Ngọn hải đăng định hướng ngành xuất bản Việt Nam

Ông Trịnh Văn Quyết (giữa), Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, trao giải A cho đại diện các tập thể tác giả, NXB, đơn vị phát hành.

Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII vừa được trao cho các tác phẩm tiêu biểu vào tối 8/3. Các tác phẩm đoạt giải lần này ghi nhận sự đa dạng về mảng đề tài, từ kiến thức khoa học công nghệ, lịch sử văn minh nhân loại cho đến những trang hồi ức tuổi thơ nông thôn. Các đơn vị xuất bản, phát hành chia sẻ với Tri Thức - Znews bày tỏ sự vui mừng khi nhận được giải thưởng danh giá của ngành.

Động lực cho những người làm xuất bản

Đối với TS Giản Tư Trung, Chủ tịch sáng lập Học viện Quản lý PACE, Hiệu trưởng Trường Lãnh đạo Khai phóng IPL, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED, cảm xúc khi bộ sách đồ sộ Lịch sử Văn minh Thế giới (11 phần, 45 quyển) nhận giải A tại Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII mang ý nghĩa quan trọng.

"Với chúng tôi, đây là sự ủng hộ và sự khuyến khích. Trong cuộc đời làm giáo dục, làm văn hóa của mình, khi được công chúng ủng hộ, được giới thức giả ủng hộ và được cả nhà nước ủng hộ thì còn gì bằng, đó là niềm hạnh phúc rất lớn", ông chia sẻ với Tri Thức - Znews.

Chia sẻ thêm về công trình dịch thuật đồ sộ thực hiện trong hơn 7 năm, nhà giáo dục Giản Tư Trung cho biết, bộ sách này là một phần quan trọng trong Tủ sách Khai phóng của Viện IRED. Ông đánh giá cao tác phẩm ở điểm tác giả đã thoát khỏi cách viết sử thông thường, thay vào đó là nhìn lịch sử qua lăng kính triết học và thể hiện bằng văn phong văn học hay nói ngắn gọn hơn là “nhìn sử bằng triết và viết sử kiểu văn”.

TS Giản Tư Trung (ngoài cùng, bên trái) bày tỏ sự hạnh phúc khi bộ sách của Viện IRED nhận giải A tại Giải thưởng Sách Quốc gia.

Nhờ cách tiếp cận đó, tác phẩm không bị bó hẹp trong giới hàn lâm mà hướng đến phục vụ đông đảo độc giả đại chúng. Thông qua bức tranh toàn cảnh về sự trỗi dậy và suy tàn của các nền văn minh trong suốt hơn 2.500 năm lịch sử nhân loại, ông Trung kỳ vọng tác phẩm sẽ mang lại những cảm thức sâu sắc, góp phần giúp người đọc không chỉ nhìn lại quá khứ, mà còn thấu hiểu hiện tại và dự báo tương lai.

Với ông Vũ Trọng Đại, Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời Đại TIMES, tác phẩm Chiến trường bán dẫn nhận giải B mang lại những cảm xúc tích cực. Ông bày tỏ: "Nếu tính về bề dày cũng như uy tín thì đây là một trong những giải thưởng quan trọng và danh giá nhất, nên bất kỳ đơn vị nào nhận được chắc chắn là rất vui mừng".

Theo ông, trong một thị trường xuất bản có nhiều thể loại đa dạng, mảng sách khoa học - công nghệ vẫn còn khá mới mẻ và đi kèm nhiều thách thức do đòi hỏi tính chuyên môn cao. Việc ban tổ chức lựa chọn tác phẩm để trao giải được xem là nguồn động viên lớn đối với một đơn vị đang tập trung thúc đẩy hệ thống kiến thức khoa học - công nghệ ra xã hội.

Ông Vũ Trọng Đại (thứ hai, từ trái sang), Giám đốc TIMES, cho rằng Giải thưởng Sách Quốc gia mang lại nhiều tác động tích cực cho ngành xuất bản.

Đồng quan điểm, ông Bùi Đức Thặng, Giám đốc Linh Lan Books, chia sẻ góc nhìn tích cực khi tác phẩm Dưới khung trời ngát xanh nhận giải C tại Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VII. Ông Thặng cho biết đây không chỉ là niềm vui mà còn là một sự ghi nhận sâu sắc, bởi giải thưởng đóng vai trò bảo chứng cho chất lượng nội dung của ấn phẩm.

Theo lãnh đạo Linh Lan Book, việc một cuốn sách viết về “lều cỏ”, “hương đồi” hay “đám ma châu chấu” được đề cử mang theo một thông điệp rõ ràng từ đơn vị tổ chức. Thông qua sự kiện này, giải thưởng cho thấy sự ủng hộ và khuyến khích việc lan tỏa các giá trị nhân văn trong cộng đồng.

