúc Tiến cũng cho rằng các dự án lớn có tiềm lực tài chính đang tạo sức hút mạnh đối với lao động kỹ thuật. “Đội thợ vừa quen việc được vài tuần, hôm sau đã thấy thu dọn đồ đạc chuyển sang dự án khác”, đại diện doanh nghiệp nói.

Cơn khát nhân công vì thế không chỉ làm đảo lộn kế hoạch tài chính của nhà thầu mà còn tạo áp lực trực tiếp lên tiến độ thi công, trong bối cảnh nhiều dự án sử dụng vốn đầu tư công đang bước vào giai đoạn nước rút.

Khi giá trị hợp đồng đã được xác lập trong khi chi phí nhân công trên thực tế tăng mạnh, các nhà thầu đứng trước bài toán khó: Giữ người để bảo đảm tiến độ đồng nghĩa phải chấp nhận phát sinh chi phí, còn nếu không đáp ứng được mức giá thị trường thì nguy cơ thiếu nhân lực và chậm tiến độ ngày càng hiện hữu.

Còn tiếp…

Nhóm PV