Người thầy của tiến sĩ lớn lên ở khu ổ chuột

Tác giả: TS Katriona O’Sullivan / NXB Thế GiớiAlpha Books

Nghèo - Hồi ký của một tiến sĩ lớn lên ở khu ổ chuột

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện cá nhân phi thường về một người mẹ tuổi 15 vượt qua cái bẫy nghiện ngập, vô gia cư để trở thành Tiến sĩ và Giảng viên cao cấp tại Đại học Maynooth (Ireland), “Nghèo” của Katriona O’Sullivan còn nêu ra rào cản tầng lớp và bất bình đẳng giáo dục. Cuốn sách cất tiếng đại diện cho những số phận yếu thế, đồng thời khơi gợi lòng trắc ẩn và tinh thần trách nhiệm của cả cộng đồng đối với thế hệ tương lai.

Người thầy của tiến sĩ lớn lên ở khu ổ chuột

Người thầy từng làm việc trong mỏ đã nhận ra năng lực của Katriona O’Sullivan, giúp cô tin rằng mình có giá trị.

“Thầy từng là thợ mỏ đấy”, thầy nói.

Tôi nhìn thầy. Cố tưởng tượng thầy phủ đầy bụi đen. Nhưng tôi chịu, chẳng thể nào tưởng tượng nổi khi thầy đang đứng đó trong chiếc áo len màu be sạch sẽ và quần xám, áo sơ mi trắng tinh.

“Thầy làm trong mỏ từ năm mười ba tuổi”, thầy nói, giọng kéo dài, mang âm mũi đặc trưng. “Bọn thầy lúc đó không nghĩ có lựa chọn nào khác ngoài làm mỏ”.

“Vậy sao thầy lại trở thành giáo viên?”, tôi hỏi.

“Để thầy kể em nghe, ngày nào thầy cũng ở dưới mỏ, nghe mấy người đàn ông nói chuyện này nọ, mà trong đầu chỉ nghĩ đến mấy cuốn sách ở nhà", thầy nói. “Và mỗi ngày về nhà, khi thấy sách của mình, thầy còn vui hơn là thấy bố mẹ hay bất kỳ ai”.

Tôi hiểu điều đó.

“Dưới đó, bọn thầy làm việc rất vất vả”, thầy nói, “không có ánh sáng, tiền công nhận được vào cuối tuần cũng chỉ vừa đủ sống qua ngày, rồi một hôm” - thầy thở dài, buông tay, đặt cốc trà xuống - “thầy nghĩ mình cần một điều gì đó tốt hơn tất cả những thứ này".

“Thầy nghỉ việc à?”, tôi vô cùng ngạc nhiên. Trong đầu tôi, thầy luôn là thầy Pickering - giáo viên môn Văn học. Tôi không thể tưởng tượng thầy từng ở dưới mỏ, làm việc đến kiệt sức.

“Thầy bắt đầu học vào ban đêm”, thầy nói, “đổi tiểu thuyết lấy sách học, và cứ tiếp tục cho đến khi lấy được bằng”.

Tôi gật đầu. “Thầy có muốn làm giáo viên không, thầy Pickering?”.

“Thầy không biết mình muốn gì”, thầy nói. “Thầy chỉ biết mình muốn thứ gì đó khác với cái mỏ đó”. Thầy vỗ tay. “Nào”, thầy nói, “giờ thì sắp xếp đống giấy này thôi”. Chúng tôi làm việc trong im lặng một lúc.

“Thầy có vài cuốn tiểu thuyết ở nhà để cho em”, thầy Pickering nói. “Em đã đọc Of Mice and Men (Của chuột và người) chưa?”. Tôi lắc đầu. “Ngày mai thầy mang vài cuốn đến cho em”, thầy nói, “rồi em kể thầy nghe em nghĩ gì".

Tôi rất muốn có những cuốn sách đó. Và thầy mang đến như đã hứa. Những cuốn sách bìa mềm, khổ nhỏ, đủ màu sắc. Tôi đọc chúng vào ban đêm, trên giường tầng của mình.

"Vậy em thấy sao?”, vài tuần sau thầy hỏi, khi tôi nói mình đã đọc xong.

Bằng cách nào đó, qua những cuộc trò chuyện về Of Mice and Men, Emma và biết bao cuốn sách tuyệt vời khác trong suốt những tuần và tháng sau đó - khi việc giúp thầy photo giờ trưa trở thành thói quen mỗi tuần - chính nhờ những cuốn sách ấy mà tôi đã chia sẻ về cuộc đời mình.

Tôi không thật sự nhận ra điều đó, nhưng khi cùng bàn luận về các nhân vật, chúng tôi cũng đang nói về tôi, và tìm ra cách để tôi vượt qua những vấn đề của chính mình.

Thầy Pickering ít khi khuyên bảo tôi điều gì, thầy thường chỉ lặng lẽ gật đầu, và ánh mắt hay nét mặt thầy lộ rõ vẻ xót xa khi đến những đoạn buồn. Như khi tôi nói vòng vo về việc một đứa trẻ sẽ xoay xở thế nào nếu bố mẹ nó nghiện rượu.

Katriona O'Sullivan, năm 13 tuổi, cùng với mẹ. Ảnh: Guardian.

Khi thầy đến nhà tôi hôm đó, tôi lo rằng mình đã làm sai điều gì. Tôi đứng sau cánh cửa, lắng nghe thầy nói chuyện với bố tôi. “Tôi đã hy vọng gặp ông tối nay ở buổi họp phụ huynh, ông O’Sullivan”, thầy nói, “nhưng ông đã không đến”.

Bố tôi lẩm bẩm một lời biện minh, dựa vào khung cửa.

“Katriona là một học sinh xuất sắc, có năng khiếu và có nhiều tiềm năng để tiếp tục học lên cao đẳng, đại học. Con bé cần sự hỗ trợ từ gia đình và ông bà không cho con bé điều đó”. Thầy dừng lại một chút. “Ông bà nên thấy xấu hổ".

Bố tôi trở nên rụt rè, giọng như một đứa trẻ. Ông chỉ muốn đóng cửa lại cho xong chuyện. “Lần sau chúng tôi sẽ đi”, ông nói, “chúng tôi sẽ đối xử tốt hơn với nó, cảm ơn thầy Pickering". Đó là lần đầu tiên tôi thấy bố mình như vậy. Ông đóng cửa lại. “Xin lỗi con”, ông nói rồi lững thững bước về phía ghế sofa. Tôi nghe tiếng bật lon bia.

Tôi đã chẳng để tâm. Bố tôi nghĩ gì không quan trọng, tôi chỉ đang thấy hạnh phúc vì những lời thầy Pickering đã nói với ông. Rằng tôi là một học sinh xuất sắc.