Nghiên cứu mở rộng quyền tiếp cận thông tin tới các đối tượng yếu thế

Sáng 9-4, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày Tờ trình dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, việc xây dựng dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) thay thế Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 nhằm tiếp tục thể chế hóa các đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của nhà nước về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, xây dựng cơ chế, chính sách để thực hiện hiệu quả phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng". Nâng cao tính công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động cung cấp thông tin.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên làm việc sáng 9-4. Ảnh: media.quochoi.vn

Đồng thời, việc ban hành Luật nhằm giải quyết các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn tổ chức thi hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 và phù hợp với mô hình tổ chức và hoạt động của các cơ quan sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc xây dựng dự thảo Luật cũng nhằm đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân; đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin gắn với bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số, công dân số và mô hình tổ chức của cơ quan sau sắp xếp.

Trên cơ sở 5 chính sách của dự thảo Luật, Chính phủ đã xây dựng nội dung theo hướng điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp (Điều 10): UBND cấp xã chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin do mình nhận được (trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 10 Luật). Việc điều chỉnh phạm vì thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp nhằm bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền, tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin.

Dự thảo Luật không quy định cụ thể cơ quan đầu mối thực hiện cung cấp thông tin như khoản 2 Điều 9 Luật hiện hành, mà quy định UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã xác định đơn vị đầu mối cung cấp thông tin cho công dân (điểm ở và điểm e khoản 2 Điều 10).

Về phạm vì thông tin, dự thảo Luật sửa đổi các quy định về thông tin công dân không được tiếp cận và thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện (Điều 15 và Điều 16) để bảo đảm cụ thể, đầy đủ, rõ ràng hơn và thống nhất, đồng bộ với quy định của pháp luật có liên quan. Việc tiếp cận thông tin thuộc dữ liệu cá nhân thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình. Ảnh: media.quochoi.vn

Về thông tin phải được công khai: Dự thảo Luật sửa đổi các thông tin phải được công khai (Điều 17) để mở rộng các thông tin công dân được tự do tiếp cận rộng rãi, đồng thời, bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành trong các lĩnh vực (như: Y tế, giáo dục, văn hóa, an toàn thực phẩm, môi trường, tài chính, đất đai, xây dựng...), tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận các thông tin liên quan mật thiết đến đời sống, sản xuất, kinh doanh, lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật sửa đổi các hình thức cung cấp thông tin theo hướng đa dạng hóa, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin nhanh chóng, kịp thời, tiết kiệm thời gian, chi phí. Dự thảo Luật không quy định cụ thể trình tự, thủ tục (giao Chính phủ quy định chỉ tiết); đồng thời, rút ngắn các quy định về thời gian, thời hạn giải quyết thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu.

Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội bày tỏ tán thành với các nội dung của dự thảo Luật cụ thể, như: Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin đối với đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu (Điều 1).

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: media.quochoi.vn

Mở rộng một số chủ thể được nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin, như: Người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn (Điều 3).

Không quy định cụ thể đơn vị đầu mối thực hiện cung cấp thông tin của UBND cấp tỉnh, cấp xã, mà quy định UBND cấp tỉnh, cấp xã xác định đơn vị đầu mối cung cấp thông tin cho công dân (Điều 10); Quy định cụ thể các chủ thể có trách nhiệm giám sát việc bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân (Điều 12)...

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu việc mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tổ chức khác có sử dụng ngân sách nhà nước, tài chính, tài sản công (như các tổ chức chính trị - xã hội; các hội quần chúng được Đảng, nhà nước giao nhiệm vụ…) nhằm bảo đảm đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân.

Nghiên cứu bổ sung đối tượng yếu thế khác, như: Người cao tuổi, người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn… cũng được áp dụng các quy định đặc thù tại Điều 7, bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Rà soát, nghiên cứu, bổ sung các thông tin bắt buộc phải công khai trên nền tảng số; các thông tin công dân không được tiếp cận và được tiếp cận có điều kiện để bảo đảm đồng bộ với pháp luật hiện hành và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân.