Người trẻ Trung Quốc và cái bẫy thuốc giảm đau giá rẻ

Tháng 9/2025, Lin Ke phải nhập viện cấp cứu sau khi nuốt hơn 20 viên pregabalin - liều lượng cao gấp khoảng 10 lần mức khuyến cáo mỗi ngày. Đây là loại thuốc kê đơn thường dùng để điều trị động kinh, đau thần kinh và rối loạn lo âu, nhưng Lin thừa nhận cô tự ý dùng để kìm nén cảm giác sợ hãi dữ dội và “tạm thời trốn tránh thực tại”.

Đó đã là lần nhập viện thứ hai của cô gái 21 tuổi trong năm 2025. Trước đó vài tháng, Lin từng ngã gục giữa đường khi nhịp tim tăng vọt lên 150 nhịp/phút, cũng vì lạm dụng pregabalin. Cô từng nhiều lần dùng quá liều các loại thuốc kê đơn khác.

Ảnh chụp màn hình từ mạng xã hội cho thấy cư dân mạng sử dụng từ viết tắt “pr80” để thảo luận về Pregabalin. Ảnh: Xiaohongshu

Theo trang tin Sixth Tone, sau khi chính quyền Trung Quốc siết chặt dextromethorphan - thuốc giảm ho liên quan đến nhiều ca quá liều ở người trẻ, pregabalin đang trở thành lựa chọn thay thế dễ tiếp cận. Số ca lạm dụng tăng trên phạm vi cả nước khiến giới chuyên môn cho rằng chỉ còn là vấn đề thời gian trước khi loại thuốc này bị quản lý nghiêm ngặt tương tự.

Vòng xoáy lệ thuộc

Lin hiện là sinh viên năm hai ngành y lâm sàng tại một trường đại học ở tỉnh Liêu Ninh. Cô được chẩn đoán rối loạn nhân cách kèm rối loạn lưỡng cực từ năm 19 tuổi, bắt đầu làm quen với thuốc tâm thần từ đó. Dần dần, việc dùng thuốc để kiểm soát cảm xúc trở thành thói quen.

Đầu năm 2025, sau hai tháng nằm viện, Lin quay lại trường và nhanh chóng rơi vào áp lực học tập chồng chất. Tìm kiếm lối thoát, cô đọc được nhiều thông tin trên mạng nói rằng pregabalin có tác dụng nhanh, khó bị phát hiện, lại an toàn và dễ mua hơn dextromethorphan. Bằng cách phóng đại triệu chứng trong một buổi đánh giá trực tuyến, Lin dễ dàng có đơn thuốc điện tử và mua hai hộp, mỗi hộp 32 viên, từ một nhà thuốc trực tuyến hợp pháp.

Tác dụng đến gần như tức thì. Chỉ sau vài viên, cô cảm thấy nhẹ nhõm, thư giãn, cởi mở hơn và thậm chí hưng phấn. Nhưng sự dung nạp tăng rất nhanh. Trong vài tháng, liều dùng của Lin tăng từ 6 viên mỗi ngày lên hơn 20 viên. Buồn ngủ, nhìn mờ và suy giảm trí nhớ bắt đầu xuất hiện dồn dập.

Sau khi nhập viện hồi tháng 9/2025, Lin được điều trị hỗ trợ để cai thuốc. Quá trình hồi phục vô cùng khắc nghiệt: hơn 70 giờ không ngủ, rối loạn khứu giác và rơi vào trầm cảm nặng kéo dài hai tuần. Dù đã ngừng dùng, cô thừa nhận vẫn thường xuyên thèm thuốc, chỉ dừng lại vì lo ngại các bằng chứng cho thấy việc lạm dụng lâu dài có thể gây biến chứng bàng quang và ổ bụng.

Không phải ai cũng rơi vào lệ thuộc hoàn toàn. Wang Long, 25 tuổi, bắt đầu tự dùng pregabalin trong kỳ thực tập năm 2024 vì lo âu và khó giao tiếp. Thuốc khiến anh cảm thấy đầu óc nhanh nhạy, trò chuyện trôi chảy hơn, “nghe bài nào cũng hay”. Nhưng sau hơn một năm, tác dụng phụ lấn át: hoang tưởng, toát mồ hôi lạnh, trí nhớ suy giảm. “Cảm giác giống như ranh giới mong manh giữa thiên đường và địa ngục”, Wang nói, và quyết định không tăng liều để tránh sa lầy.

