Người trẻ viết tiếp câu chuyện lịch sử (Bài 3): Chạm vào lịch sử qua những nhân chứng sống

Cô trò Trường Tiểu học Vân Du, xã Vân Du tham quan mô hình “Cầu Hàm Rồng” thu nhỏ trong khuôn viên trường.

Trường Tiểu học Vân Du, xã Vân Du, hiện có gần 500 học sinh, việc giáo dục truyền thống lịch sử không chỉ dừng lại ở những tiết học trong lớp, mà còn được triển khai bằng nhiều hình thức sinh động, gần gũi với học sinh. Cô giáo Lê Thị Thương, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, việc giáo dục truyền thống được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động giáo dục toàn diện của nhà trường. Bên cạnh các giờ học chính khóa, nhà trường thường xuyên tổ chức các buổi nói chuyện truyền thống, hoạt động về nguồn, giao lưu với CCB, nhân chứng lịch sử... để các học sinh được nghe, được thấy và cảm nhận trực tiếp những câu chuyện lịch sử sống động, chân thực.

Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Mai Ngọc Thoảng nói chuyện chuyên truyền thống tại Trường Tiểu học Vân Du, xã Vân Du.

Một trong những nhân chứng để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong các buổi giao lưu tại Trường Tiểu học Vân Du là Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân (LLVTND) Mai Ngọc Thoảng và các CCB là Đại tá Đỗ Xuân Đởn ở thôn Long Vân, xã Vân Du; thầy giáo Trần Hải, nguyên Hiệu trưởng nhà trường. Trong không gian sân trường, giữa những ánh mắt trong veo của học sinh, câu chuyện về một thời hoa lửa được các CCB kể lại xúc động.

Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân Mai Ngọc Thoảng là người con của quê hương chiến khu Ngọc Trạo.

Ông Mai Ngọc Thoảng (sinh năm 1953), người con quê hương xã Ngọc Trạo đã tham gia Chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 đã lập chiến công xuất sắc và được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND khi tròn 20 tuổi, là người lính Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B (nay là Sư đoàn 390, Quân đoàn 12).

Ngược dòng thời gian về những năm tháng khói lửa, Anh hùng LLVTND Mai Ngọc Thoảng không khỏi bồi hồi khi nhắc lại cuộc chiến sinh tử bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Giữa lằn ranh mỏng manh của sự sống và cái chết, lời thề “Quang Sơn còn, Quảng Trị còn” của những người lính Trung đoàn 48 đã trở thành niềm tin bất diệt, khắc sâu vào máu thịt và trái tim của mỗi chiến sĩ.

Giữa không gian sư phạm yên bình của Trường Tiểu học Vân Du, trước những ánh mắt tò mò của các em học sinh về một “thời hoa lửa”, Anh hùng LLVTND Mai Ngọc Thoảng bồi hồi nhớ lại: "Tôi còn nhớ như in ngày 13/7/1972. Là Tiểu đội trưởng thông tin hữu tuyến khi vừa mới đi sửa đường dây trở về đến đơn vị thì nghe tin 3 đồng chí của tiểu đội làm nhiệm vụ sửa đường dây qua sông Thạch Hãn nối với hậu phương và mặt trận đã hy sinh. Niềm thương tiếc đồng đội đã ngã xuống lòng căm thù giặc trong chúng tôi càng thêm bùng cháy dữ dội".

Tôi đã cùng với đồng chí Nhạc nhận nhiệm vụ và lao ra bờ sông Thạch Hãn, đợi lúc địch đang bắn pháo thì bơi ra sông lần lấy hai đầu dây nhưng không may đầu dây bị đứt ở giữa sông. Chẳng còn cách nào khác, tôi đã phải dùng hai hàm răng của mình để nối bằng được đường dây. Tỉnh lại, tôi đã thấy mình ở trong hầm, bên cạnh sở chỉ huy. Việc nối đường dây qua sông Thạch Hãn đảm bảo thông suốt để cho chỉ huy liên lạc, trực tiếp là đồng chí Đại tướng Võ Nguyên Giáp truyền mệnh lệnh động viên Trung đoàn 48 giữ vững và bảo vệ Thành cổ Quảng Trị trong suốt 81 ngày đêm.