Ông Thặng cho rằng sự cân bằng trong chính sách văn hóa được thể hiện khi những giá trị truyền thống và ký ức được đặt ngang hàng với những bước tiến về công nghệ. Đây là nguồn động viên để Linh Lan Books tiếp tục theo đuổi tầm nhìn xây dựng hệ sinh thái tâm hồn cho độc giả giữa bối cảnh công nghệ AI đang phát triển mạnh.

Tác phẩm Chiến trường bán dẫn của TIMES và Dưới khung trời ngát xanh của Linh Lan Book được đề cử Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII.

Tác động đa chiều và hệ sinh thái giải thưởng sách

Nói về số lượng giải thưởng sách ở Việt Nam, TS Giản Tư Trung đưa ra góc nhìn của một nhà giáo dục và hoạt động văn hóa. Ông cho rằng một quốc gia càng có nhiều giải thưởng sách thì càng tốt, bởi cứu cánh của việc trao giải là khuyến đọc những tác phẩm có giá trị. Giải thưởng nào uy tín sẽ tiếp tục tồn tại, trong khi những giải thưởng thiếu chất lượng sẽ tự động bị đào thải theo thời gian.

Trong toàn bộ hệ sinh thái đó, Giải thưởng Sách Quốc gia vẫn giữ một vị trí và chức năng riêng biệt. Viện trưởng Viện Giáo dục IRED nhận định: "Giải thưởng Sách quốc gia vừa có tính vinh danh vừa có tính khuyến đọc vì nó ở tầm cỡ quốc gia. Mặt khác, giải thưởng cũng thể hiện được rằng những tinh thần, tư tưởng nào sẽ được công nhận và lan tỏa, tức là thể hiện quan điểm chính thống của Đảng và Nhà nước".

Một trong 11 phần của bộ sách Lịch sử văn minh thế giới. Ảnh: Viện IRED.

Bàn về tác động của giải thưởng, ông Vũ Trọng Đại chỉ ra ba tác động lớn mà một giải thưởng sách mang lại. Tác động đầu tiên là sự ghi nhận những đóng góp của đơn vị xuất bản, từ đó trực tiếp cổ vũ và khuyến khích họ dấn thân tích cực hơn vào các thể loại sách trên thị trường.

Tác động thứ hai hướng đến sự tiếp nhận của cộng đồng và yếu tố thương mại. Một giải thưởng uy tín sẽ giúp cuốn sách được biết đến rộng rãi hơn. Điều này góp phần làm tăng khả năng phát hành và tái bản với số lượng lớn, từ đó mang lại nguồn doanh thu thực tế cho đơn vị xuất bản.

Tuy nhiên, tác động thứ ba được ông Đại nhấn mạnh lại nằm ở khía cạnh lưu trữ dữ liệu. Có những cuốn sách thuộc lĩnh vực hẹp, dù đạt giải cao cũng không thể thúc đẩy số lượng bán ra một cách đột phá. Dù vậy, thông tin của ấn phẩm sẽ được ghi dấu và lưu trữ trong hệ thống dữ liệu quốc gia. Những cuốn sách càng được ghi nhận cao thì khả năng lưu trữ càng lớn, biến tác phẩm thành một nguồn tài nguyên quốc gia có giá trị lâu dài.

Ông Bùi Đức Thặng (thứ hai, từ trái sang) nhận định hệ thống giải thưởng trong ngành xuất bản Việt Nam ngày càng đa dạng và hoàn thiện.

Đánh giá về bức tranh tổng thể, ông Bùi Đức Thặng ví Giải thưởng Sách Quốc gia như “ngọn hải đăng định hướng cho ngành xuất bản”. Ông nhận định hệ thống giải thưởng sách ở Việt Nam đang ngày càng đa dạng và hoàn thiện hơn, đóng vai trò như một hệ sinh thái thúc đẩy văn hóa đọc. Hệ sinh thái này được thể hiện rõ nét qua tính đa diện của các giải thưởng hiện hành.

Ông nhận định: "Bên cạnh Giải thưởng Sách Quốc gia mang tầm vóc vĩ mô, chúng ta có các giải thưởng chuyên biệt như Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn, Giải thưởng của Hội Nhà văn, Giải thưởng của NXB Kim Đồng… giúp phát hiện những viên ngọc thô ngay từ khi còn là bản thảo. Sự tồn tại song song của nhiều giải thưởng là điều rất đáng mừng vì nó tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh và sự phong phú cho đời sống tri thức".

Đức An

Ảnh: Việt Linh - Trần Hiền