Nghiên cứu chỉ ra yếu tố ảnh hưởng đến tuổi thọ gấp 8 lần gen di truyền

Trào lưu tìm kiếm giải pháp quay ngược bánh xe thời gian đang rộ lên mạnh mẽ trên toàn cầu, từ việc tiêm botox, bổ sung thực phẩm chức năng cao cấp cho đến tham gia các liệu pháp trẻ hóa tế bào đắt đỏ.

Những tiến bộ sinh học gần đây xác nhận việc can thiệp để làm chậm tốc độ lão hóa tế bào hay lão hóa sinh học là điều hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào bộ gen di truyền từ cha mẹ, một công trình khoa học quy mô lớn vừa đem lại cái nhìn mới mẻ về những nhân tố thực sự quyết định độ trẻ trung của cơ thể.

Nghiên cứu mới cho thấy gen không phải nhân tố thực sự quyết định độ trẻ trung của cơ thể. Hình minh họa: Geisinger

Công trình nghiên cứu trên, được công bố trên tạp chí y khoa Nature Medicine, đã phân tích dữ liệu sinh học từ khoảng nửa triệu người tham gia dự án Ngân hàng dữ liệu y sinh Anh. Các nhà khoa học đã tiến hành mổ xẻ tác động của gần 165 yếu tố môi trường cùng các nguy cơ di truyền đối với 22 căn bệnh mãn tính phổ biến liên quan đến tuổi già và nguy cơ tử vong sớm.

Kết quả thu được mang tính bước ngoặt, khi cho thấy các yếu tố liên quan đến lối sống và môi trường sống đóng vai trò áp đảo so với yếu tố di truyền trong việc quy định tốc độ lão hóa sinh học.

Giáo sư Cornelia van Duijn thuộc Khoa Sức khỏe Dân số tại trường Cao đẳng Nuffield thuộc Đại học Oxford (Anh), đồng tác giả nghiên cứu, nhấn mạnh yếu tố môi trường giải thích tới 17% sự biến thiên về nguy cơ tử vong, trong khi yếu tố di truyền chỉ chiếm chưa đầy 2%.

Con số này đồng nghĩa với việc tác động từ môi trường và lối sống lớn gấp hơn 8 lần so với yếu tố gen. Đây được xem là tín hiệu rất tích cực đối với những người lo lắng về tiền sử bệnh tật trong gia đình, bởi kết quả này khẳng định mỗi cá nhân sở hữu mức độ chủ động cao hơn nhiều trong việc bảo vệ sức khỏe dài lâu.

Hai 'gọng kìm' đẩy nhanh lão hóa tế bào

Nghiên cứu làm rõ môi trường sống, bao gồm những điều kiện xung quanh diễn ra hàng ngày, chính là một trong hai yếu tố có khả năng tác động trực tiếp tới sức khỏe.

Trong số đó, các yếu tố môi trường có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất tới tiến trình lão hóa được ghi nhận là mức thu nhập của hộ gia đình, địa vị kinh tế xã hội, quyền sở hữu nhà ở, tình trạng việc làm và việc một người có đang sống chung với bạn đời hay không.

Những điều kiện này chi phối đáng kể mức độ căng thẳng tinh thần, khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế cũng như chất lượng sống tổng thể của mỗi người.

Nghiên cứu cho thấy môi trường sống chính là một trong hai yếu tố có khả năng tác động trực tiếp tới sức khỏe. Ảnh minh họa: Pixabay

Song song với môi trường, thói quen sinh hoạt cá nhân cũng thể hiện vai trò quyết định. Nhóm nghiên cứu chỉ rõ hành vi hút thuốc lá, mức độ vận động thể chất và thời lượng giấc ngủ là những nhân tố hàng đầu can thiệp vào tốc độ lão hóa.

Dù chế độ ăn uống là một mảng lớn trong lối sống, Tiến sĩ M. Austin Argentieri từ Trung tâm Y tế Genomics và Sức khỏe Cộng đồng thuộc Đại học Harvard và Bệnh viện Tổng hợp bang Massachusetts (Mỹ) cho biết dữ liệu về chế độ ăn chưa thể đưa vào phân tích sâu, do chưa đáp ứng tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng khắt khe của ngân hàng dữ liệu.

Dù vậy, ông khẳng định chế độ dinh dưỡng chắc chắn vẫn giữ vai trò then chốt đối với sức khỏe và tỷ lệ tử vong.

Giải thích về cơ chế tác động lên cấp độ tế bào và não bộ, Tiến sĩ Alfred F. Tallia từ Trường Y Robert Wood Johnson thuộc Đại học Rutgers (Mỹ) chia sẻ khi cơ thể phải chống chọi với bệnh tật, áp lực sinh học sẽ gây tổn thương tế bào, kích hoạt phản ứng viêm và làm gián đoạn các quá trình vận hành bình thường.

Các tác nhân độc hại từ môi trường như ô nhiễm không khí, hay thói quen xấu như hút thuốc và uống rượu bia, sẽ đẩy nhanh quá trình hủy hoại tế bào, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và ung thư.

"Chìa khóa thay đổi" từ những thói quen vàng

Dù yếu tố di truyền lép vế trên bức tranh tổng thể, các chuyên gia lưu ý rằng gen vẫn giữ vai trò quan trọng đối với một số căn bệnh cụ thể.

Tiến sĩ Argentieri thông tin thêm rằng, các bệnh lý như sa sút trí tuệ, ung thư vú và ung thư buồng trứng chịu sự chi phối bởi yếu tố gen lớn hơn nhiều so với các bệnh về phổi, tim hay gan.

Do việc dự đoán chính xác nguy cơ phát bệnh dựa trên di truyền là rất phức tạp, việc mỗi cá nhân chủ động kiểm soát lối sống và rèn luyện khả năng thích ứng với căng thẳng được xem là phương pháp tối ưu nhất.

Các bệnh lý như sa sút trí tuệ, ung thư vú và ung thư buồng trứng chịu sự chi phối bởi yếu tố gen lớn hơn nhiều so với các bệnh về phổi. Ảnh minh họa: Stephen Andrews/Pexels

Nhằm duy trì sự trẻ trung từ bên trong, giới y khoa khuyến nghị áp dụng các thói quen sinh hoạt khoa học đã được chứng minh hiệu quả. Mỗi người nên đảm bảo giấc ngủ tối thiểu 7 tiếng mỗi ngày, ưu tiên chế độ ăn thiên về thực phẩm thực vật, kiểm soát cân nặng hợp lý và dành ít nhất 150 phút vận động thể chất mỗi tuần.

Việc hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá, sử dụng kem chống nắng, giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ và quản lý tốt mức độ căng thẳng cũng sẽ mang lại hiệu quả to lớn trong việc làm chậm tiến trình lão hóa sinh học, giúp bảo vệ nền tảng sức khỏe bền vững theo thời gian.