Anh hùng LLVTND Mai Ngọc Thoảng

Cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị đã trở thành khúc tráng ca bất tử của dân tộc Việt Nam, góp phần quan trọng dẫn đến thắng lợi của cuộc chiến tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Và Anh hùng LLVTND Mai Ngọc Thoảng đã nhắc nhớ với thế hệ trẻ rằng: "Giá trị của hòa bình, độc lập hôm nay đã phải được đánh đổi bằng xương máu của biết bao thế hệ cha anh. Vì vậy, thế hệ các con, các cháu sinh ra, lớn lên trong hòa bình phải biết trân trọng, ghi nhớ công lao to lớn của cha ông để đất nước phồn vinh, hạnh phúc như ngày hôm nay". Lời căn dặn của Anh hùng LLVTND Mai Ngọc Thoảng - người lính năm xưa trực tiếp chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, được khắc ghi trong các em học sinh của Trường Tiểu học Vân Du nói riêng, thế hệ trẻ hôm nay nói chung.

Những buổi giao lưu như vậy không chỉ là dịp để kể lại quá khứ hào hùng, mà còn là cầu nối để thế hệ đi trước được gửi gắm niềm tin vào thế hệ trẻ hôm nay. Xuất phát từ ý nguyện ấy, bước chân của Anh hùng LLVTND Mai Ngọc Thoảng đã đến nhiều trường học trên địa bàn các huyện Thạch Thành và thị xã Bỉm Sơn (cũ)... gặp gỡ, kể lại những năm tháng chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị cho cán bộ, giáo viên, học sinh nghe. Tình yêu quê hương, xứ sở được thắp lên trong thế hệ trẻ qua những câu chuyện của ông.

Chân dung Anh hùng lực lượng vũ trang Ngô Thị Tuyển trong buổi nói chuyện truyền thống tại phường Hàm Rồng.

Trên hành trình công tác, tôi may mắn còn được gặp Anh hùng LLVTND Ngô Thị Tuyến và một số CCB. Mỗi người đều cất giữ những câu chuyện giản dị về tình yêu quê hương, đất nước, về tình đồng chí, đồng đội cùng vào sinh tử nơi chiến trường, hay miền xúc động khi may mắn họ đã trở về sau chiến tranh... như báu vật của riêng mình.

Ở xã Thành Vinh, CCB Nguyễn Hữu Lễ đi qua cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và để lại một phần máu thịt nơi chiến trường với những vết thương đau nhức khi trái gió trở trời. Thế nhưng, ông vẫn cảm thấy may mắn hơn đồng chí, đồng đội đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Cựu chiến binh Nguyễn Hữu Lễ, xã Thành Vinh cùng chiếc bình tong sắt mang theo từ chiến trường trở về.

Tròn 51 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), trong ký ức và trái tim của CCB Nguyễn Hữu Lễ vẫn còn nguyên vẹn niềm vui ngày thống nhất năm xưa. Ông lên đường nhập ngũ tháng 3/1965 thuộc Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 1, Sư 330, sau này ông là chính trị viên Đại đội 1, Tiểu đoàn 1 Long An - đơn vị 3 lần được phong tặng danh hiệu AHLLVTND.

Tỉnh Long An (nay là tỉnh Tây Ninh) là chiến trường vô cùng ác liệt, vùng cửa ngõ Tây Nam Sài Gòn. Thành tích của Tiểu đoàn 1 Long An từ năm 1973-1975 góp phần giải phóng tỉnh Long An, làm nên chiến dịch Hồ Chí Minh - đại thắng mùa xuân vĩ đại của dân tộc. Với ông, được đem sức trẻ chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc và được trở về, sống trong những ngày hòa bình, độc lập là niềm hạnh phúc lớn lao.

