Người phụ nữ đi tìm sự thật từ những 'nhân chứng không lời'

Nghề "chọn người" và nỗi lòng giấu kín

Trong hình dung của nhiều người, pháp y là nghề gắn với sự lạnh lẽo, ám ảnh. Nhưng với bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến, công việc này lại được nhìn bằng một lăng kính rất khác.

Gặp chị tại Trung tâm Pháp y Hà Nội, ít ai nghĩ người phụ nữ có phong thái điềm tĩnh, nhẹ nhàng ấy lại hằng ngày đối diện với những mặt tối khốc liệt của đời sống. Hơn chục năm qua, chị vẫn bền bỉ theo đuổi công việc đặc thù này với một niềm tin giản dị: mỗi thi thể đều là “nhân chứng cuối cùng” của sự thật.

“Tôi nghĩ nghề chọn người thì đúng hơn,” chị nói. “Pháp y là nghề khoa học, đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và đặc biệt là sự trung thực tuyệt đối. Tôi làm vì tâm huyết và mong muốn đóng góp cho xã hội thông qua lăng kính khoa học.”

ThS.BS Nguyễn Thị Ngọc Yến – Giám đốc Trung tâm Pháp y Hà Nội

Ít ai biết rằng, những năm đầu vào nghề, chị từng giấu kín công việc của mình với gia đình. Không phải vì xấu hổ, mà vì sợ người thân lo lắng, sợ những định kiến xã hội dành cho một nghề đặc biệt.

Chỉ đến khi các con lớn hơn, hiểu công việc của mẹ và tự hào kể với bạn bè rằng “mẹ làm bác sĩ pháp y rất ngầu”, các bạn của con rất ngưỡng mộ, chị mới thực sự nhẹ lòng. Từ đó, chị có thể toàn tâm với nghề mà không còn những áp lực tâm lý như trước.

“Lúc đó, tôi nghĩ đơn giản: khi làm việc, mình chỉ là người làm khoa học,” chị chia sẻ.

Ám ảnh vụ cháy 56 người tử vong: "Nhắm mắt lại là nghe tiếng gào thét"

Suốt nhiều năm làm nghề, bác sĩ Ngọc Yến đã đi qua nhiều hiện trường phức tạp. Nhưng khi nhắc đến vụ cháy chung cư mini tại Khương Hạ (Hà Nội) khiến 56 người tử vong, giọng chị chùng xuống.

Đó là lần hiếm hoi một bác sĩ pháp y dày dạn kinh nghiệm như chị cảm thấy thực sự bị “ám ảnh”.

"Bình thường tôi chỉ đối mặt với một vài thi thể, nhưng hôm đó là quá nhiều. Hình ảnh thi thể không làm tôi sợ, vì đa số nạn nhân không bị biến dạng do lửa mà chỉ ám khói đen, nhưng điều khủng khiếp nhất chính là áp lực từ tiếng gào thét, khóc lóc của những gia đình đi tìm người thân. Có cả những em bé rất nhỏ...", bác sĩ Yến nhớ lại.

Trong đêm định mệnh ấy, chị và các đồng nghiệp đã làm việc không nghỉ để thực hiện công tác nhận dạng và định danh nạn nhân nhanh nhất có thể. Chị hiểu rằng, việc xác định đúng danh tính để trao trả nạn nhân về cho gia đình lúc đó là cách duy nhất để "giải phóng áp lực tâm lý" cho những người đang đứng bên bờ vực tuyệt vọng.

Sau vụ án đó, chị mất hai đêm trắng không thể chợp mắt: "Cứ tắt đèn đi là trong tai lại vang lên tiếng gào thét, tiếng khóc. Tôi phải bật điện sáng trưng mới có thể ngồi yên được”.

Những mẫu vật như máu, tim... của các vụ án vẫn được lưu trữ tại Trung tâm Pháp y Hà Nội

Những bản giám định "cân não" minh oan cho người sống

Theo bác sĩ Ngọc Yến, pháp y không chỉ là tìm nguyên nhân cái chết. Nhiều khi, đó còn là chìa khóa để bảo vệ công lý cho những người còn sống.

Chị từng tham gia nhiều vụ tai nạn giao thông mà ban đầu người ta cho rằng tài xế gây tai nạn. Nhưng sau khi mổ tử thi, kết quả cho thấy tài xế đã tử vong vì đột quỵ trước khi xảy ra va chạm. Những kết luận khoa học ấy giúp họ được minh oan.

Một trường hợp khác là vụ một giáo viên trẻ tử vong sau khi tiêm vaccine Covid-19. Áp lực dư luận lúc đó rất lớn. Tuy nhiên, sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng, nhóm giám định phát hiện nạn nhân có đột biến gen liên quan đến hội chứng Brugada – một rối loạn tim có thể gây đột tử khi sốt. Kết quả này đã giúp làm rõ nguyên nhân tử vong và minh oan cho quy trình y tế.

Không chỉ làm việc với người đã mất, nữ bác sĩ pháp y còn thường xuyên tiếp xúc với những nạn nhân sống trong các vụ xâm hại trẻ em hay bạo hành. Khi đó, chị không chỉ là người giám định thương tích mà còn trở thành người lắng nghe, tư vấn để gia đình và các em nhỏ vượt qua cú sốc.

Công việc thầm lặng của các bác sĩ pháp y giúp tìm lại danh tính cho người đã khuất và sự thật cho nhiều vụ việc còn uẩn khúc

Làm nghề bằng sự tôn trọng và nhân văn

Nhiều người nghĩ bác sĩ pháp y phải có “trái tim sắt”, nhưng với bác sĩ Ngọc Yến, điều quan trọng nhất lại là sự tôn trọng đối với người đã khuất. Mỗi ca mổ tử thi đều được thực hiện cẩn trọng, không chỉ vì chuyên môn mà còn vì trách nhiệm đạo đức.

“Tôi luôn yêu cầu nhân viên phải phục hồi thi thể vẹn nguyên nhất sau khi giám định”, chị nói. “Mình làm việc không chỉ vì nhiệm vụ mà còn vì sự nhân văn. Phải tôn trọng người đã khuất như chính người thân của mình thì tâm mình mới an.”

Các y bác sĩ tại Trung tâm Pháp y Hà Nội

Trong công việc, chị cũng từng đối diện với nhiều áp lực từ dư luận, đơn thư khiếu nại cho đến những lời mua chuộc. Nhưng nguyên tắc mà chị luôn giữ vững là “thượng tôn pháp luật”.

Với chị, bác sĩ pháp y phải là người có kiến thức y khoa rất rộng – từ nội khoa, ngoại khoa, sản khoa, răng hàm mặt, tai mũi họng, mắt đến tâm thần học. Ngoài ra còn phải hiểu tâm lý tội phạm, hiện trường, hung khí, độc chất và cả luật pháp.

Không dừng lại ở công việc giám định, nữ bác sĩ vẫn miệt mài nghiên cứu khoa học với mong muốn đưa ngành pháp y Việt Nam tiến gần hơn với trình độ quốc tế, từ nghiên cứu về sóng điện não trong chấn thương sọ não đến các đề tài về gen và độc chất.

Hơn mười năm gắn bó với nghề, bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến vẫn lặng lẽ đi qua những hiện trường đau thương nhất của đời sống.

Ở nơi mà sự thật đôi khi chỉ còn lại trong những dấu vết mong manh cuối cùng, chị và các đồng nghiệp vẫn kiên trì lắng nghe “nhân chứng thầm lặng” để trả lại công lý cho người đã khuất và sự bình yên cho những người còn sống.

Kim Ngân