'Người trẻ cần được hướng nghiệp sớm để thành công'

Mỗi mùa tuyển sinh đại học, hàng trăm nghìn thí sinh đứng trước một trong những quyết định quan trọng nhất của tuổi 18: Chọn ngành, chọn trường và định hình con đường nghề nghiệp tương lai. Tuy nhiên, giữa “ma trận” thông tin tuyển sinh, xu hướng ngành nghề và kỳ vọng từ gia đình, không ít học sinh vẫn lựa chọn theo cảm tính hoặc chạy theo những ngành học “hot” mà chưa thực sự hiểu bản thân.

Theo các chuyên gia giáo dục, hướng nghiệp cần bắt đầu từ sớm, với sự đồng hành của gia đình, nhà trường và các cơ sở đào tạo, để mỗi người trẻ có thể chọn đúng ngành phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu của thị trường lao động.

Đây cũng là nội dung được ông Trần Nam, Trưởng Phòng Công tác sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) chia sẻ với TG&VN về vai trò của công tác tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp đối với học sinh phổ thông.

Ông Nam cho biết: “Thực tế trong quá trình thực hiện công tác tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp, tôi đã tư vấn để cho nhiều học sinh chọn ngành học trong lĩnh vực khác, hay học cao đẳng nghề vì khi hỏi sâu vào tố chất thì nhận thấy các bạn không có nhiều điểm phù hợp với ngành dẫn đến việc có thể các bạn học không tốt khi trúng tuyển”.

Theo ông, công tác hướng nghiệp - tư vấn tuyển sinh dành cho học sinh các trường phổ thông quan trọng như thế nào, nhất là học sinh ở các tỉnh xa?

Hoạt động này có ý nghĩa rất quan trọng vì: Một là, cung cấp thông tin toàn cảnh cũng như chi tiết về nghề nghiệp, ngành học, trường học và nhất là cách thức chọn nghề, chọn ngành phù hợp với năng lực, phẩm chất và xu hướng của học sinh.

Hai là, học sinh ở các đô thị có khả năng tiếp cận thông tin thường xuyên và nhiều thông tin hơn, nhưng học sinh ở các vùng kinh tế - xã hội khó khăn hơn thì còn nhiều thiệt thòi. Tiếp cận thông tin cũng là yếu tố giúp cho học sinh đưa ra lựa chọn với nhiều dữ kiện hơn, từ đó tránh những lựa chọn không chính xác dẫn đến lãng phí thời gian, nguồn lực tài chính cho học sinh.

Ba là, thông tin hướng nghiệp - tuyển sinh cũng sẽ giúp cho học sinh học ngành học phù hợp, từ đó giúp các em học tập tốt hơn, có nhiều động lực hơn và từ đó phát huy tốt năng lực của bản thân, về lâu dài, sẽ có công việc tốt hơn, thu nhập cũng như khả năng thăng tiến tốt hơn.

Tham gia công tác này, ông có đánh giá như thế nào về sự am hiểu ngành nghề tương lai của các bạn trẻ?

Sự am hiểu này là không đồng đều và ở một khía cạnh nào đó là chưa chính xác. Có khá ít học sinh hiểu ngành nghề một cách tường tận mà chủ yếu là các thông tin bề nổi, thông tin tích cực về ngành được đăng tải trên các kênh truyền thông như báo chí, website tuyển sinh các trường, mạng xã hội…

Có một thực tế là hầu như các em chỉ được cung cấp thông tin về những mặt tích cực, hào nhoáng của ngành do hiệu ứng quảng cáo. Thực trạng thiết hụt thông tin về những đặc thù của ngành, những khó khăn khi học, hay đặc điểm nghề nghiệp tương lai cũng là điều mà các em cần được cung cấp thông tin thêm trước khi lựa chọn.