Suốt những năm tháng chiến đấu ở chiến trường Long An, Tây Ninh, bà con trong vùng gọi tôi là anh Hai Lễ. Tên Hai Lễ được gọi theo phong cách Nam Bộ, thể hiện sự quý mến, tôn trọng và đồng đội cũng luôn xem mình là người anh trong đơn vị. Đó cũng là những kỷ niệm, tình cảm không bao giờ quên được của một thời vào sinh ra tử nơi chiến trường Long An của những người lính.

CCB Nguyễn Hữu Lễ

Một trong những trận đánh mà ông nhớ nhất đó là ngày 20/12/1974, Tiểu đoàn 1 nhận nhiệm vụ tiêu diệt bốt Kinh Ngay, xã Bình Đức, quận Thủ Thừa và ông được giao trực tiếp chỉ huy. "Ngày 7/2 âm lịch, đơn vị tiếp cận cách mục tiêu bốt Kinh Ngay 500m. Trước khi đơn vị xuất kích, tôi tổ chức cho anh em làm lễ chào cờ. Chào cờ xong, tôi quấn lá cờ vào cổ và bắt đầu vào trận đánh. Các loại súng của ta đồng loạt nhả đạn, địch chết một số, còn một số co cụm. Đúng lúc này, tôi bị đạn nhọn của địch bắn vào cánh tay phải nên phải ngồi xuống băng bó và được các y sĩ đưa về trạm cứu thương rồi rơi vào hôn mê cho đến 9 giờ sáng hôm sau mới tỉnh dậy. Một người bạn là bác sĩ chia sẻ, vết thương của tôi không đảm bảo, nếu không cắt bỏ tay phải thì sẽ bị nhiễm trùng, nguy hiểm đến tính mạng. Khi bắt đầu đưa vào cưa cho đến khi nghe tiếng cánh tay rơi xuống chậu đánh “xoảng” thì tôi đã ngất đi đến 2-3 giờ sau mới tỉnh lại. Trận đánh bốt Kênh Ngay, ta thu về toàn bộ chiến lợi phẩm, súng đạn, bắt toàn bộ tù binh. Đơn vị hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Tôi nằm lại điều trị đến tháng 5/1975 mới khỏi và rất tiếc không có mặt trong Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 lịch sử. Với tôi cuộc đời đẹp nhất là đã được cống hiến cho Tổ quốc", ông Nguyễn Hữu Lễ xúc động chia sẻ.

Những kỷ vật của ông từ chiến trường trở về là chiếc bình tông sắt, là giấy tờ ngả màu theo thời gian, là những tấm huân, huy chương... Riêng chiếc bình tông sắt là chiến lợi phẩm trong trận đánh ở Thủ Thừa, Long An vào tháng 10/1974. Vào những dịp lễ, tết, ngày truyền thống Quân đội, ông thường dành thời gian trò chuyện cho lớp trẻ quê nhà hiểu được sự hy sinh mất mát của thế hệ đi trước và tiếp tục học tập, rèn luyện để trở thành công dân có ích. Đó cũng chính là những việc làm thể hiện phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ của CCB Nguyễn Hữu Lễ.

Cựu chiến binh Nguyễn Ngọc Hiệp, xã Quảng Ninh chăm sóc phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Quảng Xương.

Cũng như cảm nhận của CCB Nguyễn Hữu Lễ, CCB Nguyễn Ngọc Hiệp, xã Quảng Ninh may mắn được trở về quê hương. Ông là người lính trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị - Thừa Thiên Huế. Điều ý nghĩa với ông hiện nay đó là hằng ngày được chăm sóc phần mộ các anh hùng, liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Quảng Xương. Đã hơn 5 năm qua, ông Hiệp gắn bó với trông coi, chăm sóc, hương khói phần mộ và khuôn viên nghĩa trang. Đó là chỉ là công việc mà còn là tấm lòng biết ơn đối với sự hy sinh của các anh hùng, liệt sĩ đã ngã xuống cho nền độc lập, tự do, hòa bình, thống nhất đất nước. Nơi đây cũng là nơi yên nghỉ của người bạn nối khố Vũ Phi Trừ - Anh hùng LLVTND. Anh hùng Vũ Phi Trừ, sinh năm 1954. Quê quán xã Quảng Khê, huyện Quảng Xương (cũ). Hy sinh ngày 4/3/1988 trên đảo Gạc Ma. Nơi nghĩa trang linh thiêng, yên bình với gần 700 phần mộ liệt sĩ, trong đó có 5 Anh hùng LLVTND, luôn được hương khói, chăm sóc cẩn thận với tất cả tình cảm, biết ơn của người lính đã trải qua chiến tranh trở về.

Các em học sinh Trường Tiểu học Minh Khai 1 thăm di tích Đồi C4, phường Hàm Rồng.

Thanh Hóa là mảnh đất giàu truyền thống lịch sử và yêu nước, đóng góp nhiều sức người, sức của cho công cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Toàn tỉnh có hơn 350.377 người có công với cách mạng. Trong đó, có 4.634 Bà mẹ Việt Nam anh hùng (hiện có 39 Bà mẹ Việt Nam anh hùng còn sống); 55.977 liệt sĩ; 860 cán bộ lão thành cách mạng; 444 cán bộ tiền khởi nghĩa; 43.610 thương binh; 15.977 bệnh binh; 15.237 người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ bị nhiễm chất độc hóa học; 1.169 người có công giúp đỡ cách mạng; 1.636 người hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày.

Những năm qua, Đảng, Nhà nước và tỉnh Thanh Hóa luôn đặc biệt quan tâm đến công tác “Đền ơn đáp nghĩa”; “Uống nước nhớ nguồn”. Không chỉ dừng lại ở chế độ chính sách, công tác chăm lo người có công được thực hiện thường xuyên với tinh thần trách nhiệm và lòng biết ơn sâu sắc của toàn xã hội. Đã có 210.833 người tham gia kháng chiến được tặng thưởng huân, huy chương; trên 99,8% hộ gia đình người có công với cách mạng có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư nơi cư trú; 100% các Mẹ Việt Nam anh hùng đã được các cơ quan, ban, ngành, đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh nhận phụng dưỡng, chăm sóc đến suốt đời.

Trong dòng chảy ấy, Trung tâm Nuôi dưỡng, điều dưỡng người có công Thanh Hóa, được thành lập theo Quyết định số 4131/QĐ-UBND ngày 30/12/2025 của UBND tỉnh trên cơ sở hợp nhất Trung tâm Chăm sóc, nuôi dưỡng người có công Thanh Hóa và Trung tâm Điều dưỡng người có công Thanh Hóa. Nơi đây đang chăm sóc 220 người có công, bao gồm thương binh, bệnh binh nặng, người nhiễm chất độc hóa học, thân nhân liệt sĩ... Đây là những con người đặc biệt, không chỉ mang trong mình ký ức chiến tranh, mà còn là nhân chứng sống của một thời kỳ lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc.

Hằng ngày những cán bộ, y, bác sĩ nơi đây bằng trách nhiệm, tấm lòng tri ân đã tận tâm chăm sóc thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ, người bị nhiễm chất độc da cam. Cùng với đó, các đoàn công tác của tỉnh, các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh thường xuyên thăm hỏi, tặng quà, động viên góp phần chia sẻ khó khăn với người có công. Những món quà tuy không lớn về vật chất nhưng đứa đựng tình cảm sâu nặng, là sự biết ơn đối với những hy sinh không thể đong đếm.

Từ những câu chuyện lịch sử được kể lại qua những nhân chứng sống, từ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành... dành cho người có công, càng đặt ra trách nhiệm cho thế hệ trẻ hôm nay phải biết trân trọng quá khứ, sống có lý tưởng, tiếp nối truyền thống yêu nước, góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển.