Ngư dân bắt được con cá khổng lồ nặng hơn 150 kg nhưng lập tức thả về biển, lý do phía sau gây bất ngờ

Một ngư dân Trung Quốc bất ngờ bắt được con cá khổng lồ nặng hơn 150 kg khi đánh bắt trên vùng biển Hoa Đông. Tuy nhiên, thay vì mang chiến lợi phẩm đặc biệt này về bờ, người đàn ông lại quyết định thả nó trở về đại dương. Hành động khiến nhiều người tò mò, thậm chí cảm động, nhưng lý do thực sự phía sau lại đơn giản hơn nhiều: loài cá này không có giá trị ẩm thực như mọi người tưởng tượng.

Theo China Newsweek, ngày 24/10, một ngư dân họ Trương ở Chu Sơn, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc), trong lúc đánh bắt tại vùng biển Hoa Đông đã vô tình bắt được một con cá có hình dáng kỳ lạ, trọng lượng hơn 300 cân Trung Quốc (khoảng 150 kg).

Đối với những người đam mê câu cá, việc bắt được một con cá lớn như vậy có thể xem là thành tích đáng nhớ. Thế nhưng, sau khi đưa con cá lên thuyền và quan sát, ông Trương lại quyết định thả nó trở về biển. Hành động này nhanh chóng thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Một số người cho rằng người ngư dân có lòng trắc ẩn, không nỡ giữ lại sinh vật biển khổng lồ đã sống lâu năm trong tự nhiên.

Tuy nhiên, con cá nói trên không phải một loài sinh vật biển bí ẩn hay hiếm gặp như nhiều người hình dung. Đây chính là cá mặt trăng, một trong những loài cá có ngoại hình đặc biệt nhất đại dương.

Cá mặt trăng thuộc họ Molidae, trong đó cá mặt trăng thông thường là loài được biết đến rộng rãi nhất. Chúng có quan hệ họ hàng với cá nóc và cá hòm, cùng thuộc bộ cá nóc.

Tên gọi cá mặt trăng bắt nguồn từ thói quen thường xuyên nằm nghiêng trên mặt nước, phơi mình dưới ánh nắng. Hành vi này giúp chúng loại bỏ các sinh vật ký sinh bám trên da sau khi di chuyển ở những tầng nước sâu. Chính đặc điểm đó khiến cá mặt trăng từng được ví von là loài cá lười biếng nhất đại dương.

Sở hữu thân hình ngắn, cao và dẹt theo chiều ngang, cá mặt trăng nhìn từ bên cạnh giống như một chiếc bánh khổng lồ màu bạc. Miệng của chúng khá nhỏ, trong khi phần đuôi có cấu tạo đặc biệt, chủ yếu hỗ trợ điều chỉnh hướng di chuyển thay vì tạo lực đẩy như những loài cá thông thường.

Cơ thể cá mặt trăng tương đối cứng, khả năng bơi không linh hoạt. Chúng cũng không có bong bóng cá như nhiều loài khác. Thay vào đó, lớp mô dạng keo dưới da với mật độ thấp góp phần duy trì khả năng nổi và di chuyển giữa các tầng nước.

Dù con cá mà ông Trương bắt được đã có trọng lượng hơn 150 kg, đây vẫn chưa phải kích thước lớn nhất từng được ghi nhận ở loài này. Năm 2022, các nhà khoa học phát hiện một cá thể thuộc loài cá mặt trăng Mola alexandrini gần quần đảo Azores ở Bắc Đại Tây Dương, dài 3,25 m và nặng tới 2,7 tấn. Phát hiện này từng gây chú ý bởi kích thước khổng lồ của một loài cá xương.

Không chỉ có ngoại hình đặc biệt, cá mặt trăng còn nổi tiếng với khả năng sinh sản đáng kinh ngạc. Một cá thể cái có thể sản xuất tới khoảng 300 triệu trứng trong một lần sinh sản, được xem là một trong những mức sinh sản cao nhất từng được ghi nhận ở động vật có xương sống. Tuy nhiên, phần lớn trứng và cá thể non không thể sống sót đến tuổi trưởng thành do phải đối mặt với nhiều mối nguy hiểm từ môi trường và các loài săn mồi.

Một trong những điều khiến cá mặt trăng trở thành chủ đề được bàn luận trên mạng xã hội là những hình ảnh ghi lại cảnh chúng bị các loài săn mồi cắn mất một phần cơ thể nhưng vẫn tiếp tục tồn tại.

Nhiều người tỏ ra khó tin trước khả năng sống sót của loài cá này, thậm chí cho rằng chúng có thể chịu được những tổn thương nghiêm trọng mà không bị ảnh hưởng đến tính mạng.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khả năng sống sót sau khi bị tấn công phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vị trí vết thương, mức độ tổn thương, lượng máu mất đi và nguy cơ nhiễm trùng. Việc mất một phần mô ở rìa cơ thể hoàn toàn khác với trường hợp những cơ quan quan trọng bị phá hủy.

Cá mặt trăng có một số đặc điểm giúp tăng khả năng sống sót trước các cuộc tấn công. Khi trưởng thành, chúng sở hữu kích thước lớn khiến nhiều loài săn mồi khó có thể nuốt trọn. Lớp da dày, đàn hồi cùng phần mô dạng keo bên dưới cũng tạo thêm một lớp bảo vệ cho cơ thể.

