'Ngôi nhà' thân thương của trẻ khuyết tật

Là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo, thời gian qua, Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh đã triển khai hiệu quả công tác giáo dục hòa nhập, góp phần bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, giúp nhiều trẻ em khuyết tật trên địa bàn tỉnh tự tin hòa nhập cộng đồng.

Những nỗ lực bền bỉ

Đầu tháng 4, chúng tôi đến Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh ở xã Ninh Phước tìm hiểu việc học của trẻ khuyết tật. Tại nhóm Can thiệp sớm A4, cô giáo Phạm Thị Hương, cùng 10 trẻ em và phụ huynh tham gia đầy đủ, không khí học tập sôi nổi, hào hứng. Theo cô Hương, các trẻ em của nhóm chủ yếu mắc các dạng tự kỷ, rối loạn ngôn ngữ và khuyết tật trí tuệ. Mặc dù đã 4 đến 6 tuổi nhưng “tuổi phát triển” của các em chỉ tương đương 2,5 đến 3,5 tuổi. Trung tâm đã nắm bắt tình trạng để phân lớp, xây dựng phương pháp giảng dạy phù hợp.

Cô Đàng Thị Ngọc Linh hướng dẫn học sinh đọc bảng chữ cái.

Trong buổi học, bé T.S.N. (5 tuổi) rất thích thú với phần thí nghiệm do cô giáo hướng dẫn. Ngồi quan sát con, chị D.T.H. (xã Ninh Phước) không giấu được niềm vui với những tiến bộ rõ nét của bé N. Từ năm học 2024 - 2025 đến nay, đều đặn mỗi tuần 2 buổi, chị H. sắp xếp công việc đưa con đến trung tâm để được hỗ trợ can thiệp sớm. “Khi lên 4 tuổi, dù đã có thể nghe nhưng N. chưa thể nói được. Sau khi được bác sĩ thăm khám và chẩn đoán mắc rối loạn phổ tự kỷ, gia đình đã đưa bé đến trung tâm theo giới thiệu của người quen. Đến nay, qua gần 2 năm học, bé N. đã có thể nói được những câu dài, nhận biết số, chữ cái, phân biệt màu sắc và hát được vài câu yêu thích. Tôi rất vui vì sự tiến bộ của con”, chị H. chia sẻ.

Cùng với bé T.S.N., các bạn khác của nhóm Can thiệp sớm A4 cũng có nhiều tiến bộ sau thời gian kiên trì rèn luyện. Trong đó, bé N.T.P. (5 tuổi) là trường hợp nổi bật. Từ một đứa trẻ chưa biết nói, tính khí nóng nảy và tự làm đau bản thân khi không vừa ý, qua gần 3 năm học tập tại trung tâm, đến nay, P. có thể chủ động giao tiếp, diễn đạt câu dài, ghi nhớ được tên, nghề nghiệp, địa chỉ nhà, số điện thoại của ba, mẹ. Về nhận thức, bé P. phát triển gần tương đương trẻ bình thường, tính khí ổn định hơn. Hiện nay, bé được giáo viên bồi dưỡng thêm kỹ năng tương tác xã hội, điều chỉnh hành vi và mở rộng vốn từ để giao tiếp tốt hơn, sẵn sàng hòa nhập khi bước vào lớp 1 trong năm học tới.

Giờ lên lớp của cô Phạm Thị Hương và trẻ em nhóm Can thiệp sớm A4.

Ở lớp Giáo dục chuyên biệt B, nơi có 13 học sinh (HS) khuyết tật trí tuệ và tự kỷ trong độ tuổi từ 6 đến 10 tuổi theo học, có 2 HS tiến bộ rõ nét, được định hướng chuyển sang học hòa nhập tại các trường phổ thông trong năm học tới. Trong đó, em S.P.G.H. (9 tuổi) là HS có tiến bộ nổi bật. Cô Đàng Thị Ngọc Linh - giáo viên chủ nhiệm lớp Giáo dục chuyên biệt B cho biết: “Đầu năm học 2024 - 2025, H. nhập học tại trung tâm với các biểu hiện tăng động, la hét khi cô giáo giao nhiệm vụ học tập và không ngồi yên trong giờ học. Sau gần 2 năm rèn luyện, đến nay, các biểu hiện của H. đã được cải thiện đáng kể. Em học Toán khá tốt, viết được chính tả theo hình thức đọc - chép lớp 1, tập trung nghe giảng khoảng 15 phút và nghiêm túc thực hiện các yêu cầu của giáo viên, điều mà trước đây em chưa từng làm được”.

Trang bị kỹ năng hòa nhập

Ông Nguyễn Văn Định - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh cho biết: "Năm học 2025 - 2026, trung tâm có 19 cán bộ, giáo viên, nhân viên, giảng dạy và hỗ trợ 70 trẻ em, HS khuyết tật tại 4 nhóm can thiệp sớm, 2 nhóm phát triển kỹ năng cơ bản và 3 lớp giáo dục chuyên biệt. Trước khi nhập học, các em được đánh giá để xây dựng phương pháp học tập và can thiệp phù hợp với từng cá nhân. Đối với các lớp giáo dục chuyên biệt, HS học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo dành cho bậc tiểu học, có điều chỉnh theo khả năng, nhu cầu của từng em và điều kiện thực tế của đơn vị; thời gian học 2 buổi/ngày, kết hợp giữa học văn hóa và rèn luyện kỹ năng. Với nhóm can thiệp sớm và phát triển kỹ năng cơ bản, các bé học 2 buổi/tuần, gồm 1 buổi học nhóm (3 tiết) và 1 buổi học cá nhân (1 tiết); các buổi còn lại, các em học hòa nhập. Khi học tại trung tâm, trẻ em, HS được tiếp cận các phương pháp can thiệp có bằng chứng khoa học, được trị liệu và trang bị những kỹ năng cần thiết để tự lập, hòa nhập cộng đồng. Đặc biệt, các em không phải đóng học phí".

Trẻ khuyết tật thuộc Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh tham quan Bảo tàng tỉnh (cơ sở 2).

Ông Nguyễn Văn Định cũng chia sẻ, do cơ sở vật chất hiện nay của trung tâm vốn được xây dựng cho Trung tâm Hướng nghiệp dạy nghề huyện Ninh Phước (cũ) nên chưa thực sự phù hợp với nhu cầu học tập và sinh hoạt của trẻ khuyết tật. Bên cạnh đó, trụ sở đặt tại xã Ninh Phước, xa khu vực trung tâm phía nam của tỉnh và các cơ sở y tế nên gây khó khăn cho phụ huynh và các em. Trung tâm kiến nghị UBND tỉnh quan tâm, chỉ đạo các sở, ban, ngành liên quan nghiên cứu, tạo điều kiện di dời về phường Phan Rang hoặc phường Ninh Chử nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ em khuyết tật.

Giáo viên đưa trẻ khuyết tật tham quan Bảo tàng tỉnh (cơ sở 2).

Giai đoạn 0 đến 3 tuổi là "thời điểm vàng" để can thiệp, hỗ trợ trẻ khuyết tật hòa nhập; từ 3 đến 6 tuổi là giai đoạn can thiệp sớm; sau 6 tuổi chuyển sang giai đoạn phát triển các kỹ năng cơ bản. Để nâng cao hiệu quả, trung tâm tổ chức buổi học cá nhân của trẻ theo mô hình “1 cô - 1 trẻ - 1 phụ huynh”, vừa hỗ trợ trẻ phát triển về thể chất, nhận thức, rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ - giao tiếp, tương tác xã hội và tự phục vụ, vừa giúp phụ huynh nắm được phương pháp dạy con tại nhà để trẻ duy trì thói quen tốt và tiếp tục tiến bộ ngoài giờ học. Song song đó, trung tâm triển khai can thiệp nhóm, giúp trẻ chủ động thể hiện bản thân, tương tác với bạn bè, giáo viên và phát triển các kỹ năng ứng xử phù hợp với tình huống giao tiếp ở môi trường hòa nhập.

Nhân kỷ niệm 28 năm Ngày Người khuyết tật Việt Nam (18-4-1998 - 18-4-2026), trung tâm dự kiến tổ chức chương trình “Chung tay vì một xã hội hòa nhập cho người khuyết tật” với nhiều hoạt động ý nghĩa như: Tham quan, trải nghiệm, vui chơi dành cho trẻ em khuyết tật. Trung tâm mong muốn nhận được sự đồng hành, hỗ trợ từ các cơ quan, đơn vị, tổ chức và các nhà hảo tâm nhằm mang đến niềm vui, sự ấm áp cho các em nhỏ kém may mắn trong ngày kỷ niệm, góp phần lan tỏa tinh thần nhân ái trong cộng đồng.