Nghiên cứu mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý

Tiếp tục nội dung chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 11/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý.

Qua thảo luận, các đại biểu thống nhất sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận pháp lý của các nhóm yếu thế trong xã hội.

Mội nội dung được nhiều đại biểu quan tâm nhất là việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý.

Đại biểu Đoàn Thị Lê An (Đoàn Cao Bằng) đánh giá cao dự thảo Luật lần này đã mở rộng nhóm yếu thế theo hướng đa chiều, bổ sung nhóm dễ bị tổn thương về xã hội như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, nhóm yếu thế trong tư pháp hình sự như người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng dưới 18 tuổi, nhóm yếu thế rủi ro hiện đại như nạn nhân mua bán người, thiên tai, HIV.

Tuy có tiến bộ nhưng theo đại biểu quy định này vẫn còn một số hạn chế đáng lưu ý. Đó là thiếu tiêu chí chuẩn hóa, nguy cơ dàn trải chính sách, thiếu nhóm yếu tế trong nền kinh tế số, đó là những người bị xâm phạm dữ liệu cá nhân như là người bị lừa đảo trên không gian mạng, người lao động trong nền tảng số. Do đó, đại biểu đề nghị cần bổ sung nhóm người gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong môi trường số.

Đại biểu Đoàn Thị Lê An (Đoàn Cao Bằng) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Cũng theo đại biểu, quy định về người từ 16 đến 18 tuổi còn dàn trải và kỹ thuật hóa nên thiết kế lại theo hướng người dưới 18 tuổi tham gia tố tụng, bảo đảm ngắn gọn, bao trùm và chuẩn mực hơn.

Từ các phân tích trên, nữ đại biểu Đoàn Cao Bằng đề nghị quy định chuyển từ liệt kê sang thiết kế theo tiêu chuẩn kinh tế như nghèo, cận nghèo; theo tiêu chuẩn xã hội như yếu thế, dễ bị tổn thương; về tư pháp thì bất lợi trong tố tụng. Đồng thời, đề nghị bổ sung nhóm yếu thế mới trong kỷ nguyên số như là nạn nhân tội phạm công nghệ cao, người bị xâm phạm dữ liệu cá nhân và người lao động nền tảng vào đối tượng được trợ giúp pháp lyas

Góp ý về đối tượng được trợ giúp pháp lý tại khoản 2, Điều 1 của dự thảo Luật, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị mở rộng theo hướng bao quát và thực chất hơn.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Cụ thể, đại biểu kiến nghị cần sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú, bởi đây là nhóm đối tượng có nguy cơ bị tổn thương cao và gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý. Bên cạnh đó, cần bổ sung một số đối tượng như: Nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đây là những nhóm rất cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Đại biểu cũng đề nghị quan tâm hơn đến chế độ bồi dưỡng đối với trợ giúp viên pháp lý bảo đảm tương xứng với tính chất công việc, qua đó thu hút và giữ chân nguồn lực chất lượng cao.

Đồng tình với việc cần thiết mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý, đại biểu Nguyễn Thanh Phong (Đoàn Vĩnh Long) kiến nghị bổ sung thêm các nhóm đối tượng vào diện được trợ giúp pháp lý như: Người có thu nhập thấp (những người có thu nhập dưới mức trung bình nhưng chưa thuộc diện hộ nghèo, vì thực tế họ vẫn không đủ điều kiện kinh tế để thuê luật sư); các đối tượng yếu thế khác (người bị bạo lực gia đình, người bị nhiễm chất độc da cam, người thất nghiệp hoặc mất việc làm do các nguyên nhân khách quan như thiên tai, dịch bệnh, hay khủng hoảng kinh tế).

Ngoài các hình thức thụ động như tư vấn hay tham gia tố tụng khi có yêu cầu, đại biểu đề xuất thêm các hình thức chủ động, đa dạng hóa hình thức trợ giúp như: Tuyên truyền và hỗ trợ trực tiếp (thực hiện tại các trại giam, bệnh viện, khu công nghiệp hoặc những nơi tập trung đông công nhân lao động nghèo); chuyển đổi số (Xây dựng nền tảng trợ giúp pháp lý trực tuyến để người dân, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa, dễ dàng tiếp cận và hiểu biết pháp luật).

Đại biểu Cao Thị Xuân (Đoàn Thanh Hóa). (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Theo đại biểu Cao Thị Xuân (Đoàn Thanh Hóa) mặc dù phạm vi đối tượng trợ giúp pháp lý đã được quy định khá rộng nhưng trên thực tế vẫn còn một bộ phận người dân gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật mà chưa được thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Điều này cho thấy cách tiếp cận hiện nay vẫn còn thiên về quản lý đối tượng, chưa thực sự tiếp cận từ góc độ quyền, chưa bảo đảm quyền tiếp cận công lý một cách chủ động.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung tiêu chí xác định đối tượng theo hướng dựa trên mức độ yếu thế về pháp lý. Đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp trong từng giai đoạn phát triển và cũng phù hợp với quan điểm chỉ đạo trong công tác lập pháp hiện nay. Đó là Quốc hội chỉ quy định các vấn đề mang tính chất nguyên tắc chính sách, nền tảng Chính phủ được tăng cường thẩm quyền chủ động quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành để bảo đảm tính linh hoạt, nhanh chóng, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình trước Quốc hội về nội dung đại biểu quan tâm. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Giải trình trước Quốc hội về nội dung đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, so với Luật năm 2017, dự thảo Luật lần này đã mở rộng đáng kể từ 7 nhóm lên 11 nhóm đối tượng yếu thế.

Về việc tiếp tục mở rộng hơn nữa đối tượng trợ giúp pháp lý theo đề xuất của đại biểu, Bộ trưởng hoàn toàn nhất trí về tính nhân văn và sự cần thiết của chính sách này. Tuy nhiên, Bộ trưởng cho hay trợ giúp pháp lý là dịch vụ miễn phí do Nhà nước chi trả kinh phí. Do đó, việc mở rộng đến đâu phải phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách và điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của đất nước để bảo đảm tính khả thi, tránh việc quy định rộng nhưng không đủ nguồn lực thực hiện dẫn đến chính sách bị treo.