Ngư dân TPHCM góp phần gỡ 'thẻ vàng' IUU

Hiểu luật để không vi phạm trên biển

Một buổi sáng tháng 3-2026, tại phường Phước Thắng, phiên tòa giả định xét xử hành vi khai thác IUU trở nên đặc biệt khi được tổ chức ngay giữa hội trường của Chi đội Kiểm ngư số 2. “Bị cáo” được đưa ra xét xử tại phiên tòa là một chủ tàu vì lợi nhuận đã tổ chức cho ngư dân vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài, tháo thiết bị giám sát hành trình để né tránh lực lượng chức năng. Khi bản án 10 năm tù được tuyên, nhiều ngư dân có mặt tại phiên tòa đã lặng người.

Ngồi phía dưới, ông Trần Văn Cuôi (48 tuổi, phường Phước Thắng, chủ tàu cá hơn 20 năm bám biển) không giấu được sự bất ngờ. Ông Cuôi chia sẻ, trước đây, nhiều ngư dân nghĩ hành vi khai thác IUU chỉ dừng ở mức xử phạt hành chính hay cấm đi biển là xong. “Xem phiên tòa mới thấy hậu quả nặng nề hơn mình tưởng. Không chỉ bị phạt tiền mà còn bị phạt tù, ảnh hưởng đến cuộc sống và tương lai cả gia đình”, ông Cuôi nói.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Hoàng Nguyên Dinh (thứ 2 từ trái sang) cùng Đoàn Thanh tra Chính phủ kiểm tra tàu cá ở xã Long Hải vào tháng 12-2025

Còn với ngư dân Nguyễn Văn Việt (phường Rạch Dừa), điều đọng lại không chỉ là bản án nghiêm khắc mà là chuỗi hệ lụy phía sau, đặc biệt là gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn lợi thủy sản và uy tín hải sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. “Nếu không gỡ được “thẻ vàng”, hoạt động xuất khẩu sẽ bị siết chặt, giá hải sản giảm, đầu ra bấp bênh, và cuối cùng người chịu thiệt vẫn là ngư dân”, ông Việt bày tỏ.

Đại tá Cao Xuân Quận, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, nhận xét, thông qua phiên tòa giả định, việc tái hiện các tình huống vi phạm trên biển và mức án nghiêm khắc, người dân nhận thức rõ hậu quả của hành vi sai phạm. Khi hiểu luật, ngư dân sẽ chủ động chấp hành và không khai thác IUU ngay từ đầu.

“Chống khai thác IUU không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cách bảo vệ sinh kế lâu dài của chính ngư dân và sự phát triển bền vững của ngành thủy sản Việt Nam”, Đại tá Cao Xuân Quận nhấn mạnh.

Ngăn chặn khai thác IUU ngay từ bờ

Buổi sáng tại cảng Cát Lở (phường Phước Thắng) bắt đầu với các bước kiểm tra quen thuộc. Lực lượng chức năng rà soát từng tàu cá, từ giấy phép, đăng kiểm đến thiết bị giám sát hành trình trước khi cho phép tàu rời bến. Ý thức ngư dân cũng được nâng lên, không còn tâm lý chủ quan.

Ngư dân Trần Văn Sỹ (phường Phước Thắng) chia sẻ, sau khi hiểu rõ quy định chống khai thác IUU và ý nghĩa của việc gỡ “thẻ vàng” của EC, ông luôn kiểm tra đầy đủ thiết bị, giấy tờ trước mỗi chuyến biển. Theo ông, tuân thủ quy định sẽ giúp tăng giá trị hải sản; ngược lại, vì cái lợi trước mắt mà khai thác IUU, dẫn đến Việt Nam không gỡ được “thẻ vàng” thì rất đáng tiếc.

Theo ông Phan Trọng Hạnh, Phó Chủ tịch UBND phường Phước Thắng, bên cạnh kiểm soát nghiêm các tàu cá khi xuất bến, địa phương cũng siết chặt quản lý đội tàu, nhất là tàu không đủ điều kiện hoạt động. Hiện phường có 20 tàu thuộc diện này, trong đó 3 tàu neo ngoài tỉnh vẫn được kiểm soát 100% qua theo dõi hàng ngày.

Các tàu neo ngoài luồng lạch được lắp thiết bị giám sát hành trình, số còn lại sẽ được kiểm tra thủ công vào mỗi sáng. “Phường quản lý hơn 140 tàu cá, gồm 117 tàu khai thác xa bờ; từ năm 2025 đến quý 1-2026, địa phương không ghi nhận tàu khai thác IUU”, ông Phan Trọng Hạnh thông tin.

Tại xã Long Hải, ở các bãi neo đậu, nhiều con tàu nằm im lìm với dòng chữ “Tàu cá không đủ điều kiện hoạt động” được sơn trên thân tàu. Đây là số tàu chưa đủ điều kiện đang được địa phương quản lý chặt chẽ, không để phát sinh khai thác IUU.

Ông Huỳnh Sơn Tuấn, Bí thư Đảng ủy xã Long Hải, cho biết, với hơn 1.200 tàu thuyền, trong đó còn khoảng 180 tàu chưa đủ điều kiện, địa phương xác định quản lý nhóm này là nhiệm vụ trọng tâm. Công tác quản lý được triển khai với quyết tâm chính trị cao nhất, kiên quyết không để bất kỳ phương tiện nào tự ý di chuyển.

Các tàu được theo dõi chặt vị trí neo đậu, cập nhật hình ảnh, tọa độ hàng ngày; 100% tàu lắp thiết bị giám sát hành trình. Địa phương phối hợp các tỉnh nơi tàu neo đậu để hoàn tất lắp GPS, cập nhật thông tin từng tàu, bảo đảm toàn bộ tàu chưa đủ điều kiện đều nằm trong diện giám sát. Đồng thời, xã Long Hải kiểm tra, xóa các bến bãi tự phát, không cho bốc dỡ hải sản ngoài quy định. Lực lượng biên phòng trực 24/24, kiên quyết không để tàu không đủ điều kiện ra khơi.

Chia sẻ với phóng viên Báo SGGP, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Hoàng Nguyên Dinh nhấn mạnh, chống khai thác IUU phải bắt đầu từ quản lý chặt đội tàu ngay tại bờ, rà soát từng phương tiện, kiểm soát đúng thực trạng, kiên quyết không để tàu không đủ điều kiện ra khơi. Việc “khóa chặt” tàu nằm bờ, loại bỏ “tàu ma”, “số liệu ảo” là giải pháp then chốt để ngăn chặn khai thác IUU từ gốc, hướng đến khai thác minh bạch, bền vững, qua đó góp phần gỡ “thẻ vàng” và bảo đảm sinh kế lâu dài cho ngư dân.

TRÚC GIANG