Các nghiên cứu giải phẫu cho thấy lớp mô này chứa khoảng 89,8% nước, không chỉ góp phần hỗ trợ khả năng nổi mà còn đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc vận động của cá mặt trăng.

Ngoài ra, khi đối mặt với những kẻ săn mồi như cá voi sát thủ, cá mặt trăng có thể thực hiện nhiều động tác né tránh như lật mình, xoay người, lăn ngược hoặc xoay tròn tại chỗ. Một số hành vi được cho là giúp chúng đưa những bộ phận ít nguy hiểm hơn về phía đối thủ, đồng thời bảo vệ vùng bụng.

Dẫu vậy, điều đó không đồng nghĩa cá mặt trăng có khả năng bất tử. Ngay cả khi vết cắn ban đầu không gây tử vong, những vết thương hở vẫn có thể dẫn đến nhiễm trùng và khiến chúng chết sau đó.

Vì thế, việc con cá được ông Trương thả trở lại biển có sống sót hay không vẫn chưa thể xác định. Thời gian nằm ngoài mặt nước, tình trạng thương tích và cách thức thả đều có thể ảnh hưởng đến khả năng sống sót của nó.

Theo chia sẻ của nhà nghiên cứu và sáng tạo nội dung khoa học biển có biệt danh Hải Vương Frank với China Newsweek, việc ngư dân bắt được cá mặt trăng tại các vùng biển phía đông và đông nam Trung Quốc không phải chuyện hiếm gặp. Loài cá này phân bố rộng rãi ở nhiều vùng biển trên thế giới. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở giá trị thương mại và khả năng sử dụng làm thực phẩm. Dù sở hữu trọng lượng ấn tượng, cá mặt trăng lại không phải lựa chọn hấp dẫn đối với người tiêu dùng.

Hải Vương Frank từng có cơ hội trực tiếp tìm hiểu và chế biến một con cá mặt trăng nặng hơn 800 cân Trung Quốc (khoảng 400 kg) cùng bạn bè vào tháng 12 năm ngoái. Theo mô tả của ông, lớp da bên ngoài rất thô ráp, có cảm giác giống giấy nhám. Khi dùng lực chạm vào, bề mặt da thậm chí có thể khiến tay bị trầy xước.

Sau khi mổ cá, nhóm phát hiện bên dưới lớp da là một lớp mô màu trắng, có độ dai và đàn hồi rất cao, gần giống cao su. Việc cắt bỏ lớp mô này khá khó khăn, ngay cả khi sử dụng dao thông thường.

Phần thịt nằm bên dưới cũng không thực sự hấp dẫn. Hải Vương Frank cho biết cơ thịt cá có kết cấu nhiều nước, màu sắc nhợt nhạt và có mùi giống amoniac. Đây là những đặc điểm khiến việc chế biến trở nên khó khăn và không phù hợp với khẩu vị thông thường.

Một chi tiết đáng chú ý khác nằm ở hệ tiêu hóa của cá mặt trăng. Loài cá này không có dạ dày phát triển rõ rệt nhưng lại sở hữu đường ruột rất lớn. Với cá thể nặng khoảng 400 kg mà ông từng quan sát, phần ruột chiếm tới 80% trọng lượng nội tạng và có thể kéo dài khoảng 5-6 m khi duỗi thẳng.

Ngoài ra, cá mặt trăng còn có lá gan lớn chứa nhiều dầu. Theo lời kể của Hải Vương Frank, một số loài săn mồi sau khi bắt được cá mặt trăng chỉ ăn phần gan rồi bỏ lại những phần thịt còn lại.

Sau quá trình chế biến và thưởng thức, nhóm nhận thấy phần ruột là bộ phận có hương vị tương đối dễ ăn nhất, với kết cấu gần giống dạ dày bò nhưng dày hơn. Trong khi đó, những phần còn lại của cơ thể lại không mang đến trải nghiệm ẩm thực hấp dẫn.

Chính những đặc điểm này khiến cá mặt trăng dù có trọng lượng lớn vẫn không được đánh giá cao về giá trị thực phẩm. Lớp mô dưới da chiếm tỷ lệ đáng kể, quá trình sơ chế phức tạp, lượng thịt sử dụng được không tương xứng với trọng lượng tổng thể, trong khi nhu cầu thị trường cũng hạn chế.

Vì vậy, quyết định thả con cá nặng hơn 150 kg của ông Trương có thể không xuất phát từ một câu chuyện phóng sinh đầy triết lý như nhiều người suy đoán. Đơn giản, đối với người ngư dân, giữ lại một con cá khổng lồ nhưng khó chế biến, ít giá trị thương mại và không hấp dẫn về hương vị chưa chắc đã là lựa chọn đáng giá.

Đôi khi, chiến lợi phẩm lớn nhất mà một ngư dân bắt được lại không phải thứ có thể mang về nhà. Và với cá mặt trăng, lý do khiến con cá khổng lồ được trở về đại dương có lẽ chỉ gói gọn trong một câu: To thật đấy, nhưng không ngon!