Ngôi mộ chưa di dời và cuộc tranh chấp kéo dài hơn hai thập kỷ

Toàn cảnh thửa đất của gia đình ông Hoàng Văn Trường tại xã Cổ Đạm (Hà Tĩnh), nơi đang phát sinh tranh chấp liên quan đến phần mộ tồn tại trên đất.

Mâu thuẫn kéo dài từ "lịch sử để lại"

Năm 2004, ông Hoàng Văn Trường (SN 1949, trú tại xã Cổ Đạm, huyện Nghi Xuân) nhận chuyển nhượng từ ông Trần Đức Lâm một thửa đất tại thôn Bắc Mới, xã Cương Gián cũ (hiện nay thuộc thôn Đại Bắc, xã Cổ Đạm). Đến ngày 6/10/2014, thửa đất này được UBND huyện Nghi Xuân (cũ) cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) cho ông Trường, mang số hiệu thửa 52, tờ bản đồ số 12, với tổng diện tích 636,6 m². Trong đó, ghi rõ: đất ở 400 m², còn lại 236,6 m² đất trồng cây lâu năm.

Ông Hoàng Văn Trường cung cấp hồ sơ, tài liệu và trao đổi với phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh về vụ tranh chấp kéo dài hơn 20 năm.

Theo phản ánh của ông Trường, tại thời điểm nhận chuyển nhượng thửa đất, ông biết rõ bên trong khuôn viên có một ngôi mộ đất của dòng họ Hoàng với diện tích khoảng 4m². Dù nhiều lần đề nghị di dời, nhưng phía dòng họ Hoàng luôn viện dẫn lý do tâm linh để trì hoãn.

Đáng nói, thay vì giữ nguyên hiện trạng, vào năm 2015, phía dòng họ Hoàng đã tự ý xây dựng viền bao, cơi nới khuôn viên ngôi mộ lên hơn 30m² tức gấp gần 8 lần diện tích ban đầu, đẩy mâu thuẫn giữa hai bên ngày càng gay gắt.

Trước thực trạng diện tích đất ở hợp pháp bị thu hẹp nghiêm trọng, sau nhiều lần thương lượng không thành, năm 2022, ông Trường đã gửi đơn kiến nghị đến chính quyền địa phương. Tại buổi hòa giải do UBND xã Cương Gián (cũ) tổ chức, hai bên đã ký biên bản thống nhất trong năm 2023, dòng họ Hoàng sẽ di dời ngôi mộ ra nghĩa trang tập trung, trả lại đất cho ông Trường. Thế nhưng, cam kết này sau đó đã bị lãng quên.

Đến tháng 6/2025, tranh chấp tiếp tục căng thẳng khi gia đình ông Trường phát hiện có người đưa vật liệu vào khu vực phần mộ để xây dựng, mở rộng khuôn viên. Cho rằng việc này ảnh hưởng đến quyền sử dụng đất hợp pháp của mình, ông tiếp tục làm đơn đề nghị chính quyền địa phương kiểm tra, giải quyết.

Sau khi tiếp nhận đơn, UBND xã Cổ Đạm đã tổ chức kiểm tra hiện trạng, làm việc với các bên liên quan và tiến hành hòa giải theo quy định. Tuy nhiên, do các bên không thống nhất được phương án giải quyết nên ông Trường đã phải thuê 2 container đặt hai bên khu vực phần mộ nhằm giữ nguyên hiện trạng, tránh phát sinh thêm việc xây dựng.

Hai container được gia đình ông Hoàng Văn Trường thuê đặt tại khu đất.

Giọt nước tràn ly

Đầu tháng 3/2026, sau khi một số đoạn tường rào cũ bị hư hỏng do bão, gia đình ông Trường tiến hành sửa chữa, xây dựng lại hàng rào theo ranh giới quản lý của thửa đất. Tuy nhiên, chỉ ít ngày sau khi công trình hoàn thành, vào ngày 13/3/2026, một đoạn tường rào đã bị đập phá.

Video do ông Hoàng Văn Trường cung cấp, ghi lại diễn biến vụ đập phá đoạn tường rào trên thửa đất của gia đình.

Vào cuộc xác minh, ngày 15/4/2026, Công an xã Cổ Đạm đã ban hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 06, 07, 08/QĐ - XPHC đối với 3 cá nhân: Hoàng Văn Sơn, Hoàng Văn Hùng và Hoàng Văn Phong về hành vi "Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác" với mức phạt 4 triệu đồng/người, đồng thời buộc khôi phục lại hiện trạng ban đầu.

Hiện trạng đoạn tường rào trên thửa đất của gia đình ông Hoàng Văn Trường sau khi bị đập phá

Tuy nhiên, đến nay, dù đã quá thời hạn, các cá nhân vi phạm vẫn chưa xây dựng lại bờ tường và chưa chấp hành quyết định xử phạt. Đại diện chính quyền địa phương cho biết đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để xử lý theo quy định, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Ông Hoàng Văn Bé, đại diện dòng họ có phần mộ trên thửa đất, trao đổi với phóng viên về vụ việc.

