Người có uy tín và nghệ thuật hòa giải 'thấu tình, đạt lý' ở vùng ven Thủ đô

“Bản thân gương mẫu, nói bà con mới nghe”

Theo ông Đinh Quang Tho, ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người có uy tín trong cộng đồng thường được bà con tin tưởng, gửi gắm niềm tin đôi khi còn hơn cả cán bộ cơ sở. Tuy nhiên, uy tín ấy không tự nhiên mà có.

Ông Đinh Quang Tho chia sẻ với phóng viên. Ảnh: Công Phương

"Muốn tuyên truyền, vận động hay đứng ra giải quyết mâu thuẫn cho xóm làng thì trước hết bản thân, gia đình và anh em dòng họ mình phải luôn đi đầu, gương mẫu chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các quy ước của địa phương. Thấy gia đình mình chuẩn mực thì bà con mới tín nhiệm bầu làm người có uy tín", ông Tho chia sẻ.

Bên cạnh sự gương mẫu, yếu tố then chốt đối với một hòa giải viên là phải am hiểu, nắm chắc pháp luật và giữ trọn sự công tâm. Hằng tháng, hằng năm, ông Tho đều tích cực tham gia các lớp tập huấn do chính quyền địa phương tổ chức để cập nhật kiến thức.

Sự am hiểu pháp luật kết hợp với thái độ khách quan, không thiên vị ai chính là chìa khóa để gỡ bỏ tâm lý nghi ngờ của người dân. Nhiều người lo lắng thiên vị người này, ép buộc người kia, nhưng khi ông Tho đứng ra phân tích bằng sự vô tư, không đứng về bên nào mà chỉ đứng về lẽ phải, bà con đều nhanh chóng nhận ra vấn đề và tự giác tuân thủ.

Chia sẻ về kinh nghiệm hòa giải, ông Đinh Quang Tho cho biết, không có một công thức chung cứng nhắc. Cái hay của người có uy tín ở cơ sở nằm ở sự linh hoạt trong cách tiếp cận. Ví dụ như, khi gia đình người dân đang có mâu thuẫn hay bức xúc, nếu kéo cả đoàn thể rầm rộ đến làm việc ngay sẽ dễ gây ra sự ức chế, khiến họ có tâm lý phòng thủ và làm mâu thuẫn thêm.

Ông Tho chọn cách "một mình đến nhà" với những lý do rất đỗi bình thường như: Ghé qua mượn cái nông cụ, hay nghe tin có việc thì tiện đường ghé uống chén trà hàn huyên. Từ những câu chuyện đời thường, ông mới khéo léo "vỗ vai an ủi", nhẹ nhàng lồng ghép lời khuyên giải. Sự tôn trọng và tình cảm chân thành ấy giúp người dân dễ dàng mở lòng, thấu hiểu và vui vẻ hứa chấp hành.

Câu chuyện gỡ "nút thắt" tranh chấp đất đai phức tạp

Minh chứng rõ nhất cho phương pháp hòa giải "thấu tình đạt lý" của ông Đinh Quang Tho là vụ việc tranh chấp đất đai gay gắt giữa hộ ông N.Q.H và một hộ dân giáp ranh nằm ở trên địa bàn thôn khác.

Xung đột xuất phát từ việc hai bên hợp đồng mượn đất để trồng trọt, nhưng bên mượn lại tự ý mang diện tích đất đó đi bán cho bên thứ ba. Mâu thuẫn bùng nổ, hai bên làm đơn khiếu nại khắp nơi, thậm chí thuê cả luật sư vào cuộc. Ủy ban nhân dân xã đã hai lần thành lập ban hòa giải nhưng đều không thành công.

Khi gặp ông Đinh Quang Tho cùng các hòa giải viên có uy tín, góc nhìn vụ việc đã hoàn toàn thay đổi. Thay vì dùng mệnh lệnh cứng nhắc, ông Tho ngồi lại phân tích rõ ràng cái đúng, cái sai cho từng bên.

"Chúng tôi chỉ rõ, việc mua bán đất đai không đúng quy định thì cả hai bên đều sai trước pháp luật. Nếu các bên đều làm căng lên thì sẽ để các cơ quan vào cuộc, phân tích các dấu hiệu về mặt dân sự, hình sự trong vụ việc. Khi đó, các bên vừa bị xử lý, vừa bị đền bù,... Do vậy, các bên tự biết bên nào sai ít, bên nào sai nhiều để tự nhận phần lui về mình cùng hòa giải tránh mâu thuẫn đẩy đi quá xa. Thấy cái lý quá đúng và nguy cơ thiệt hại rõ ràng, hai bên đã tự nguyện rút đơn, cam kết tự giải quyết và bồi thường với nhau mà không cần đưa ra pháp luật", ông Đinh Quang Tho chia sẻ.

Theo ông Tho, người có uy tín trong cộng đồng tại thôn không chỉ hòa giải mâu thuẫn mà còn dùng sự thấu hiểu và tầm nhìn xa để giải tỏa những băn khoăn của bà con trước các chủ trương lớn như sáp nhập thôn xóm, hay xây dựng nếp sống văn minh,...

Ông cùng các ban ngành vận động 100% hộ dân dùng điện thoại thông minh, đưa thông tin sinh hoạt lên nhóm cộng đồng thôn. Song song đó, ông vận động bà con thực hiện nếp sống mới, tổ chức cưới xin gọn nhẹ trong 1 ngày, đám tang không quá 24 giờ và đẩy mạnh phong trào hỏa táng (có năm đạt tỷ lệ 100%). Đồng thời, ông cùng cộng đồng gìn giữ 3 "trụ cột" văn hóa Mường gồm tiếng chiêng, nghệ thuật Mo Mường (gạt bỏ mê tín, giữ lại lời răn dạy đạo hiếu) và văn hóa ẩm thực truyền thống.

Ông Trần Đức Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Xuân cho biết, công tác hòa giải ở cơ sở tại thôn Yên Trung 2 đã phát huy hiệu quả tích cực, góp phần giải quyết kịp thời những mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh trong cộng đồng dân cư, hạn chế khiếu kiện kéo dài, giữ gìn tình làng nghĩa xóm và bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn. Sự tham gia tích cực của những người có uy tín trong cộng đồng đã góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.

Thời gian tới, đội ngũ hòa giải viên tiếp tục nâng cao kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải, chủ động nắm bắt tình hình từ cơ sở, kịp thời tháo gỡ những mâu thuẫn ngay từ khi mới phát sinh, góp phần xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, văn minh, an toàn.