Ngôi đình được xây dựng từ hơn 200m³ khối đá ở Ninh Bình

Đình làng Xuân Vũ được phục dựng kiểu kiến trúc xưa và xây dựng bằng đá xanh nguyên khối

Làng Xuân Vũ, xã Ninh Vân (cũ), nay là tổ dân phố Xuân Phúc, phường Nam Hoa Lư (Ninh Bình), được thành lập năm 1730 dưới thời nhà Lê Trung Hưng. Từ khi lập làng, đình cũng bắt đầu được xây dựng.

Đình được làm chủ yếu từ gỗ lim, xây bằng vôi vữa, gạch nung. Theo thời gian, cùng với chiến tranh tàn phá, ngôi đình cũ bị hư hỏng, phải tháo dỡ hoàn toàn.

Các cột cái, cột con và vì, mộng đều được làm bằng đá

Sau này, nhân dân làng Xuân Vũ quyết định phục dựng, xây dựng lại một ngôi đình làng mới bằng đá nhưng vẫn giữ nguyên nét kiến trúc của ngôi đình cũ xưa.

Đình được phục dựng lại có tiền đường, hậu cung và 2 bên tả hữu thờ gia tiên. Tất cả các chi tiết chính như cột, tường bao... của đình đều bằng đá xanh nguyên khối, do chính các nghệ nhân là con em trong làng chế tác và tự nguyện đóng góp xây dựng.

Hậu cung phía sau cũng được làm hoàn toàn bằng đá

Tại mỗi vì kèo (bộ phận kết cấu quan trọng của mái nhà) các mối nối ghép với nhau bằng mộng được che phủ bởi những họa tiết "rồng bay - phượng múa," "long ly quy phượng," hay "tùng trúc cúc mai"...

Ông Lương Văn Tịnh (68 tuổi), người trông coi đình cho biết, tiền đường của đình có 3 gian. Bên trong có các cột cái và cột quân bằng đá được chạm khắc tinh xảo, kết nối với nhau rất chắc chắn. Các cột cái được chạm khắc rồng, các cột con được chạm khắc cỏ cây hoa lá, chim muông, đặc biệt là 4 cây tùng, cúc, trúc, mai đại diện cho 4 mùa xuân, hạ, thu, đông.

Phía trong hậu cung thờ Bác Hồ

Ông Lương Văn Quang, nghệ nhân điêu khắc, chế tác đá Ninh Vân, thông tin: "Là người con làng Xuân Vũ, khi thấy người dân địa phương quyết tâm phục dựng đình làng, tôi trăn trở và đề nghị bản thân mình sẽ cung tiến toàn bộ đá để xây dựng lại đình. Chính tay tôi cũng đã lựa chọn hơn 200m³ đá xanh Ninh Vân để làm đình".

Cũng theo ông Quang, để hoàn thành đình, 100 thợ đá và nghệ nhân điêu khắc đã được huy động để làm trong vòng 2 năm mới có thể hoàn thành các công đoạn chế tác.

Trên các cột đá đều được chạm khắc tinh xảo

Đình làng Xuân Vũ không chỉ là nơi tổ chức các cuộc họp và lễ hội truyền thống trong làng vào ngày 11-12/2 (âm lịch), mà còn là nơi tổ chức lễ giỗ cụ tổ làng nghề đá Hoàng Sùng diễn ra vào ngày 16/8 âm lịch hàng năm.

Ông Đỗ Đình Cơ, tổ trưởng tổ dân phố Xuân Phúc cho hay, đình làng Xuân Vũ thờ thành hoàng làng (người lập làng). Toàn bộ đá, gỗ để dựng đình đều được con em trong làng đóng góp, cung tín để phục dựng, xây dựng và đình khởi công từ năm 2000 hoàn thành vào 4 năm sau.

Tại mỗi vì, các mối nối ghép với nhau bằng các mộng được che phủ bởi những họa tiết "rồng bay - phượng múa"

Hiện nay, tại hậu cung của ngôi đình vẫn còn 4 cột đá cổ có từ hàng trăm năm trước. Những cột đá này được chạm khắc tinh xảo, được làm bằng phương pháp thủ công, nhưng những nét chạm rất nổi... Đây cũng chính là những di sản mà người xưa để lại cho con cháu làng đá mỹ nghệ Ninh Vân.

Các đế đỡ cột cũng được làm hoàn toàn bằng đá

Để hoàn thành việc chạm khắc, đã có 100 nghệ nhân, thợ đá làm việc trong vòng 2 năm và hơn 200m³ đá để xây dựng đình

Công trình được sử dụng đá lấy hoàn toàn từ Ninh Vân

Trần Nghị