Làm việc với phóng viên, ông Hoàng Văn Bé – đại diện dòng họ Hoàng thừa nhận việc các thành viên trong họ đập phá tường rào là nóng nảy, vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, ông Bé lý giải: "Ngôi mộ này là cội nguồn tâm linh của dòng tộc, đã tồn tại qua nhiều thế hệ trước khi gia đình ông Trường nhận chuyển nhượng đất. Việc xây dựng tường rào kiên cố bao quanh, dù có chừa lối đi, vẫn cô lập ngôi mộ, gây khó khăn cho con cháu khi thắp hương. Việc di dời mồ mả tổ tiên là điều tối kỵ nên chúng tôi không thể thực hiện".

Cũng theo ông Bé, nguyện vọng của dòng họ hiện nay là yêu cầu ông Trường phải cắt lại một phần diện tích đất với chiều rộng từ 3m đến 7m, chiều dài 16m để làm lối đi riêng vào thắp hương, cúng bái.

Đòi hỏi vô lý về việc cắt hàng chục mét vuông đất làm lối đi riêng của dòng họ ông Bé đã vấp phải sự phản đối quyết liệt từ chủ đất, đẩy mâu thuẫn hai bên lên đến đỉnh điểm, phải giải quyết bằng con đường tố tụng.

Cần một giải pháp thấu tình đạt lý

Liên quan đến nguồn gốc thửa đất tranh chấp, đại diện UBND xã Cổ Đạm khẳng định: Ngôi mộ nằm hoàn toàn trong chỉ giới diện tích đất đã được cấp GCNQSDĐ cho hộ ông Hoàng Văn Trường. Hồ sơ địa chính qua các thời kỳ (từ bản đồ 299 đến bản đồ năm 2004) thể hiện rõ khu vực này đã được chuẩn hóa thành đất thổ cư từ trước khi ông Trường nhận chuyển nhượng hợp pháp. Như vậy, về mặt pháp lý, quy hoạch đất ở tại vị trí này đã được thiết lập một cách nhất quán và hợp pháp suốt hơn 20 năm qua.

Đại diện UBND xã Cổ Đạm trao đổi với phóng viên về quá trình giải quyết vụ việc.

Ông Nguyễn Quang Huy – Phó Chủ tịch UBND xã Cổ Đạm cho biết: "Mấu chốt vụ việc nằm ở việc dung hòa quyền sử dụng đất hợp pháp và yếu tố tâm linh dòng tộc. Dù chính quyền đã nhiều lần kiên trì hòa giải, chủ đất cũng thiện chí cam kết hỗ trợ toàn bộ chi phí di dời ngôi mộ ra nghĩa trang tập trung, nhưng mọi nỗ lực đối thoại đều bế tắc trước yêu sách đòi cắt hàng chục mét vuông đất làm lối đi riêng của dòng họ ông Bé. Do mâu thuẫn không thể dung hòa, hiện các bên đã khởi kiện ra Tòa án nhân dân khu vực III. Địa phương sẽ cung cấp đầy đủ hồ sơ qua các thời kỳ để phục vụ công tác xét xử".

Luật sư Nguyễn Hoàng (Văn phòng Luật sư Hoàng Phúc và Cộng sự) phân tích các quy định pháp luật liên quan vụ việc.

Toàn cảnh thôn Đại Bắc, xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh, nơi xảy ra vụ việc.

Việc ngôi mộ tồn tại từ trước khi thửa đất được cấp GCNQSDĐ là một thực tế do lịch sử để lại. Về mặt pháp lý, việc này không làm thay đổi quyền sử dụng đất hợp pháp đã được Nhà nước công nhận cho gia đình ông Trường. Ngôi mộ có trước chỉ xác lập quyền tôn trọng hiện trạng tâm linh và quyền thăm viếng của dòng họ trên diện tích nguyên trạng, chứ không thể biến thành cái cớ để tự ý cơi nới, lấn chiếm hay đòi cắt hàng chục mét vuông đất làm lối đi riêng.

Mọi hành vi vượt quá ranh giới đó đều vi phạm pháp luật. Việc nhóm người thuộc dòng họ Hoàng đập phá tường rào của gia đình ông Trường đã bị Công an xã Cổ Đạm xử phạt hành chính nghiêm minh. Đây là lời cảnh báo đanh thép: Mọi hành vi tự ý hủy hoại tài sản, gây mất an ninh trật tự dưới bất kỳ danh nghĩa nào cũng sẽ bị xử lý nghiêm; nếu tái phạm hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngược lại, phía gia đình ông Trường cũng tuyệt đối không được tự ý dịch chuyển hay xâm hại ngôi mộ khi chưa có bản án của tòa án, tránh chạm vào ranh giới của tội "Xâm phạm mồ mả" quy định trong Bộ luật Hình sự.

Khi mọi nỗ lực hòa giải ở cơ sở đã đi vào ngõ cụt, việc đưa vụ tranh chấp ra tòa án phân xử là bước đi văn minh và cần thiết lúc này. Hy vọng rằng, với các chứng cứ địa chính rõ ràng cùng sự nghiêm minh của cán cân công lý, vụ việc sẽ sớm được giải quyết dứt điểm.