Người bán vé số dạo thêm hy vọng

Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, trong phiên thảo luận về các báo cáo kinh tế - xã hội diễn ra ngày 20-4, đại biểu Châu Quỳnh Dao (đoàn tỉnh An Giang) nhấn mạnh vai trò của xổ số kiến thiết trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đây là một ngành có tính ổn định cao, ít rủi ro tài chính và mang lại nguồn thu ngân sách rất lớn.

Đóng góp lớn nhưng chịu nhiều thiệt thòi

Theo đó, về bản chất, xổ số đóng vai trò như một dạng "thuế tự nguyện" khi người dân tự chọn mua hy vọng và ngân sách địa phương hưởng lợi trực tiếp từ hành vi ấy. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, năm 2025, 21 công ty xổ số kiến thiết khu vực miền Nam đã đạt doanh thu trên 155.500 tỉ đồng, nộp ngân sách gần 52.000 tỉ đồng, tạo nguồn lực quan trọng cho các địa phương đầu tư phát triển và bảo đảm an sinh xã hội nhằm cải thiện, nâng cao đời sống của người dân.

Tuy nhiên, đại biểu Dao cũng nêu trăn trở phía sau những con số trên. Theo bà Dao, người bán vé số dạo chủ yếu thuộc nhóm yếu thế như: người khuyết tật, người cao tuổi neo đơn, phụ nữ, trẻ em… Tuy nguồn thu của các công ty xổ số rất lớn nhưng cuộc sống của người bán vé số dạo vẫn còn nhiều chật vật.

Về khoảng trống pháp lý, đại biểu Dao cho biết hiện chưa có quy định cụ thể về việc trích một phần lợi nhuận để hỗ trợ trực tiếp cho người bán vé số dạo. Trong khi họ phải làm việc liên tục dưới điều kiện thời tiết khắc nghiệt, tiềm ẩn nhiều rủi ro thì lại chưa được thừa nhận là một mắt xích trong chuỗi giá trị của ngành xổ số.

Người bán vé số dạo đa phần là những người yếu thế, có hoàn cảnh khó khăn nên việc được hỗ trợ tham gia BHXH là điều rất cần thiết và mang tính nhân văn. Ảnh: VÂN DU

Theo đại biểu Dao, nghị định của Chính phủ về kinh doanh xổ số quy định vé số được phân phối qua 3 hình thức: bán trực tiếp, qua đại lý và qua thiết bị điện tử. Tuy nhiên, người bán vé số dạo thường thuộc hệ thống đại lý cấp dưới, chưa được bảo đảm rõ ràng về quyền lợi… Từ đó, nữ đại biểu Quốc hội đoàn tỉnh An Giang đề xuất công nhận người bán vé số là lao động tự do đặc thù, tạo điều kiện để họ tham gia BHXH tự nguyện và được hỗ trợ một phần mức đóng từ quỹ phúc lợi của doanh nghiệp xổ số cũng như ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm quyền lợi giữa các bên được hài hòa.

Khấp khởi mừng vui chờ chính sách

Chia sẻ với phóng viên Báo Người Lao Động, nhiều người bán vé số dạo ở miền Tây đã không giấu được niềm vui khi hay tin được đại biểu Quốc hội đề xuất hỗ trợ đóng BHXH và kỳ vọng đề xuất trên sẽ được chấp thuận.

Bà Trần Minh Hồng (ngụ tỉnh Cà Mau) cho biết hằng ngày phải lội bộ trên dưới 10 km quanh các trục đường chính, quán cà phê ở một số phường trung tâm của tỉnh để mời khách mua vé số. Với 200 tờ vé số nhận từ đại lý, nếu bán hết thì bà Hồng có được tiền lời 200.000 đồng/ngày.

"Tôi rất vui khi hay tin đại biểu Quốc hội đề xuất hỗ trợ đóng BHXH cho người bán vé số dạo. Số tiền huê hồng hằng ngày từ việc bán vé số dạo chỉ vừa đủ để trang trải cuộc sống chứ không thể tiết kiệm được chút nào. Nếu được đóng BHXH, những người bán vé số dạo khi sức khỏe không còn cho phép cũng có khoản tiền sinh sống nên mọi người cũng nhẹ lo hơn" - bà Hồng bộc bạch.

Đại diện Nghiệp đoàn cơ sở bán vé số Triều Phát (TP Cần Thơ) cho rằng việc tiến tới ký hợp đồng lao động và tham gia BHXH cho người bán vé số dạo là rất cần thiết, nhằm bảo đảm an sinh lâu dài, nhất là khi đa số người bán thuộc nhóm yếu thế, thu nhập bấp bênh.

Ông Lưu Quốc Duy, chủ đại lý vé số Duy tại tỉnh Vĩnh Long, cho biết thu nhập của người bán vé số dạo thường thấp và không ổn định, nếu phải trích một phần để đóng BHXH sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế hằng ngày, khiến họ không mặn mà tham gia. Về phía đại lý, việc ký hợp đồng cũng kéo theo nhiều nghĩa vụ pháp lý, chi phí phát sinh, trong khi họ không thực sự quản lý được lao động theo cách của doanh nghiệp.

Ông Duy đề xuất cần có cơ chế riêng cho nhóm lao động này, linh hoạt hơn, như mô hình hợp đồng bán thời gian, thời vụ hoặc chính sách BHXH phù hợp với lao động phi chính thức. Đồng thời, nhà nước cần hỗ trợ một phần mức đóng để khuyến khích người bán tham gia, từng bước đưa nhóm lao động này vào hệ thống an sinh chính thức.

Bà Ngô Diễm Phúc, Phó Chủ tịch Thường trực LĐLĐ tỉnh Cà Mau, đánh giá dưới góc nhìn của tổ chức Công đoàn thì đề xuất của đại biểu Châu Quỳnh Dao là một hướng đi có tính nhân văn, thể hiện sự quan tâm đến đối tượng lao động phi chính thức hiện nay. "Nếu đề xuất này được chấp thuận, người bán vé số dạo sẽ nhận được những bảo vệ mang tính bước ngoặt như: có cơ hội nhận lương hưu hằng tháng khi đủ điều kiện; giảm bớt gánh nặng tài chính cho gia đình và xã hội khi người lao động hết tuổi lao động; được cấp thẻ BHYT miễn phí và các chế độ có liên quan. Bên cạnh đó, điều này còn giúp nhà nước mở rộng đối tượng tham gia BHXH đến nhóm lao động phi chính thức, tiến tới mục tiêu BHXH toàn dân, giúp thực hiện tốt hơn chính sách an sinh xã hội" - bà Phúc chia sẻ.