Một đặc điểm khác là học sinh đang dành sự yêu thích gần như tuyệt đối cho các chương trình đại học, rất ít sự quan tâm cho chương trình cao đẳng nghề trong khi việc làm yêu cầu trình độ tay nghề cao được đào tạo từ bậc cao đẳng là rất nhiều nhưng thiếu hụt ứng viên phù hợp trong khi thu nhập lại rất tốt.

Một thực tế khác là không ít phụ huynh lựa chọn luôn ngành học cho con mà không tôn trọng ý kiến, năng lực và xu hướng của con dẫn đến học sinh lựa chọn mà không vui, khi bước vào giảng đường với một tâm thế là học vì ba mẹ chứ không phải học vì bản thân mình. Điều này dẫn đến trên giảng đường có khá nhiều sinh viên không chú tâm vào việc học, không tìm thấy niềm vui khi học và không mấy quan tâm đến nghề nghiệp tương lai.

Thực tế, các nguồn thông tin về ngành nghề, thi cử đã phổ biến khá đầy đủ trên báo chí và các website của trường. Theo ông, công tác hướng nghiệp trực tiếp bằng các ngày hội có còn nhiều ý nghĩa?

Như tôi đã trao đổi ở trên, thông tin về hướng nghiệp - tuyển sinh cho học sinh còn nhiều hạn chế nên có thêm nhiều dịp để học sinh có thể tiếp cận với thông tin ngành học, nghề nghiệp là điều cần thiết. Có những thông tin hay sự tương tác mà nếu như không gặp gỡ trực tiếp thì không thể có được và các ngày hội tư vấn tuyển sinh còn nhiều ý nghĩa.

Tuy nhiên, hình thức tổ chức cần có sự cải tiến để có thêm không gian và thời gian cho học sinh tìm hiểu ngành học. Có một xu hướng hiện nay là các trường THPT đưa học sinh đi thăm các trường học, hay các trường ĐH, CĐ tổ chức ngày hội giới thiệu ngành học ở khuôn viên trường để học sinh đến trải nghiệm thực tế.

Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến việc tuyển những thí sinh giỏi và phù hợp nhất với ngành học để các em phát huy tốt nhất năng lực học tập và phát triển bản thân. Theo đó, phải hướng cho học sinh học ngành học phù hợp với sở thích, tố chất, năng lực và định hướng để việc học tập trở nên tối ưu.

Chọn đúng ngành quyết định thành công!

“Học sinh THPT khi được hướng nghiệp sớm, biết quan tâm đến trường đại học/ trường nghề sẽ có cái nhìn tổng quát về cơ sở vật chất, môi trường học tập, văn hóa của trường. Đồng thời, khi các em hiểu chi tiết, cụ thể về các chương tình đào tạo của trường sẽ có thể đưa ra các quyết định phù hợp - chọn ngành học phù hợp với năng lực của mình. Đó là điều kiện cần cho thành công về sau”.

ThS. Ngô Thị Xuân, Phó Trưởng phòng Tư vấn tuyển sinh và Phát triển thương hiệu, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh.

“Công tác hướng nghiệp - tư vấn tuyển sinh dành cho học sinh tỉnh xa rất quan trọng, qua đó giúp các em nắm bắt đặc thù ngành nghề theo học, trường sẽ học cũng như các công việc tương lai, vị trí việc làm đối với ngành nghề muốn thi vào”.

ThS. Nguyễn Thị Kim Phụng, Phó Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Quan hệ doanh nghiệp, Trường ĐH Tài chính - Marketing

“Việt Nam có khoảng 244 trường Đại học công lập, ngoài công lập. Một năm các em có quá nhiều thông tin từ các trường, làm sao để các em học sinh đặt bút đăng ký nguyện vọng một ở một ngôi trường nào đó không phải dễ. Do vậy, hoạt động tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp giúp các em tiếp cận được ngành học, trường học dễ dàng hơn. Công tác này thu hút người học, nhưng quan trọng hơn, công tác đào tạo, môi trường học mới quyết định vị trí ngôi trường, góp phần tạo nên những con người lành nghề, giỏi việc”.