Nghiên cứu hướng dẫn phương pháp khám sàng lọc phù hợp để các địa phương triển khai

7 nhóm đối tượng được đề xuất khám sàng lọc

Tại trụ sở Bộ Y tế, PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế, chủ trì cuộc họp đôn đốc tiến độ hoàn thiện dự thảo Hướng dẫn triển khai khám sàng lọc miễn phí cho người dân tại Trạm Y tế xã, phường, đặc khu.

Tham dự cuộc họp có đại diện các Cục, Vụ, Viện, Trung tâm, Bệnh viện thuộc và trực thuộc Bộ Y tế.

PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp. Ảnh: Trần Minh

Dự thảo Hướng dẫn quy định phạm vi áp dụng, nội dung, tần suất và địa điểm khám sàng lọc miễn phí trên phạm vi toàn quốc. Đối tượng áp dụng là Trạm Y tế cấp xã và các cơ sở y tế đủ điều kiện thực hiện khám sàng lọc, được phân theo các nhóm tuổi trong vòng đời, gồm 7 nhóm. Cụ thể:

Nhóm 1 - Phụ nữ mang thai và thai nhi: Khám sàng lọc trầm cảm; sàng lọc suy dinh dưỡng bào thai, đánh giá phát triển thai qua siêu âm.
Nhóm 2 - Trẻ sơ sinh: Khám sàng lọc khiếm thính bẩm sinh, bệnh tim bẩm sinh; sàng lọc khuyết tật vận động, giác quan, thần kinh, tâm thần, trí tuệ.
Nhóm 3 - Trẻ từ sơ sinh đến dưới 6 tuổi: Khám sàng lọc suy dinh dưỡng thông qua đo chiều cao, cân nặng, đánh giá chỉ số BMI; sàng lọc bệnh, tật về mắt, răng miệng, tai - mũi - họng; sàng lọc dị tật khe hở môi vòm; rối loạn tự kỷ; lao, hen.
Nhóm 4 - Học sinh: Khám sàng lọc suy dinh dưỡng thông qua đo chiều cao, cân nặng, đánh giá chỉ số BMI; sàng lọc bệnh, tật về mắt, bệnh răng miệng như sâu răng, viêm lợi, lệch lạc răng, tai - mũi - họng; sàng lọc cong vẹo cột sống, biến dạng xương khớp; đánh giá trầm cảm, lo âu, rối loạn nhân cách và hành vi.
Nhóm 5 - Sinh viên: Khám sàng lọc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu; sàng lọc ung thư (vú, cổ tử cung và một số bệnh ung thư có tỷ lệ mắc cao theo độ tuổi, giới); đánh giá trầm cảm, lo âu, tâm thần phân liệt, động kinh.
Nhóm 6 - Người từ 16 đến dưới 60 tuổi: Khám sàng lọc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu; sàng lọc ung thư (vú, cổ tử cung và một số bệnh ung thư có tỷ lệ mắc cao theo độ tuổi, giới); đánh giá trầm cảm, lo âu, tâm thần phân liệt, động kinh, sa sút trí tuệ; sàng lọc đột quỵ đối với người trên 40 tuổi; sàng lọc bệnh nghề nghiệp đối với người lao động.
Nhóm 7 - Người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên: Khám sàng lọc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu; sàng lọc sa sút trí tuệ, trầm cảm, nguy cơ ngã và loãng xương.

Với từng nhóm đối tượng, dự thảo đều xây dựng quy trình và hướng dẫn triển khai thực hiện. Đồng thời, dự thảo đề xuất các nội dung về tổ chức thực hiện, kinh phí triển khai, giám sát, báo cáo và đánh giá kết quả.

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về tổ chức khám sàng lọc

Cục trưởng Cục Phòng bệnh - Bộ Y tế Hoàng Minh Đức báo cáo. Ảnh: Trần Minh

Tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương thông tin về kết quả, nội dung Hội nghị Bộ trưởng Y tế ASEAN lần thứ 17. Theo đó, tại hội nghị, Thứ trưởng đã đặt vấn đề về kinh nghiệm triển khai khám sàng lọc tại các nước trong khu vực.

"Thực tế cho thấy nhiều nước ASEAN như Indonesia, Philippines, Malaysia, Thái Lan và một số nước khác đã triển khai và có kinh nghiệm thực tiễn" - Thứ trưởng cho biết và nói thêm: Điểm đáng lưu ý là ở nhiều nước, bước đầu tiên của quy trình khám sàng lọc không phải là đưa người dân đến ngay cơ sở y tế để khám chuyên sâu, mà là thực hiện sàng lọc ban đầu thông qua bảng câu hỏi (questionnaire) trên ứng dụng điện thoại.

Người dân có thể tự khai thông tin. Trên cơ sở kết quả trả lời, hệ thống xác định những trường hợp có yếu tố nguy cơ hoặc có dấu hiệu cần được kiểm tra thêm và chuyển thông tin đến cơ sở y tế. Cơ sở y tế căn cứ vào kết quả sàng lọc ban đầu để lập danh sách và mời những người thuộc diện cần thiết đến thực hiện các bước khám, kiểm tra chuyên sâu tiếp theo.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho biết cũng đã trao đổi với TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam về vấn đề này. Qua trao đổi, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng khó khăn hiện nay không hẳn nằm ở việc xây dựng phương pháp sàng lọc riêng cho từng bệnh, mà chủ yếu nằm ở cách thức tổ chức và triển khai chương trình trên thực tế.

Phân định rõ sàng lọc miễn phí và khám chuyên sâu

Các đại biểu phát biểu. Ảnh: Trần Minh

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng yêu cầu Cục Phòng bệnh, sau cuộc họp khẩn trương soạn Công văn tham mưu Lãnh đạo Bộ ký để gửi WHO đề nghị tổ chức một hội thảo hoặc cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của một số nước ASEAN và các nước thuộc khu vực Tây Thái Bình Dương đã triển khai khám sàng lọc.

"Mục tiêu là để các nước trực tiếp chia sẻ kinh nghiệm về mô hình tổ chức, quy trình triển khai, phương thức lựa chọn đối tượng, xây dựng công cụ sàng lọc và xử lý kết quả. Trong thời gian chờ WHO tổ chức cuộc họp, các đơn vị cũng cần chủ động liên hệ với các đối tác và cơ quan y tế của các nước mà mình đã có quan hệ hợp tác để trao đổi, học tập kinh nghiệm" - PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng cần phân biệt rất rõ giữa khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân và khám chuyên sâu tại cơ sở y tế. Đây là hai bước khác nhau trong một quy trình và không nên xây dựng hướng dẫn theo cách đồng nhất hai hoạt động này.

Hiện nay, Bộ Y tế đã có một số văn bản hướng dẫn chuyên môn liên quan đến khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm và can thiệp sớm đối với một số đối tượng, cũng như các quy định về danh mục nội dung và gói dịch vụ. Tuy nhiên, những tài liệu này chủ yếu phục vụ hoạt động khám, đánh giá và can thiệp chuyên môn tại cơ sở y tế.

Đối với chương trình khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân, cần xây dựng một hướng dẫn riêng, phù hợp với bản chất và phương thức triển khai của chương trình.

"Trong khi chờ hướng dẫn thống nhất, các địa phương vẫn cần tiếp tục triển khai những nội dung phù hợp theo chỉ đạo hiện hành" - Thứ trưởng nêu rõ.

Hoàn thiện quy trình từ sàng lọc ban đầu đến khám chuyên sâu

Quang cảnh cuộc họp. Ảnh: Trần Minh

Trước mắt, có thể giữ danh mục các bệnh và nhóm tuổi đã được xác định trong dự thảo. Sau đó, trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và trao đổi với WHO, cần hoàn thiện cụ thể quy trình và hướng dẫn triển khai.

Đối với từng nhóm bệnh, cần xác định rõ quy trình sàng lọc ban đầu và tiêu chí chuyển sang bước đánh giá chuyên sâu. Đơn vị đầu mối cần phối hợp với các Cục, Vụ, phát huy kinh nghiệm của các Viện, Bệnh viện để thiết kế toàn bộ phương thức tổ chức, từ công cụ sàng lọc ban đầu, cách thức người dân tiếp cận và tự khai thông tin, tiêu chí phân loại nguy cơ, kết nối dữ liệu với cơ sở y tế, lập danh sách đối tượng cần khám tiếp theo cho đến quy trình khám chuyên sâu sau sàng lọc.

Cục Phòng bệnh xây dựng lại kế hoạch riêng về khám sàng lọc, trong đó xác định rõ tiến độ, lộ trình và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu các đơn vị được giao xây dựng hướng dẫn khám sàng lọc cần rà soát lại toàn bộ nội dung dự thảo và trả lời rõ một câu hỏi: Hướng dẫn đang xây dựng đã thực sự phù hợp với mô hình khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân hay vẫn đang tiếp cận theo mô hình khám chuyên sâu tại bệnh viện và cơ sở y tế?

"Chỉ khi xác định đúng bản chất này, chúng ta mới có thể xây dựng được mô hình khả thi và triển khai thống nhất trên toàn quốc"- Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương nói.