Người 'gieo nghề' nuôi cá giống ở Ia Hiao

Ông Nguyễn Đức Thắng từ quê hương Bắc Ninh vào Gia Lai lập nghiệp năm 2000; từ năm 2008 đến nay giữ vai trò Chi hội trưởng Chi hội Nông dân thôn Bình Trang, xã Ia Hiao.

Ông được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tặng bằng khen Chi hội trưởng Nông dân xuất sắc toàn quốc lần thứ nhất, năm 2020; Chủ tịch UBND tỉnh tặng nhiều bằng khen về thành tích xuất sắc trong công tác Hội và phong trào nông dân từ năm 2018-2023 và bằng khen thành tích xuất sắc trong thực hiện phong trào “Nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững” giai đoạn 2022-2024.

HTX cá giống Đức Thắng cũng nhiều lần được Chủ tịch UBND tỉnh tặng bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong phong trào “Nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững”.

Có kiên trì, nỗ lực mới thành công

Được xem là người khởi xướng nghề nuôi cá giống thương phẩm ở xã Ia Hiao và vùng lân cận, điều gì khiến ông đến với nghề này?

- Tôi sinh ra và lớn lên tại phường Mão Điền (tỉnh Bắc Ninh) - nơi vốn nổi tiếng với nghề nuôi cá giống thương phẩm. Năm 2000, khi vào Ia Hiao lập nghiệp, thấy điều kiện tự nhiên thuận lợi, đặc biệt là nguồn nước dồi dào từ công trình thủy lợi Ayun Hạ, tôi xác định “nối nghiệp cha ông” trên quê hương mới.

Ban đầu, do chưa có vốn, tôi thuê 1 ha đất nông nghiệp tại thôn Bình Trang để khởi nghiệp. Thời điểm đó địa phương triển khai một số dự án giao thông, cần đất san lấp, tôi tận dụng để giảm chi phí đào ao. Từ việc nuôi thử cá trắm, cá mè trên ao rộng 5 sào, thấy hiệu quả, tôi mở rộng diện tích nuôi lên 1 ha. Sau vài vụ trúng đậm, tôi mua lại phần đất đã thuê để ổn định lâu dài.

Ông Nguyễn Đức Thắng liên kết với doanh nghiệp cung cấp thức ăn cho cá để giúp gia đình và các hộ liên kết giảm chi phí. Ảnh: Hồng Thương

Vậy đâu là bước chuyển giúp ông nâng quy mô lên như hiện nay?

- Trước đây, tôi phải nhập hoàn toàn nguồn giống (cá bột) và thức ăn cho cá từ các đại lý ở tỉnh Đắk Lắk nên chi phí khá cao. Vì vậy, tôi học cách tự gây cá bột và kết nối với các công ty cung cấp thức ăn. Khi chủ động được con giống, bài toán chi phí và rủi ro gần như thay đổi hẳn. Nhờ đó, không chỉ giảm chi phí mà cá bột tự gây còn thích nghi tốt với môi trường nước địa phương, tỷ lệ cá sống cao hơn.

Hiện nay, với 1 ha ao nuôi, tôi dành 3 sào để gây cá bột và 7 sào nuôi cá giống thương phẩm. Mỗi năm nuôi 5 lứa, áp dụng nuôi thâm canh, sản lượng cá đạt từ 3-5 tạ cá/sào/lứa (trước đây chỉ 1-1,5 tạ cá/sào/lứa). Bình quân mỗi năm, tôi cung cấp ra thị trường khoảng 100 triệu con cá bột và hơn 2 tấn cá thương phẩm, lợi nhuận đạt 400-500 triệu đồng.

Nghề nuôi cá giống thường được ví như “canh bạc”…

- Đó là một kiểu ví von thôi, nhưng cũng khá đúng do rủi ro từ dịch bệnh, biến động thị trường lớn. Những năm đầu, cứ thả cá xuống là tôi gần như “ăn ngủ cùng ao”, nhiều đêm thức trắng chỉ để theo dõi đàn cá. Vậy mà có những lứa cá bị bệnh, chết nổi trắng ao.

Khi học gây cá bột, do thiếu kinh nghiệm trong tiêm kích thích sinh sản, cá mẹ chết hàng loạt, dẫn đến thua lỗ. Có thời điểm gần như phải làm lại từ đầu. Sau đó, tôi quay về quê, đến các địa phương có nghề nuôi cá phát triển để học hỏi thêm kỹ thuật, đồng thời tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm. Nếu không đi học và tự nâng cấp, chắc chắn không thể trụ lại với nghề!

