Người thợ sửa đồng hồ và ánh hào quang của nhà vô địch đua xe lăn

Ông Diệp Đức Quyền vẫn gắn bó với nghề sửa đồng hồ trên đường Nguyễn Tri Phương (TP Hồ Chí Minh) sau hơn 20 năm đồng hành cùng phong trào thể thao người khuyết tật.

Những ngày đầu gây dựng phong trào

Chiếc bàn sửa đồng hồ di động của ông Diệp Đức Quyền nằm nép mình trên vỉa hè đường Nguyễn Tri Phương, lọt thỏm giữa những cửa hàng tấp nập. Trên mặt bàn chỉ rộng chưa đầy một mét vuông là chiếc kính lúp, vài cây tua vít, hộp linh kiện nhỏ và những chiếc đồng hồ đang chờ được sửa. Người đàn ông 64 tuổi ngồi trên chiếc xe lăn, chăm chú đưa chiếc nhíp vào từng bánh răng nhỏ đến mức tưởng chừng chỉ cần một cái chớp mắt cũng có thể đặt lệch vị trí.

Một vị khách nhận lại chiếc đồng hồ vừa sửa xong, đeo lên tay rồi mỉm cười cảm ơn. Ông Quyền lại cúi xuống chiếc đồng hồ khác, đôi tay vẫn thoăn thoắt như đã thành thói quen suốt nhiều chục năm.

Ít ai biết người thợ sửa đồng hồ bình dị ấy từng là một trong những gương mặt tiêu biểu của thể thao người khuyết tật TP Hồ Chí Minh suốt nhiều năm. Từ những ngày phong trào còn thiếu thốn đủ bề, ông đã gắn bó với câu lạc bộ, rồi trở thành vận động viên đội tuyển quốc gia, sáu năm liên tiếp vô địch quốc gia và giành ba huy chương Vàng tại ASEAN Para Games 2001.

Nhắc đến những thành tích ấy, ông chỉ cười hiền: "Giờ chú ít khi mở mấy tấm huy chương ra xem lắm. Cái gì cũng là chuyện của ngày trước rồi".

Ba mươi năm trước, khi thể thao dành cho người khuyết tật còn rất xa lạ, ông Quyền cùng một nhóm bạn đồng cảnh ngộ rủ nhau lập một câu lạc bộ để có nơi tập luyện.

Đôi bàn tay từng đưa ông giành nhiều huy chương trên đường đua nay vẫn tỉ mỉ với từng linh kiện đồng hồ.

Năm 1992, tại cơ sở 1A Lý Thường Kiệt, hơn chục người khuyết tật gặp nhau với mong muốn có một nơi để tập luyện và sinh hoạt. Không sân bãi, không dụng cụ, cũng chưa từng nghĩ đến những chuyến thi đấu quốc tế, họ chỉ mong tìm được một sân chơi cho những người cùng hoàn cảnh. "Lúc đó anh em chỉ nghĩ có chỗ tập là mừng rồi. Ban ngày ai cũng đi học nghề, đi làm, chiều mới tập trung lại với nhau", ông nhớ lại.

Muốn có xe để tập, mọi người tự góp từng khoản tiền nhỏ đặt làm vài chiếc xe lăn đầu tiên. Những chiếc xe còn thô sơ, hỏng đâu sửa đó, nhưng ai cũng nâng niu vì đó là tài sản chung của cả câu lạc bộ.

Những buổi tập đầu tiên diễn ra trên những đoạn đường vắng vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Không ít người đi ngang dừng lại nhìn với ánh mắt tò mò. "Có người hỏi tụi chú khuyết tật rồi còn tập làm gì. Nhưng mình nghĩ khác. Người khuyết tật cũng cần vận động, cũng có thể chơi thể thao như mọi người".

Ông Diệp Đức Quyền là một trong những vận động viên tiêu biểu của thế hệ đầu tiên tham gia phong trào thể thao người khuyết tật TP Hồ Chí Minh.

Không chỉ thiếu thốn trang thiết bị, những người tiên phong còn phải tự tìm kinh phí để duy trì hoạt động. Họ mang hồ sơ đến nhiều cơ quan, doanh nghiệp và cả các tòa soạn báo để giới thiệu về mô hình thể thao dành cho người khuyết tật - điều còn rất mới mẻ vào thời điểm ấy. Sự đồng hành của nhiều tổ chức và những bài báo đầu tiên đã giúp câu lạc bộ có thêm điều kiện hoạt động, từng bước thu hút thêm nhiều thành viên.

Từ một nhóm nhỏ ban đầu, câu lạc bộ dần thu hút thêm nhiều thành viên. Gắn bó với câu lạc bộ từ những ngày đầu, ông Quyền được tuyển chọn vào đội tuyển quốc gia, mở đầu hành trình thi đấu quốc tế.

