Người bệnh pháp y tâm thần cần chuẩn bị gì trước khi trở về cộng đồng?

Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Phùng Thanh Hải, Bí thư Đảng ủy, Phó Viện trưởng phụ trách quản lý, điều hành Viện Pháp y tâm thần Trung ương chia sẻ tại buổi sinh hoạt khoa học chuyên đề.

Nội dung này được tập trung thảo luận tại chương trình sinh hoạt khoa học chuyên đề “Hành trình trở về: Từ giám định pháp y tâm thần đến tái hòa nhập cộng đồng” do Viện Pháp y tâm thần Trung ương tổ chức hưởng ứng Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới năm 2026 (10/10).

Đây là diễn đàn chuyên môn quan trọng nhằm cập nhật kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong suốt chu trình khép kín: từ giám định, điều trị bắt buộc, phục hồi chức năng đến đánh giá năng lực thích ứng để người bệnh trở về với gia đình. Qua đó, các đại biểu cùng thảo luận về yêu cầu bảo đảm tính liên tục trong điều trị, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ sở chuyên môn, gia đình, y tế cơ sở và chính quyền địa phương.

Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Phùng Thanh Hải, Bí thư Đảng ủy, Phó Viện trưởng phụ trách quản lý, điều hành Viện Pháp y tâm thần Trung ương nhấn mạnh định hướng chăm sóc người bệnh cần chuyển từ tư duy “điều trị đến khi ra viện” sang mô hình chăm sóc và phục hồi tâm thần xã hội toàn diện. Trong đó, việc chuẩn bị để người bệnh có thể sống ổn định khi trở về cộng đồng cần được chú trọng ngay trong quá trình điều trị.

“Giám định là cơ sở - Điều trị giúp ổn định - Phục hồi giúp thích nghi - Tái hòa nhập cộng đồng là mục tiêu cuối cùng”, Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Phùng Thanh Hải nhấn mạnh.

Theo định hướng này, ra viện không phải là điểm kết thúc mà là bước chuyển tiếp trong quá trình chăm sóc. Người bệnh cần được đánh giá khả năng thích nghi, củng cố kỹ năng sống và hướng dẫn duy trì điều trị phù hợp. Đồng thời, gia đình cần được hỗ trợ để hiểu rõ vai trò của việc theo dõi, chăm sóc người bệnh sau khi trở về.

Các chuyên gia đã cùng nhau thảo luận 6 chuyên đề, được xây dựng theo tiến trình từ giám định pháp y tâm thần, điều trị bắt buộc chữa bệnh đến phục hồi chức năng và đánh giá khả năng trở về của người bệnh.

Việc hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng không chỉ là trách nhiệm của cơ sở điều trị mà cần sự phối hợp giữa gia đình, y tế cơ sở, chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan. Sự phối hợp này góp phần tạo điều kiện để người bệnh tiếp tục được chăm sóc, theo dõi và từng bước thích nghi với môi trường sống.

Các chuyên gia đã cùng nhau thảo luận 6 chuyên đề, được xây dựng theo tiến trình từ giám định pháp y tâm thần, điều trị bắt buộc chữa bệnh đến phục hồi chức năng và đánh giá khả năng trở về của người bệnh.

Các chuyên đề tập trung làm rõ quá trình từ giám định pháp y tâm thần, điều trị, quản lý đến đánh giá khả năng trở về và tái hòa nhập cộng đồng; trong đó chú trọng mục tiêu điều trị toàn diện, phục hồi chức năng, giảm nguy cơ tái diễn hành vi nguy hiểm, đánh giá khả năng nhận thức và điều khiển hành vi, cũng như sự cần thiết của việc tiếp tục điều trị, theo dõi và hỗ trợ sau khi người bệnh trở về cộng đồng.

Thông qua các báo cáo và thảo luận, chương trình chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, nhận diện những khó khăn trong quá trình chuyển tiếp về cộng đồng và đề xuất giải pháp tăng cường phối hợp giữa cơ sở giám định, cơ sở điều trị, gia đình, y tế cơ sở, chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều trị và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng đối với người bệnh pháp y tâm thần.

Bên cạnh yêu cầu nâng cao chất lượng chuyên môn, Viện Pháp y tâm thần Trung ương xác định việc chăm sóc người bệnh cần gắn với xây dựng môi trường điều trị nhân văn, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu y tế, quy định pháp luật, quyền lợi chính đáng của người bệnh và an toàn xã hội.

Gia đình, y tế cơ sở và cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh duy trì điều trị, theo dõi sức khỏe và thích nghi với môi trường sống.

Theo định hướng của Viện, các liệu pháp phục hồi chức năng như tâm lý trị liệu, trị liệu nghệ thuật và trị liệu lao động sẽ được chú trọng triển khai, mở rộng nhằm hỗ trợ người bệnh cải thiện hành vi, ổn định tâm lý và từng bước khôi phục các kỹ năng cần thiết trong cuộc sống.

“Viện sẽ chú trọng triển khai và mở rộng các liệu pháp phục hồi chức năng chuyên sâu như tâm lý trị liệu, trị liệu nghệ thuật và trị liệu lao động. Đây là những phương pháp then chốt giúp người bệnh giải tỏa tâm lý, cải thiện hành vi và từng bước khôi phục năng lực hòa nhập cộng đồng”, Tiến sĩ Phùng Thanh Hải cho biết.

Gia đình, y tế cơ sở và cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh duy trì điều trị, theo dõi sức khỏe và thích nghi với môi trường sống. Vì vậy, nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần, giảm kỳ thị và tăng cường sự thấu hiểu đối với người bệnh cần được quan tâm trong quá trình chăm sóc.