Bất ngờ với nguyên nhân gây co giật nửa mặt và cách xử trí đúng

Mặc dù bệnh không gây đau và hiếm khi đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng các cơn co giật kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ, sinh hoạt hàng ngày cũng như tâm lý xã hội của người bệnh. Nhiều người cảm thấy tự ti, lo lắng khi giao tiếp, thậm chí gặp khó khăn trong công việc nếu tình trạng co giật diễn ra thường xuyên. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, bệnh có thể được kiểm soát hiệu quả.

Nguyên nhân gây co giật nửa mặt

Co giật nửa mặt là tình trạng các cơ ở một bên mặt co thắt không kiểm soát, thường bắt đầu từ vùng quanh mắt và sau đó lan dần sang các cơ khác như cơ má, cơ miệng hoặc cơ cằm. Những cơn co giật này có thể xảy ra bất cứ lúc nào, kéo dài vài giây đến vài phút và thường tái phát nhiều lần trong ngày.

Trong giai đoạn đầu, các biểu hiện có thể khá nhẹ và không gây nhiều chú ý. Tuy nhiên theo thời gian, tần suất và mức độ co giật có xu hướng tăng lên, gây ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống của người bệnh.

Nhiều người cho rằng co giật nửa mặt là phản xạ, thói quen tuy nhiên nguyên nhân phổ biến nhất của co giật nửa mặt là tình trạng xung đột mạch máu – thần kinh, xảy ra khi một mạch máu nằm gần dây thần kinh mặt (dây thần kinh sọ số VII) chèn ép vào dây thần kinh này tại vị trí nó đi ra khỏi thân não.

Dây thần kinh mặt đóng vai trò điều khiển hoạt động của các cơ biểu cảm trên khuôn mặt như nhắm mắt, cười, nói hoặc biểu lộ cảm xúc. Khi mạch máu đè ép lên dây thần kinh trong thời gian dài, lớp bao myelin – lớp vỏ bảo vệ giúp truyền tín hiệu thần kinh – sẽ dần bị tổn thương. Hậu quả là các tín hiệu thần kinh bị rối loạn, khiến cơ mặt co giật không kiểm soát.

Vị trí xảy ra sự chèn ép thường nằm ở vùng chuyển tiếp giữa myelin trung ương và myelin ngoại biên của dây thần kinh. Đây là khu vực đặc biệt nhạy cảm nên rất dễ bị ảnh hưởng khi có áp lực từ mạch máu.

Một số động mạch thường gây chèn ép dây thần kinh mặt gồm: Động mạch tiểu não sau dưới; Động mạch tiểu não trước dưới.

Ngoài nguyên nhân chính là xung đột mạch máu – thần kinh, một số trường hợp hiếm gặp có thể liên quan đến các nguyên nhân khác như: Khối u vùng góc cầu tiểu não; Dị dạng mạch máu; Tổn thương thân não; Biến chứng sau chấn thương hoặc phẫu thuật thần kinh.

Các cơn co giật kéo dài có thể ảnh hưởng đến thẩm mỹ, sinh hoạt hàng ngày cũng như tâm lý xã hội của người bệnh.

Do đó, việc chẩn đoán chính xác nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Dấu hiệu nhận biết co giật nửa mặt

Triệu chứng lâm sàng là yếu tố quan trọng giúp nhận biết bệnh co giật nửa mặt. Các dấu hiệu thường phát triển theo từng giai đoạn.

Co giật quanh mắt – dấu hiệu khởi đầu

Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường cảm thấy co giật nhẹ ở cơ vòng mi, khiến mắt nháy liên tục. Nhiều người dễ nhầm lẫn với hiện tượng giật mắt thông thường do căng thẳng, thiếu ngủ hoặc mệt mỏi.

Tuy nhiên, khác với giật mắt sinh lý, tình trạng co giật do bệnh lý thường xảy ra lặp đi lặp lại trong thời gian dài, xuất hiện ngày càng thường xuyên, không tự biến mất sau khi nghỉ ngơi.

Co giật lan sang các vùng khác

Khi bệnh tiến triển, các cơn co giật không chỉ giới hạn ở vùng mắt mà lan dần sang các cơ khác ở cùng bên mặt, như: Cơ má; Cơ quanh miệng; Cơ cằm; Cơ cổ.

Trong một số trường hợp nặng, toàn bộ một bên mặt có thể co thắt mạnh, khiến khuôn mặt bị biến dạng tạm thời.

Nghe tiếng "lách cách" trong tai

Một triệu chứng ít gặp nhưng khá đặc trưng là người bệnh có thể nghe thấy tiếng "lách cách" hoặc tiếng rung nhẹ trong tai. Điều này xảy ra do sự co thắt của cơ bàn đạp – một cơ nhỏ nằm trong tai giữa.

Cơn co giật tăng khi căng thẳng

Các cơn co giật thường xuất hiện rõ hơn khi người bệnh căng thẳng tâm lý, lo lắng, mệt mỏi, thiếu ngủ.

Ngược lại, khi thư giãn hoặc ngủ, cơn co giật có thể giảm hoặc tạm thời biến mất.

Để xác định chính xác nguyên nhân và mức độ bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một số phương pháp cận lâm sàng.

Đo điện cơ (EMG)

Đây là xét nghiệm giúp đánh giá hoạt động điện của các cơ mặt. Phương pháp này có thể phát hiện sự bất thường trong dẫn truyền thần kinh, từ đó hỗ trợ chẩn đoán co giật nửa mặt.

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Chụp cộng hưởng từ não, đặc biệt là kỹ thuật MRI chuyên biệt vùng góc cầu tiểu não, giúp phát hiện tình trạng mạch máu chèn ép dây thần kinh mặt. Những thông tin này đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu.

Các phương pháp điều trị co giật nửa mặt

Sau khi được chẩn đoán xác định co giật nửa mặt tùy từng cá nhân mà các bác sĩ chỉ định cụ thể. Người bệnh có thể được điều trị bằng hai phương pháp chính: tiêm Botulinum toxin hoặc phẫu thuật giải ép vi mạch. Phẫu thuật giải ép vi mạch được xem là phương pháp điều trị triệt để nhất đối với co giật nửa mặt.

Trong phẫu thuật này, bác sĩ sẽ tiếp cận dây thần kinh mặt thông qua đường mổ nhỏ phía sau tai, gần xoang sigma. Sau đó, mạch máu đang chèn ép dây thần kinh sẽ được tách ra và đặt một miếng đệm nhỏ giữa mạch máu và dây thần kinh để ngăn sự tiếp xúc trực tiếp.

Phương pháp này giúp loại bỏ nguyên nhân gây bệnh nên có thể mang lại hiệu quả lâu dài.

Do vậy, người dân nên đi khám chuyên khoa thần kinh khi xuất hiện các dấu hiệu co giật một bên mặt kéo dài nhiều tuần; Giật mắt liên tục không cải thiện; Co giật lan sang má hoặc miệng; Cơn co giật ngày càng tăng về tần suất.

Việc thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, tránh để bệnh tiến triển nặng hơn.

Tóm lại: Co giật nửa mặt tuy không phải là bệnh nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Nhiều người bệnh vì ngại hoặc cho rằng chỉ là hiện tượng giật mắt thông thường nên chậm trễ trong việc thăm khám.

Khi thấy hiện tượng co giật một bên mặt kéo dài, người dân nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn. Việc chẩn đoán sớm giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả.

BS Anh Tuấn