Người cao tuổi Hàn Quốc chật vật trong xã hội không tiền mặt

Ảnh minh họa: AI

Tiền mặt dần biến mất khỏi các giao dịch thường ngày

Ông Cho, 67 tuổi, sống tại thành phố Bucheon, tỉnh Gyeonggi, từng bất ngờ khi một cửa hàng Starbucks từ chối nhận tiền mặt lúc ông mua cà phê. Nhân viên thông báo cửa hàng chỉ chấp nhận thanh toán bằng thẻ tín dụng hoặc điện thoại di động.

“Tôi chỉ muốn trả bằng tiền mặt, nhưng họ nói cửa hàng đã có chính sách không nhận tiền mặt từ lâu. Tôi biết hiện nay hầu hết mọi người thanh toán bằng thẻ, nhưng không ngờ một cửa hàng lại hoàn toàn từ chối tiền mặt”, ông Cho kể. Sau trải nghiệm này, ông luôn mang theo thẻ khi ra ngoài.

Trường hợp của ông Cho phản ánh một thay đổi ngày càng rõ trong đời sống tại Hàn Quốc. Từ quán cà phê, xe buýt đến các chi nhánh ngân hàng, nhiều dịch vụ đang chuyển sang hình thức thanh toán không dùng tiền mặt.

Với phần lớn người tiêu dùng, thanh toán bằng thẻ hoặc điện thoại đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên, đối với những người vẫn phụ thuộc vào tiền mặt, việc ngày càng nhiều địa điểm từ chối phương thức thanh toán này khiến các giao dịch thường nhật trở nên khó khăn hơn.

Xu hướng trên đã xuất hiện trong lĩnh vực bán lẻ từ nhiều năm trước. Tháng 11.2018, Starbucks Hàn Quốc bắt đầu triển khai mô hình cửa hàng không dùng tiền mặt tại 103 địa điểm trên toàn quốc, chỉ chấp nhận thanh toán bằng thẻ và thiết bị di động. Mô hình này sau đó tiếp tục được mở rộng.

Trong lĩnh vực giao thông công cộng, chính quyền Seoul bắt đầu thí điểm xe buýt không dùng tiền mặt từ năm 2021. Đến tháng 4.2026, có 180 trong tổng số 394 tuyến xe buýt tại thành phố không còn chấp nhận thanh toán bằng tiền mặt.

Các ngân hàng cũng bắt đầu tham gia xu hướng này bằng việc mở những chi nhánh không thực hiện giao dịch bằng tiền mặt và séc.

Ngân hàng KB Kookmin mở chi nhánh không dùng tiền mặt đầu tiên tại Gimpo, tỉnh Gyeonggi, năm 2019. Đến nay, ngân hàng vận hành 6 địa điểm theo mô hình này, trong đó có 4 chi nhánh được bổ sung trong năm 2026.

Ngân hàng iM mở một chi nhánh không dùng tiền mặt tại Wonju, tỉnh Gangwon, năm 2024. Ngân hàng BNK Busan khai trương 2 chi nhánh tương tự tại Seoul vào tháng 1.2025. Trong khi đó, Citibank Korea dự kiến ngừng giao dịch bằng tiền mặt và séc tại chi nhánh Gangnam từ tháng 12.2026.

Người cao tuổi và người thu nhập thấp chịu ảnh hưởng lớn

Dù thanh toán điện tử ngày càng phổ biến, tiền mặt vẫn đóng vai trò quan trọng đối với một bộ phận người dân Hàn Quốc, đặc biệt là người cao tuổi và các hộ gia đình có thu nhập thấp.

Theo Báo cáo Thanh toán và Quyết toán năm 2025 của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc, mỗi cá nhân chi trung bình 324.000 won (khoảng 240 USD) bằng tiền mặt mỗi tháng, tương đương 17,4% tổng chi tiêu.

Tỷ lệ này tăng lên 32,4% ở nhóm người từ 70 tuổi trở lên, trong khi ở nhóm tuổi 20 chỉ là 14,7%. Khoảng cách cũng thể hiện rõ giữa các nhóm thu nhập. Những người có thu nhập dưới 1 triệu won mỗi tháng sử dụng tiền mặt cho 59,4% tổng chi tiêu, so với 15,1% ở nhóm có thu nhập từ 9 triệu won trở lên.

Một khảo sát năm 2025 của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc, thực hiện với 2.000 người trưởng thành, cho thấy 45,8% người được hỏi phản đối việc chuyển sang xã hội không tiền mặt, trong khi chỉ 17,7% ủng hộ.

Ngân hàng trung ương cảnh báo quá trình chuyển đổi có thể làm gia tăng bất bình đẳng trong khả năng tiếp cận dịch vụ. Những người hạn chế về kỹ năng số sẽ gặp nhiều bất lợi hơn khi cửa hàng và các dịch vụ thiết yếu ngày càng từ chối tiền mặt. Người cao tuổi là nhóm có nguy cơ chịu ảnh hưởng lớn do vừa phụ thuộc vào tiền mặt nhiều hơn, vừa gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận công nghệ.

Báo cáo của cơ quan này nhấn mạnh cần có các biện pháp chính sách nhằm duy trì khả năng chấp nhận tiền mặt, đồng thời hỗ trợ những nhóm gặp khó khăn về công nghệ số tiếp cận các phương thức thanh toán mới.

Thực tế tại Hàn Quốc cho thấy quá trình chuyển đổi sang thanh toán không tiền mặt không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay sự tiện lợi. Khi tiền mặt dần biến mất khỏi một số giao dịch thường ngày, khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản của những nhóm người dễ bị tổn thương cũng trở thành vấn đề cần được tính đế