Nghiên cứu quốc tế nhằm kiến tạo nguồn nhân lực trẻ sẵn sàng cho kỷ nguyên AI

Sáng 6/10, tại Hà Nội, Pearson (FTSE: PSON.L), công ty hàng đầu thế giới về giáo dục suốt đời, phối hợp cùng Amazon Web Services, Inc. (AWS), một công ty của Amazon.com, Inc. (NASDAQ: AMZN) tổ chức lễ công bố báo cáo “AI Readiness: Building the Bridge from Higher Education to Work in Vietnam” (Sẵn sàng cho AI: Xây dựng cầu nối từ giáo dục đại học đến việc làm tại Việt Nam).

Sự kiện có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp cùng các chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục, công nghệ và AI. Lễ công bố đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực đồng hành giữa các bên nhằm kiến tạo nguồn nhân lực trẻ sẵn sàng cho kỷ nguyên AI

Nghiên cứu được thực hiện tại 6 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tại Việt Nam, khảo sát có sự tham gia của hơn 300 sinh viên, 50 lãnh đạo và giảng viên các trường đại học, cùng 51 doanh nghiệp và nhà tuyển dụng.

Kết quả cho thấy Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ thích ứng nhanh với AI. Có tới 96% lãnh đạo các trường đại học, cao đẳng cho biết cơ sở giáo dục của họ đang đầu tư mạnh vào AI. Ở phía người học, 52% sinh viên tự đánh giá mình có mức độ sẵn sàng cao để làm việc trong môi trường tích hợp AI, cao nhất trong 6 thị trường được nghiên cứu.

Tuy nhiên, sự tự tin này chưa hoàn toàn chuyển hóa thành năng lực đáp ứng công việc thực tế. Khảo sát cho thấy chỉ 15% nhà tuyển dụng tại Việt Nam đánh giá nhân sự mới tốt nghiệp đạt mức “xuất sắc” về năng lực AI. Khoảng cách giữa đánh giá của người học và kỳ vọng của doanh nghiệp cho thấy việc biết và sử dụng các công cụ AI chưa đồng nghĩa với khả năng vận dụng AI hiệu quả trong môi trường làm việc.

Sự chênh lệch này xuất phát một phần từ việc người học chưa kết hợp tốt kiến thức về AI với các năng lực nền tảng như tư duy phản biện, phân tích dữ liệu, giao tiếp và hợp tác. Đây cũng là những năng lực được nhà tuyển dụng coi trọng, đồng thời giúp con người duy trì vai trò chủ động trong việc sử dụng AI, đánh giá kết quả và đưa ra quyết định.

Ông Eklavya Bhave, giám đốc Giáo dục Đại học khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của Pearson chia sẻ tại lễ công bố

Trước những yêu cầu mới đặt ra, các nhà trường và cơ sở giáo dục cần thay đổi cách thức đánh giá kết quả học tập, đồng thời xây dựng chính sách sử dụng AI rõ ràng. Nghiên cứu cho thấy tại một số trường đại học, việc thiếu quy định cụ thể về AI khiến trách nhiệm kiểm soát và định hướng sử dụng công nghệ này chủ yếu đặt lên giảng viên và sinh viên.

Do đó, cần có những hướng dẫn thống nhất từ cấp cơ sở giáo dục đến từng lớp học, xác định rõ AI được sử dụng như thế nào trong quá trình dạy và học.

Để hỗ trợ quá trình này, báo cáo đưa ra hai công cụ phân tích chính. Thứ nhất là khung phân tích các điểm nghẽn về năng lực sẵn sàng ứng dụng AI, giúp cơ sở giáo dục và doanh nghiệp nhận diện những thách thức trong quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực. Thứ hai là khung xác định những năng lực mà nhà trường và doanh nghiệp cần phối hợp phát triển cho lực lượng lao động tương lai.

Từ đó, báo cáo đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho từng bên. Các cơ sở giáo dục đại học cần rút ngắn chu kỳ cập nhật chương trình đào tạo thông qua các mô hình linh hoạt và hệ thống chứng chỉ tích lũy; chuyển trọng tâm bồi dưỡng giảng viên sang phương pháp sư phạm ứng dụng; đồng thời tạo thêm cơ hội để người học thực hành AI trong các hoạt động đào tạo có thể tích lũy tín chỉ.

Về phía doanh nghiệp, việc tham gia tích cực vào các hội đồng cố vấn, tài trợ dự án thực tế và tạo điều kiện để giảng viên tiếp cận môi trường kinh doanh sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách kỹ năng giữa đào tạo và thị trường lao động.

Nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của con người trong ứng dụng AI, một chuyên gia chia sẻ tại lễ công bố rằng giáo dục cần giúp người học biết cách sử dụng AI mà không trở nên phụ thuộc vào công nghệ. Theo đó, việc trang bị năng lực AI phải đi cùng khả năng tư duy phản biện, đánh giá và kiểm chứng thông tin.

Giáo viên cũng cần được trao quyền và hỗ trợ để phát triển năng lực tư duy phản biện cho người học, đồng thời hướng dẫn các em sử dụng AI một cách thận trọng và có trách nhiệm.

“Năng lực sẵn sàng với AI không phải là mục tiêu của giáo dục, mà là sản phẩm của một nền giáo dục tốt” chuyên gia nhấn mạnh.