Bác sĩ Li Ruihua, chuyên điều trị nghiện ở Tế Nam, tỉnh Sơn Đông, giải thích rằng pregabalin làm giảm kích thích của hệ thần kinh, từ đó giảm lo âu. Dùng đúng liều, thuốc không được xem là có tính gây nghiện cao. Nhưng khi bị lạm dụng, nó có thể làm thay đổi nền tảng hoạt động thần kinh, gây thèm thuốc mạnh và hành vi cưỡng chế.

Khi cửa này đóng, cửa khác mở

Những năm gần đây, các báo cáo ca bệnh liên quan đến nghiện pregabalin xuất hiện ngày càng nhiều trên các tạp chí y khoa. Nhiều bệnh nhân nhập viện với các triệu chứng cai như hồi hộp, mệt mỏi, run nhẹ, cáu gắt, mất ngủ, thậm chí ảo giác, sau thời gian dài dùng liều cao.

Có nên xếp pregabalin vào danh mục kiểm soát chặt? Câu trả lời, theo nhiều chuyên gia, không đơn giản. Thuốc có hiệu quả rõ rệt trong điều trị đau thần kinh; quản lý quá nghiêm có thể làm tăng gánh nặng cho bệnh nhân, thậm chí đẩy họ sang dùng opioid - nhóm thuốc có nguy cơ gây nghiện cao hơn nhiều. Trong khi đó, dữ liệu dịch tễ học toàn quốc và phân tích xu hướng tiêu thụ vẫn còn hạn chế, khiến cơ sở cho việc siết chặt chưa thật sự vững chắc.

Với không ít người trẻ, “cửa ngõ” dẫn đến pregabalin là dextromethorphan - thuốc giảm ho từng được bán tự do. Sau khi bị lạm dụng tràn lan, đặc biệt ở thanh thiếu niên, thuốc này lần lượt bị chuyển sang kê đơn, cấm bán trực tuyến và xếp vào nhóm hướng thần. Nhu cầu giải tỏa cảm xúc không biến mất, mà chỉ chuyển hướng.

Các bác sĩ cho biết lạm dụng thuốc tập trung nhiều ở thanh thiếu niên và người trẻ có rối loạn cảm xúc, khó khăn xã hội hoặc tiền sử nghiện. Thông tin họ tiếp cận chủ yếu đến từ mạng xã hội, diễn đàn và các nhóm kín, nơi kinh nghiệm dùng thuốc và “mẹo” lạm dụng được chia sẻ công khai. Trong môi trường học đường, áp lực đồng trang lứa và tò mò càng làm nguy cơ gia tăng.

Sau khi dextromethorphan bị kiểm soát, nhiều bệnh viện ghi nhận số ca lạm dụng pregabalin tăng vọt. Riêng nửa cuối năm 2025, một số cơ sở cho biết lượng bệnh nhân tăng gần bốn lần so với sáu tháng đầu năm. Xu hướng này khiến giới chuyên môn dự báo pregabalin có thể sớm đi theo “vết xe đổ” của thuốc giảm ho trước đó.

Không chỉ là câu chuyện thuốc men

Dù là thuốc kê đơn, việc mua pregabalin hiện nay gần như không có rào cản. Trên nhiều nền tảng trực tuyến, một hộp thuốc chỉ khoảng 20 nhân dân tệ, thủ tục chủ yếu là tư vấn trực tuyến ngắn gọn trước khi cấp đơn điện tử. Một số địa phương đã bắt đầu kiểm tra hoạt động bán thuốc, song các bác sĩ cho rằng chỉ thu hồi thuốc không đủ để ngăn chặn nghiện ngập.

Khi bệnh nhân đến viện, việc lạm dụng thường đã kéo dài, gắn với lo âu, trầm cảm, cô đơn và xung đột gia đình. Siết quản lý quá mạnh còn có nguy cơ khiến người dùng sợ bị coi là vi phạm pháp luật, né tránh hệ thống y tế và bỏ lỡ can thiệp sớm.

Lin Ke vừa trải qua cả phòng bệnh lẫn phòng thẩm vấn sau khi dương tính với một chế phẩm chứa dextromethorphan. Giờ đây, cô đang cố gắng học cách sống chung với cảm xúc của mình, thay vì tiếp tục tìm đến thuốc để chặn chúng lại, một hành trình khó khăn nhưng cần thiết.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc