Người phụ nữ cải trang thành đàn ông để đi vòng quanh thế giới thế kỷ 18

Jeanne Baret sinh năm 1740 tại vùng Burgundy, Pháp, trong một gia đình lao động nghèo. Bà có kiến thức đáng kể về thực vật và đặc biệt giỏi nhận biết các loài cây. Chính khả năng này đưa Baret đến làm việc cùng nhà thực vật học Philibert Commerson, người sau đó được chọn tham gia chuyến thám hiểm vòng quanh thế giới do Louis-Antoine de Bougainville chỉ huy.

Ảnh: mentalfloss

Vấn đề là vào thời điểm ấy, phụ nữ không được phép phục vụ trên tàu hải quân Pháp. Vì vậy, Baret và Commerson đã nghĩ ra một kế hoạch táo bạo: bà cải trang thành đàn ông, lấy tên “Jean” và lên tàu L’Étoile với tư cách trợ lý của Commerson. Năm 1766, con tàu rời Pháp, bắt đầu chuyến hải hành kéo dài nhiều năm.

Công việc của Baret không hề nhẹ nhàng. Tại Nam Mỹ, bà cùng Commerson đi sâu vào đất liền để thu thập thực vật, đá và vỏ sò. Do Commerson thường xuyên đau ốm, phần lớn công việc ngoài thực địa dần rơi vào tay Baret. Một số ghi chép của những người cùng đoàn mô tả bà phải mang theo những khối lượng lớn mẫu vật và thiết bị nghiên cứu.

Ảnh: alexandrine-civard-racinais

Trong chuyến đi này, đoàn thám hiểm đã thu thập rất nhiều mẫu thực vật. Một trong những loài nổi tiếng nhất là hoa giấy (chi Bougainvillea), loài dây leo nhiệt đới có những cụm hoa rực rỡ mà ngày nay đã trở nên quen thuộc ở nhiều nơi trên thế giới. Tên của nó được đặt theo Bougainville, người chỉ huy cuộc thám hiểm. Tuy nhiên, vai trò chính xác của Baret trong việc phát hiện và thu thập loài cây này vẫn còn là vấn đề được các nhà sử học tranh luận.

Bí mật của Baret cuối cùng bị phát hiện trong hành trình qua Thái Bình Dương vào năm 1768. Theo tường thuật của Bougainville, sự việc xảy ra tại Tahiti, khi người dân địa phương nhận ra người “đàn ông” đi cùng Commerson thực ra là phụ nữ. Tuy nhiên, các nguồn tư liệu lịch sử không hoàn toàn thống nhất về cách danh tính của bà bị phát hiện, vì vậy câu chuyện thường được kể lại ngày nay cần được nhìn nhận thận trọng.

Ảnh: carnet-dhistoire

Baret và Commerson sau đó ở lại đảo Mauritius, khi ấy được gọi là Isle de France, thay vì tiếp tục chuyến trở về trên tàu. Commerson qua đời năm 1773. Baret kết hôn với Jean Dubernat và cuối cùng trở về Pháp khoảng năm 1775, qua đó hoàn tất hành trình vòng quanh thế giới.

Điều đáng tiếc là trong thời gian dài, Baret gần như bị lịch sử lãng quên. Những mẫu vật thực vật được thu thập trong chuyến đi chủ yếu được ghi nhận dưới tên Commerson. Chỉ nhiều thế kỷ sau, vai trò của bà mới được phục hồi. Năm 2012, một loài thực vật thuộc họ cà, Solanum baretiae, được đặt theo tên Baret để ghi nhận đóng góp của bà cho khoa học.

Jeanne Baret vì thế không chỉ là người phụ nữ đầu tiên đi vòng quanh thế giới. Bà còn là một ví dụ đặc biệt về cách một người phụ nữ bình dân thế kỷ XVIII phải cải trang thành đàn ông chỉ để được làm công việc mà mình có năng lực và cuối cùng để lại dấu ấn trong lịch sử khám phá khoa học.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.