Người dân là trung tâm và thụ hưởng thành quả của quá trình phát triển
Tái định cư (TĐC) không chỉ là “bố trí một chỗ ở mới” mà là quy hoạch một không gian sống mới, đảm bảo hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội; trong đó quan tâm duy trì hoặc tạo lập sinh kế mới, duy trì kết nối cộng đồng cho người dân sao cho cư dân ở các khu TĐC được tiếp tục phát triển trong một môi trường tốt hơn. Đồng Nai đang đứng trước nhu cầu TĐC rất lớn khi hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược, giao thông, đô thị, công nghiệp và các công trình phục vụ phát triển kinh tế - xã hội được triển khai.
Một khu TĐC thành công trước hết phải giúp người dân duy trì được những gì thiết yếu của cuộc sống cũ, đồng thời mở ra những điều kiện tốt hơn cho tương lai. Điều này đặc biệt quan trọng với những hộ dân sống dựa vào đất đai, sản xuất nông nghiệp, buôn bán nhỏ, dịch vụ hoặc các hoạt động kinh tế gắn chặt với địa bàn cư trú cũ. Khi chuyển đến một khu TĐC mới, nếu chỉ đảm bảo được chỗ ở mà không tính đến việc làm cho người dân, khả năng tiếp cận thị trường (đối với những người làm trong lĩnh vực thương mại - dịch vụ) thì một phần giá trị của việc “ổn định nơi ở” sẽ bị mất đi. Do đó, câu hỏi luôn luôn cần đặt ra khi quy hoạch các khu TĐC là làm thế nào để đảm bảo sinh kế cho người dân khi chuyển đến nơi ở mới?
Thực tế từ quá trình TĐC phục vụ dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành ảnh hưởng đến hàng ngàn hộ dân; khu TĐC Lộc An - Bình Sơn đã trở thành nơi ở mới của họ sau quá trình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng. Những kinh nghiệm bố trí TĐC cho dự án nêu trên cần được nhìn nhận như một nguồn dữ liệu quan trọng cho các khu TĐC mới của Đồng Nai: Điều gì giúp người dân ổn định nhanh hơn, điều gì khiến họ gặp khó khăn trong sinh kế, những dịch vụ nào còn thiếu, không gian cộng đồng được sử dụng ra sao?
Trả lời được những câu hỏi này sẽ giúp Đồng Nai quy hoạch các khu TĐC đáp ứng yêu cầu “bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”. Không chỉ đo lường bằng chỉ số phát triển kinh tế, “tốt hơn” phải được đánh giá bằng chất lượng sống tổng thể. Thậm chí, với những cộng đồng có đời sống văn hóa đặc thù (chẳng hạn cộng đồng dân tộc thiểu số), “tốt hơn” còn phải bao gồm khả năng duy trì những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và tập quán đã tạo nên bản sắc của cộng đồng.
Việc quy hoạch, bố trí các khu TĐC phù hợp, đảm bảo về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội góp phần quan trọng trong việc thực hiện các công trình, dự án phục vụ trực tiếp quá trình phát triển bền vững của Đồng Nai. Đồng thời còn góp phần xây dựng diện mạo thành phố xanh, văn minh, hiện đại; người dân là trung tâm, có điều kiện để phát triển kinh tế, được chăm lo tốt về an sinh xã hội và thụ hưởng thành quả của quá trình phát triển. Việc Đồng Nai tính toán các khu TĐC quy mô lớn tầm khu vực có thể tạo ra một cơ hội đặc biệt, bởi mỗi khu TĐC được quy hoạch hôm nay cũng chính là một phần diện mạo thành phố của ngày mai.