Ánh hào quang phía sau bàn sửa đồng hồ

Năm 1994, ông Diệp Đức Quyền lần đầu khoác áo đội tuyển Việt Nam tham dự giải thể thao người khuyết tật tại Singapore. Sau đó là những chuyến thi đấu ở Nhật Bản và nhiều quốc gia khác. Mỗi lần ra nước ngoài, ông không chỉ mang theo khát vọng giành thành tích mà còn tranh thủ quan sát cách các nước tổ chức tập luyện, thi đấu để về chia sẻ với đồng đội.

"Hồi đó đi thi đấu, tụi chú học được nhiều lắm. Người ta có xe chuyên dụng, có huấn luyện viên, có chế độ tập luyện bài bản. Về nước, anh em lại bảo nhau cố gắng tập theo điều kiện của mình", ông kể.

Nỗ lực ấy dần được đền đáp. Hơn hai thập niên gắn bó với đường đua xe lăn, ông có sáu năm liên tiếp vô địch quốc gia. Dấu ấn đáng nhớ nhất là ASEAN Para Games 2001 tại Malaysia, nơi ông giành ba huy chương vàng, góp phần mang về thành tích cho đoàn thể thao người khuyết tật Việt Nam.

Nghề sửa đồng hồ là công việc ông Quyền gắn bó nhiều năm để mưu sinh song song với sự nghiệp thi đấu thể thao.

Thế nhưng, khi nhắc đến những lần bước lên bục nhận giải, ông Quyền chỉ nói ngắn gọn: "Huy chương là niềm vui của cả đội. Ai cũng đã cố gắng hết mình".

Mỗi khi nhắc về sự nghiệp, ông không nói nhiều đến huy chương mà thường kể về những ngày đầu cùng đồng đội góp tiền làm xe lăn, tự tìm sân tập và kiên trì giữ cho câu lạc bộ tồn tại. Theo ông, đó mới là điều đáng nhớ nhất.

Suốt những năm thi đấu, cuộc sống của ông luôn gắn với hai công việc. Ban ngày là những buổi tập kéo dài trên đường đua hoặc các chuyến thi đấu xa nhà. Chiều tối, ông lại trở về với chiếc bàn sửa đồng hồ để mưu sinh. "Nếu chỉ trông vào tiền thi đấu thì không đủ sống. Nghề sửa đồng hồ nuôi mình, còn thể thao là niềm đam mê nên cứ cố gắng theo đến cùng", ông nói.

Có thời điểm, ông vừa kết thúc một giải đấu đã trở về ngồi trước bàn sửa đồng hồ ngay ngày hôm sau. Những ngón tay từng siết chặt vành bánh xe trên đường đua lại cẩn thận chỉnh từng bánh răng nhỏ li ti của chiếc đồng hồ. Công việc tuy vất vả nhưng giúp ông có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống và tiếp tục theo đuổi đam mê.

Mỗi ngày, ông Diệp Đức Quyền đều đưa chiếc bàn sửa đồng hồ di động đến góc phố quen thuộc trên đường Nguyễn Tri Phương để làm việc.

Năm 2013, sau hơn 22 năm gắn bó với đường đua, ông quyết định khép lại sự nghiệp thi đấu. Không còn những buổi tập cường độ cao hay những chuyến xuất ngoại liên tục, ông trở về với nhịp sống quen thuộc bên chiếc bàn sửa đồng hồ trên vỉa hè đường Nguyễn Tri Phương.

Đến nay, ở tuổi 64, ông vẫn đều đặn có mặt từ sáng đến chiều tại góc đường quen thuộc. Nhiều khách tìm đến không chỉ để sửa đồng hồ mà còn vì quý mến sự tận tâm của người thợ luôn tỉ mỉ với từng chi tiết nhỏ. Thi thoảng, đồng đội cũ hoặc các vận động viên trẻ ghé thăm, câu chuyện lại quay về những ngày đầu cả nhóm cùng góp tiền làm xe lăn, cùng rong ruổi trên những con đường vắng để tập luyện.

Ông bảo, điều đáng quý nhất sau hơn ba mươi năm không phải là những tấm huy chương được cất trong tủ, mà là nhìn thấy phong trào thể thao người khuyết tật ngày càng phát triển, nhiều người có cơ hội tập luyện, thi đấu và tự tin hòa nhập với cộng đồng.

Những bức ảnh ghi lại các giải đấu trong và ngoài nước vẫn được ông Diệp Đức Quyền lưu giữ cẩn thận trên điện thoại.

Chiều muộn, ông Quyền đóng chiếc hộp dụng cụ sau khi sửa xong chiếc đồng hồ cuối cùng trong ngày. Dòng người vẫn hối hả trên đường Nguyễn Tri Phương, còn người đàn ông trên chiếc xe lăn chậm rãi trở về nhà.

Hơn ba mươi năm trước, chiếc xe lăn đưa ông đến những đường đua trong và ngoài nước. Hôm nay, nó vẫn đồng hành cùng ông trên quãng đường từ nhà đến góc đường quen thuộc. Những tấm huy chương vẫn được cất giữ như một phần ký ức, còn điều ông tự hào hơn cả là đã được đồng hành cùng một thế hệ vận động viên trong những ngày đầu của phong trào thể thao người khuyết tật TP Hồ Chí Minh.