Lan tỏa sinh kế, hình thành chuỗi liên kết bền vững

Ia Hiao cũng như các xã lân cận có lợi thế về phát triển nghề nuôi trồng thủy sản nhờ nguồn nước dồi dào từ công trình thủy lợi Ayun Hạ. Tuy nhiên, việc ông Thắng khởi xướng và lan tỏa nghề nuôi cá giống thương phẩm đã tạo luồng sinh khí mới trong phát triển nuôi thủy sản tại địa phương. Nhiều năm qua, nghề nuôi cá giống là mô hình giảm nghèo trong hội viên, nông dân…

Khi vận động nông dân chuyển từ nuôi cá thịt sang cá giống thương phẩm, hẳn ông đã gặp nhiều khó khăn…

- Khó nhất là làm sao để bà con tin và dám làm. Trước đây, người dân chủ yếu nuôi cá thịt, lợi nhuận chỉ bằng một nửa so với nuôi cá giống thương phẩm. Muốn thay đổi, không thể nói suông mà phải cho họ thấy hiệu quả thực tế. Tôi phân tích để bà con hiểu, vận động làm thử; đồng thời hỗ trợ các hộ khó khăn vay vốn đào ao, mua cá giống, thức ăn cho cá, hướng dẫn kỹ thuật nuôi và cam kết bao tiêu sản phẩm để họ yên tâm tham gia.

Hợp tác xã cá giống Đức Thắng do ông Nguyễn Đức Thắng thành lập tạo việc làm thường xuyên cho lao động địa phương. Ảnh: Hồng Thương

Việc thành lập HTX cá giống có ý nghĩa như thế nào trong quá trình lan tỏa mô hình?

- Năm 2017, tôi thành lập HTX cá giống Đức Thắng để liên kết hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho bà con. Đây là bước chuyển từ làm ăn riêng lẻ sang liên kết sản xuất. Giai đoạn 2020-2023, HTX thu hút hơn 50 hộ tham gia; hiện duy trì 40 hộ nuôi, với quy mô hộ ít cũng được 1 sào, hộ nhiều lên đến 3 ha.

Nghề nuôi cá giống thương phẩm “hấp dẫn” bởi hiệu quả kinh tế khá ổn định, lợi nhuận đạt từ 30-50 triệu đồng/sào/năm. Riêng các thành viên HTX mỗi năm cung cấp 50-60 tấn cá giống ra thị trường, với giá 55.000-70.000 đồng/kg, tổng lợi nhuận đạt 2-3 tỷ đồng/năm.

Theo ông, đâu là yếu tố quyết định để các hộ nuôi không thất bại ngay từ vụ đầu?

- Phần lớn các hộ thất bại ngay vụ đầu là do dịch bệnh. Vì vậy, tôi thường xuyên đến tận ao để hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và phòng bệnh, nhất là xử lý ao và nguồn nước bằng vôi bột trước khi thả nuôi để diệt mầm bệnh; lọc nước để tránh cá tạp ăn cá bột.

Nhưng kỹ thuật thôi chưa đủ, điều quan trọng là phải giữ được đầu ra ổn định. Bên cạnh kết nối với các đồng hương đang nuôi cá tại các tỉnh, thành lân cận, tôi còn trực tiếp đến các địa phương có nghề nuôi cá phát triển để tìm kiếm khách hàng. Hiện có hơn 20 khách hàng là các đại lý, cơ sở kinh doanh, HTX và hộ nuôi, nên các thành viên HTX Đức Thắng không còn lo về thị trường tiêu thụ.

Sau 25 năm, ông nhìn nhận thế nào về tác động của mô hình này đối với đời sống người dân địa phương?

- Sự phát triển của nghề có sự hỗ trợ của chính quyền và các hội, đoàn thể trong việc tạo điều kiện vay vốn và hỗ trợ kỹ thuật từ chuyên gia. Nhờ đó, mô hình ngày càng lan tỏa, mang lại hiệu quả rõ rệt.

Đến nay đã có 7 hộ thoát nghèo, nhiều gia đình xây dựng được nhà ở khang trang nhờ nghề nuôi cá giống. HTX cũng tạo việc làm thời vụ cho khoảng 30 lao động và việc làm thường xuyên cho 6 lao động với mức lương 5 triệu đồng/tháng/người.

Với vai trò Chi hội trưởng Nông dân, ông nhìn nhận trách nhiệm của mình như thế nào trong việc duy trì và mở rộng mô hình này?

- Tôi cho rằng, trách nhiệm lớn nhất không phải là mở rộng nhanh, mà là giữ cho mô hình hiệu quả và bền vững. Tôi vui nhất là đã hình thành được HTX để tập hợp các hộ dân, tạo chuỗi liên kết trong sản xuất và tiêu thụ.

Hiện sản lượng cá giống vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. Đây vừa là cơ hội, vừa là áp lực phải làm tốt hơn. Thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục vận động, hỗ trợ hội viên tham gia mô hình; đồng thời hướng dẫn kỹ thuật để nâng cao hiệu quả. Với điều kiện thuận lợi về nguồn nước và thị trường tiêu thụ, tôi tin rằng nghề nuôi cá giống thương phẩm sẽ tiếp tục phát triển và trở thành sinh kế bền vững cho người dân.