Người Nhật Bản đổ mạnh tiền tiết kiệm vào trái phiếu chính phủ

Ảnh minh họa - Ảnh: Nikkei Asia.

Làn sóng mua trái phiếu chính phủ của các nhà đầu tư cá nhân tại Nhật Bản đang đặt khối tiền gửi ngân hàng thuộc hàng lớn nhất và bảo thủ nhất thế giới trước khả năng có một sự thay đổi mang tính lịch sử - theo tờ báo Financial Times.

Hoạt động mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 5 năm với quy mô chưa từng có từ các nhà đầu tư cá nhân diễn ra ngay sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tuyên bố vào tháng trước rằng các nhà hoạch định chính sách tiền tệ cuối cùng đã giành chiến thắng trong cuộc chiến chống giảm phát kéo dài hàng thập kỷ. Động thái này của BOJ củng cố niềm tin của người dân Nhật Bản rằng sự gia tăng của giá cả giờ đây đã trở thành một đặc điểm thường trực của nền kinh tế sau nhiều năm ròng rã giảm phát hoặc lạm phát duy trì ở mức thấp.

Người dân Nhật Bản hiện nắm giữ khoảng 7 nghìn tỷ USD tiền mặt, phần lớn nằm trong các tài khoản ngân hàng với lãi suất rất thấp. Thói quen này từ lâu đã tiềm ẩn nguy cơ gây ra những biến động lớn đối với hệ thống ngân hàng và thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản nếu tập quán đó có sự thay đổi đáng kể.

Theo các nhà phân tích, hoạt động mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản dành cho nhà đầu tư cá nhân, bao gồm các loại trái phiếu kỳ hạn 3, 5 và 10 năm được bán ra công chúng với mệnh giá từ 10.000 yên, tương đương khoảng 63 USD, đã đạt mức kỷ lục trong tháng 11 này. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy một sự thay đổi có thể đã bắt đầu.

Làn sóng mua trái phiếu này diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Nhật Bản đang dần trở lại trạng thái bình thường sau nhiều thập kỷ đối mặt với tình trạng giảm phát, chính sách tiền tệ siêu nới lỏng và thói quen để tiền nhàn rỗi trong các tài khoản ngân hàng gần như không sinh lãi của các hộ gia đình.

Trái phiếu chính phủ Nhật Bản dành cho nhà đầu tư cá nhân từng rất phổ biến khi mới ra mắt vào năm 2003, nhưng sau đó dần mất sức hấp dẫn trong suốt giai đoạn BOJ theo đuổi chính sách lãi suất siêu thấp kéo dài, bao gồm ghìm giữ lợi suất trái phiếu chính phủ ở mức thấp. Nhưng trong vòng 1 năm qua, khối lượng mua trái phiếu này đã tăng đều đặn, đạt mức khoảng 1 nghìn tỷ yên mỗi tháng kể từ tháng 7 năm nay.

Trong tháng 11, lượng phát hành trái phiếu chính phủ cho nhà đầu tư cá nhân - số lượng phản ánh các đơn đặt hàng từ cuối tháng 10 - đã tăng gấp đôi so với tháng trước đó, đạt 2,03 nghìn tỷ yên, tương đương 12,6 tỷ USD. Cùng với đó, lãi suất chào bán đối với các loại trái phiếu kỳ hạn 3 năm và 5 năm lần đầu tiên vượt mốc 2%.

Các nhà phân tích tại ngân hàng Societe Generale cho biết, tốc độ phát hành trái phiếu chính phủ Nhật dành cho nhà đầu tư cá nhân hiện đã đạt mức cao hơn gấp đôi so với dự báo 5,9 nghìn tỷ yên mà Bộ Tài chính Nhật Bản đưa ra cho năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2027. Họ cũng nhận định rằng ngay cả trong kịch bản thận trọng nhất, con số phát hành này có thể được điều chỉnh tăng lên mức 13 nghìn tỷ yên vào năm tới.

Các nhà phân tích tại công ty tài chính Morgan Stanley UFJ cho biết, nếu lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật vẫn duy trì quanh mức hiện tại, đến năm 2030, lượng trái phiếu chính phủ Nhật Bản do các hộ gia đình nước này nắm giữ có thể đạt 50 nghìn tỷ yên, so với khoảng 20 nghìn tỷ yên hiện nay. Trái phiếu chính phủ Nhật dành cho nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm chưa đầy 2% tổng thị trường trái phiếu chính phủ nước này.

Ông Stephen Spratt, chiến lược gia về thu nhập cố định tại Societe Generale, cho biết tốc độ mua trái phiếu chính phủ Nhật hiện nay của các nhà đầu tư cá nhân của nước này sẽ là một “bước ngoặt lịch sử rất lớn” nếu duy trì được lâu dài.

Ông nhận định: “Chính phủ Nhật Bản từ lâu đã muốn thu hút thêm dòng vốn từ các nhà đầu tư cá nhân vào trái phiếu chính phủ Nhật, đồng thời tạo ra một lực lượng nhà đầu tư nắm giữ ổn định với quy mô lớn hơn. Chúng tôi cho rằng phần lớn số tiền đổ vào trái phiếu chính phủ Nhật dành cho nhà đầu tư cá nhân thực chất là dòng vốn được chuyển dịch từ các khoản tiền gửi ngân hàng sang loại tài sản có lợi suất cao hơn này”.

Theo ông Spratt, làn sóng mua trái phiếu chính phủ Nhật từ các nhà đầu tư cá nhân gần đây xuất hiện vào thời điểm rất thuận lợi cho Chính phủ nước này, trong bối cảnh Tokyo dự định cắt giảm thuế tiêu thụ đối với thực phẩm từ 8% xuống còn 1% trong vòng hai năm, bắt đầu từ tháng 4 năm 2027.

Ông cho biết, sự sụt giảm nguồn thu ngân sách từ chính sách này ước tính sẽ tiêu tốn của Chính phủ Nhật khoảng 10 nghìn tỷ yên trong 2 năm, một khoản thiếu hụt có thể được bù đắp nhờ vào việc duy trì xu hướng mua trái phiếu chính phủ Nhật của các nhà đầu tư cá nhân.

Khoảng 2/3 khối lượng mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản gần đây của các nhà đầu tư cá nhân tập trung vào loại trái phiếu kỳ hạn 5 năm với lãi suất cố định, mang lại lợi suất 2,39% mỗi năm.

Bộ Tài chính Nhật Bản đã tích cực quảng bá các loại trái phiếu này, nhấn mạnh vào cam kết bảo toàn tiền gốc cũng như tính an toàn của nợ công do chính phủ phát hành. Tuy nhiên, các ngân hàng Nhật Bản lại tỏ ra không mấy mặn mà trong việc giới thiệu trái phiếu chính phủ Nhật tới khách hàng, bởi kênh đầu tư này tạo ra sự cạnh tranh gay gắt với các sản phẩm tiền gửi có kỳ hạn truyền thống.

Các nhà phân tích cho rằng, tuyên bố của BOJ vào tháng 10 khẳng định lạm phát cơ bản tại Nhật Bản đã đạt mục tiêu 2% đã giúp nhiều hộ gia đình tin rằng lãi suất chính sách có lẽ sẽ không tăng thêm nhiều. Không ít chuyên gia kinh tế dự báo BOJ sẽ nâng lãi suất lên 1,5% vào tháng 12, sau đó tiếp tục có thêm hai đợt tăng nữa trong năm tới, đưa lãi suất đạt đỉnh ở mức 2%.