Người trẻ đang dịch chuyển lựa chọn ngành nghề?

TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Công nghiệp TPHCM, tư vấn cho học sinh THPT. Ảnh: NVCC

Những dịch chuyển đáng chú ý

Dữ liệu tuyển sinh năm 2026 tại một số trường đại học ở TPHCM cho thấy sự phân hóa khá rõ giữa các nhóm ngành.

TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Công nghiệp TPHCM, cho biết số lượng nguyện vọng vào các ngành đều giảm so với năm 2025 do điều chỉnh quy chế và phương thức xét tuyển, nhưng nhóm kinh tế, dịch vụ và xã hội giảm nhiều hơn. Đáng chú ý, hơn 80% thí sinh đăng ký xét tuyển có tổng điểm 3 môn trong tổ hợp trên 20 điểm; nhóm điểm cao thường lựa chọn các ngành công nghệ, kỹ thuật. Theo ông Nhân, cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng thích ứng trước AI đang tác động ngày càng rõ đến lựa chọn ngành.

Học sinh THPT tìm hiểu thông tin ngành nghề tại Trường ĐH Công nghiệp TPHCM. Ảnh: CÔNG CHƯƠNG

Tại Trường ĐH Công Thương TPHCM, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, cho biết điểm chuẩn các ngành STEM từ khoảng 21-22,5 điểm năm trước tăng lên 21-23 điểm năm nay. Xu hướng này đã xuất hiện từ vài năm trước khi giáo dục STEM ngày càng được chú trọng.

Tuy nhiên, dữ liệu Trường ĐH Văn Lang cho thấy công nghệ tăng không đồng nghĩa các ngành xã hội đều giảm. TS Võ Văn Tuấn, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết nhóm Ngôn ngữ - Xã hội - Nhân văn tăng khoảng 6%, tỷ trọng từ 10,6% lên 13%; Kỹ thuật - Công nghệ tăng từ 17,2% lên 19,1%, trong khi Kinh doanh - Quản lý - Luật giảm. Nhóm truyền thông vẫn chiếm trên 28% tổng số thí sinh. “Chỉ nhìn con số tăng giảm tuyệt đối có thể dẫn tới kết luận chưa đầy đủ”, ông Tuấn lưu ý.

TS Võ Văn Tuấn tư vấn cho học sinh THPT.

Tại HUTECH, khoảng 37.000 lượt nguyện vọng đăng ký năm 2026, tương đương năm trước. Công nghệ thông tin và Truyền thông đa phương tiện đều có hơn 2.000 nguyện vọng; một số ngành logistics, ô tô, tự động hóa đạt khoảng 1.500-1.800 nguyện vọng.

ThS Bùi Quang Trung, Trưởng phòng Truyền thông Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, nhận định đã có dấu hiệu dịch chuyển nhưng cần thận trọng khi xem đây là xu hướng dài hạn. Dịch chuyển thể hiện ở ba nhóm: công nghệ - kỹ thuật; kinh doanh gắn với kinh tế số; và các ngành thiết yếu như y khoa, dược, điều dưỡng, tâm lý học, giáo dục.

Từ “ngành nào hot?” đến “học xong làm gì?”

Theo TS Võ Văn Tuấn, người học đang dần chuyển từ câu hỏi “ngành nào đang hot?” sang “học ngành này rồi sẽ làm được gì?”. Thí sinh và phụ huynh ngày càng quan tâm đến cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng thích ứng trước công nghệ, AI.

Theo ông Tuấn, AI không đơn giản xóa bỏ các ngành xã hội, kinh doanh hay truyền thông. Công việc mang tính lặp lại, xử lý thông tin đơn giản sẽ chịu áp lực lớn hơn; trong khi người biết kết hợp AI với tư duy phản biện, sáng tạo và chuyên môn sâu sẽ có lợi thế. “Xu hướng tương lai có lẽ không phải là chọn ngành nào không bị AI thay thế mà là chọn ngành nào giúp mình làm việc cùng AI tốt hơn”, ông Tuấn nhận định.

Sinh viên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô HUTECH học thực hành tại xưởng ô tô của trường. Ảnh: CÔNG CHƯƠNG

Tuy nhiên, lựa chọn thực tế và tâm lý chạy theo ngành “hot” vẫn tồn tại song song. TS Mai Đức Toàn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh - Truyền thông Trường ĐH Gia Định, cho rằng hiệu ứng truyền thông và tâm lý đám đông vẫn tác động khi một ngành được gắn với những cụm từ như “ngành của tương lai”, “lương ngàn USD” hay “khát nhân lực”.

Trong khi đó, ThS Bùi Quang Trung lưu ý, AI, bán dẫn, logistics, marketing, truyền thông đa phương tiện hay thương mại điện tử đang nhận được nhiều sự chú ý, nhưng không phải thí sinh nào cũng hiểu đầy đủ yêu cầu của nghề.

“Một ngành có triển vọng chỉ thực sự trở thành lựa chọn tốt khi hội đủ ba yếu tố: phù hợp với năng lực - phù hợp với sở thích - phù hợp với nhu cầu xã hội”, ông Trung nhấn mạnh.

Chuẩn bị gì cho thị trường lao động 2030?

Các chuyên gia lưu ý điểm chuẩn cao không đồng nghĩa một ngành có triển vọng nghề nghiệp tốt. Theo ThS Bùi Quang Trung, điểm chuẩn phản ánh mức độ cạnh tranh tại một ngành và cơ sở đào tạo cụ thể, “không phải là bảng xếp hạng giá trị của các ngành nghề”.

Điểm chuẩn còn chịu tác động của chỉ tiêu, phổ điểm, phương thức xét tuyển và lọc ảo. Để đánh giá sức hút của một ngành cần nhìn thêm số nguyện vọng, vị trí ưu tiên, tỷ lệ nhập học và quy mô tuyển sinh.

Quan trọng hơn, thí sinh nhập học năm 2026 phần lớn sẽ bước vào thị trường lao động khoảng năm 2030-2031.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục Nghề nghiệp TPHCM, cho rằng các nhóm ngành đang thu hút thí sinh nhìn chung phù hợp xu hướng nhu cầu nhân lực của TPHCM đến năm 2030. Thành phố tiếp tục cần nhân lực CNTT, AI, dữ liệu, an ninh mạng, tự động hóa; logistics, thương mại điện tử; kinh doanh, tài chính, marketing; du lịch - khách sạn, y tế và chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, các nghề cũng đang thay đổi: kế toán gắn với phân tích dữ liệu và AI; logistics với dữ liệu và phần mềm; cơ khí với robot, tự động hóa; marketing với dữ liệu khách hàng và AI.

“Vấn đề của giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học không chỉ là đào tạo ngành gì, mà quan trọng hơn là đào tạo người học có thể làm được công việc gì vào năm 2030”, ông Trần Anh Tuấn chia sẻ.

Theo ông Tuấn, sinh viên cần chuẩn bị năng lực nghề nghiệp, sử dụng AI, năng lực số, ngoại ngữ, tư duy giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và khả năng học tập suốt đời.