Người Mỹ tức giận với sự chậm trễ trong kiểm soát thực phẩm siêu chế biến

Hình ảnh các gian hàng ở siêu thị Walmart tại Secaucus, New Jersey, Mỹ. Ảnh: Getty Images/TTXVN

Ngày càng nhiều người dân yêu cầu chính phủ và doanh nghiệp có những biện pháp mạnh tay hơn nhằm kiểm soát loại thực phẩm bị cho là góp phần gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Theo CNN, kết quả khảo sát được công bố trên tạp chí Tạp chí Y tế Công cộng Mỹ cho thấy 77% người tham gia, bất kể thuộc đảng phái chính trị nào, ủng hộ việc bắt buộc dán cảnh báo cỡ lớn trên bao bì các sản phẩm thực phẩm siêu chế biến. Khoảng 70% muốn cấm quảng cáo các sản phẩm này trong các chương trình truyền hình dành cho trẻ em, trong khi tới 87% cho rằng mọi hóa chất tổng hợp được sử dụng trong thực phẩm cần phải trải qua các cuộc kiểm định an toàn của chính phủ trước khi được đưa ra thị trường.

Theo bà Ashley Gearhardt, giáo sư tâm lý học tại Đại học Michigan và là tác giả chính của nghiên cứu, các gia đình Mỹ ngày càng đặt ra nhiều câu hỏi về cách thực phẩm được sản xuất, tiếp thị và quản lý. Họ cũng muốn tham gia nhiều hơn vào quá trình thúc đẩy thay đổi chính sách.

Chiến dịch “Fed UP!”

Nhằm đáp ứng nhu cầu đó, bà Gearhardt cùng nhiều nhà khoa học hàng đầu đã phát động chiến dịch nâng cao nhận thức mang tên “Fed UP!”. Sáng kiến này cung cấp cho người dân các tài liệu giải thích, nghiên cứu khoa học, video và nguồn thông tin thực tiễn nhằm giúp họ hiểu rõ hơn về thực phẩm siêu chế biến cũng như cách vận động cho một môi trường thực phẩm lành mạnh hơn.

Bà Laura Schmidt, chuyên gia thuộc Đại học California San Francisco và là một trong những cố vấn khoa học của Fed UP!, cho rằng các biện pháp điều chỉnh từ phía cơ quan quản lý và doanh nghiệp đã bị trì hoãn quá lâu.

“Từ năm 2009, tôi đã tham gia xây dựng một trong những sắc thuế đầu tiên đối với nước ngọt có đường tại Mỹ. Giờ đã là năm 2026 nhưng xã hội vẫn chưa có những bước tiến đáng kể trong vấn đề này”, bà nói.

Theo bà Schmidt, Mỹ hiện chưa kiểm soát đầy đủ các phụ gia hóa học được sử dụng trong thực phẩm siêu chế biến, thiếu minh bạch về quy trình sản xuất và cũng chưa có hệ thống cảnh báo rõ ràng cho người tiêu dùng. Trong khi đó, nhiều quốc gia Nam Mỹ và các nước khác trên thế giới đã áp dụng các biện pháp mạnh mẽ hơn từ nhiều năm nay.

Những nguy cơ đối với sức khỏe

Giới chuyên gia đánh giá tích cực những tuyên bố của Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ Robert F. Kennedy Jr. về việc kiểm soát các tập đoàn thực phẩm siêu chế biến. Tuy nhiên, các hành động cụ thể đến nay vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng.

Ủy ban Làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại (MAHA) từng cam kết sẽ đưa ra các biện pháp quyết liệt đối với thực phẩm siêu chế biến trước tháng 8/2025. Tuy nhiên, báo cáo cuối cùng công bố vào tháng 9 chỉ nêu rằng chính phủ sẽ tiếp tục nỗ lực nhằm xây dựng định nghĩa chính thức cho loại thực phẩm này.

Trước đó, giáo sư Barry Popkin thuộc Đại học Bắc Carolina nhận định báo cáo của MAHA chứa nhiều lời hứa nhưng thiếu các biện pháp ràng buộc thực tế. Ông cho rằng ảnh hưởng của các ngành công nghiệp thực phẩm, nông nghiệp và dược phẩm đã làm suy yếu các nỗ lực cải cách.

Theo nghiên cứu, từ năm 1999 đến 2020, các công ty sản xuất thực phẩm siêu chế biến đã chi khoảng 1,15 tỷ USD cho hoạt động vận động hành lang tại Mỹ, cao hơn cả ngành cờ bạc, thuốc lá hay đồ uống có cồn.Nhiều nghiên cứu trong những năm gần đây liên tục chỉ ra mối liên hệ giữa thực phẩm siêu chế biến và các bệnh mạn tính.

Các nhà khoa học cho biết việc tăng thêm khoảng 10% lượng calo hàng ngày từ thực phẩm siêu chế biến, tương đương chỉ một khẩu phần ăn, có thể làm tăng tới 50% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch. Việc tiêu thụ nhiều loại thực phẩm này còn liên quan đến nguy cơ béo phì cao hơn 55% và nguy cơ mắc bệnh tiểu đường tuýp 2 cao hơn 40%.

Không chỉ ảnh hưởng đến thể chất, thực phẩm siêu chế biến còn được cho là có liên quan đến bệnh Alzheimer và suy giảm nhận thức. Một nghiên cứu mới cho thấy những người Mỹ tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến nhất có nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ cao hơn gần 60%.

Ngược lại, những người thường xuyên sử dụng thực phẩm ít qua chế biến như ngũ cốc nguyên hạt, rau củ và trái cây có nguy cơ suy giảm nhận thức thấp hơn đáng kể.

Tuy nhiên, việc tránh xa thực phẩm siêu chế biến không hề dễ dàng khi gần 70% sản phẩm trên các kệ hàng siêu thị tại Mỹ thuộc nhóm này.

Thực phẩm siêu chế biến có thể gây nghiện

Một trong những vấn đề khiến các nhà khoa học đặc biệt lo ngại là khả năng gây nghiện của thực phẩm siêu chế biến.

Các nghiên cứu cho thấy hơn 12% người lớn tuổi tại Mỹ có dấu hiệu nghiện thực phẩm siêu chế biến theo tiêu chuẩn lâm sàng. Ở nhóm phụ nữ từ 50 đến 64 tuổi, tỷ lệ này lên tới 21%. Trên phạm vi toàn cầu, khoảng 12% trẻ em được cho là có dấu hiệu nghiện các loại thực phẩm này.

Sự kết hợp được tính toán kỹ lưỡng giữa đường, chất béo và các phụ gia tạo hương vị, màu sắc đã tạo ra những sản phẩm có sức hấp dẫn đặc biệt, khiến người tiêu dùng khó cưỡng lại.

Các cuộc khảo sát cho thấy đa số người Mỹ không còn tin tưởng các tập đoàn thực phẩm lớn. Nhiều người tin rằng doanh nghiệp đang cố tình tạo ra các sản phẩm gây nghiện và nhắm mục tiêu vào trẻ em nhằm hình thành thói quen tiêu dùng từ sớm.

Cuộc tranh luận vẫn chưa ngã ngũ

Dù vậy, các đại diện ngành công nghiệp thực phẩm cho rằng vấn đề phức tạp hơn nhiều so với việc quy kết mọi nguy cơ sức khỏe cho quá trình chế biến.

Bà Carla Saunders, Chủ tịch Hội đồng Kiểm soát Calo, cho rằng việc chỉ tập trung vào mức độ chế biến mà bỏ qua thành phần dinh dưỡng là cách tiếp cận đơn giản hóa quá mức. Theo bà, người tiêu dùng cần những công cụ khoa học thực tiễn cùng nhiều lựa chọn thực phẩm đa dạng để xây dựng lối sống lành mạnh.

Trong khi đó, Hiệp hội Thương hiệu Tiêu dùng Mỹ, tổ chức đại diện cho phần lớn các tập đoàn thực phẩm lớn, khẳng định các doanh nghiệp thành viên luôn tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt do Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) ban hành.

Tuy nhiên, những người ủng hộ chiến dịch Fed UP! cho rằng đã đến lúc cần các biện pháp quyết liệt hơn. Họ đề xuất áp dụng cảnh báo sức khỏe trên bao bì, đánh thuế các sản phẩm có nguy cơ cao và hạn chế quảng cáo hướng tới trẻ em, tương tự những gì từng được thực hiện đối với ngành công nghiệp thuốc lá.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), hiện 53% lượng calo mà người trưởng thành tại Mỹ tiêu thụ đến từ thực phẩm siêu chế biến. Đối với trẻ em và thanh thiếu niên từ 1 đến 18 tuổi, tỷ lệ này lên tới 62%.