Người trong ngành nói gì về 'trường đi thuê'?

Giáo dục thiếu ổn định và những hệ lụy không nhỏ

Trong khi Bộ Giáo dục và Đào tạo đang siết chuẩn chất lượng, từng bước nâng cao cơ sở vật chất, hướng tới tái cấu trúc các cơ sở giáo dục; sáp nhập, giải thể những đơn vị không đáp ứng điều kiện thì ở khu vực ngoài công lập vẫn tồn tại một thực tế đáng lo ngại: Nhiều trường phổ thông không có cơ sở vật chất ổn định, phải thuê địa điểm và chỗ cũ chấm dứt hợp đồng lại tiếp tục di dời sang chỗ khác. Hệ quả không chỉ dừng ở sự bất tiện hành chính, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường học tập của học sinh.

Học sinh học trong điều kiện phòng học chật chội, vào những ngày thời tiết nắng sẽ rất nóng. Ảnh: Nhân dân

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: “Khi trường liên tục đổi địa điểm, trẻ phải thích nghi với môi trường mới. Ở góc độ tâm lý, việc này tạo ra căng thẳng âm thầm nhưng kéo dài. Trẻ nhỏ nhạy cảm với lo âu, dễ mất tập trung còn học sinh lớn hơn có thể xuất hiện cảm giác chán nản, thiếu gắn bó với trường lớp. Nói cách khác, nếu người lớn coi việc chuyển địa điểm chỉ là thay đổi mặt bằng, thì với trẻ em đó có thể là mất đi ‘ngôi nhà thứ hai".

Không chỉ dừng lại ở yếu tố tâm lý, sự thiếu ổn định còn kéo theo hàng loạt hệ lụy về chất lượng giáo dục. Theo PGS.TS Trần Thành Nam, một cơ sở giáo dục vận hành dựa vào thuê mướn tạm thời, thiếu kế hoạch dài hạn rất dễ rơi vào mô hình “ăn đong”.

Thực tế cho thấy, khi trường học liên tục thay đổi địa điểm, nhiều hoạt động như ngoại khóa, bán trú, thí nghiệm, thể thao bị gián đoạn hoặc cắt giảm. Đội ngũ giáo viên cũng thay đổi, người đi theo người không theo, giáo viên khó yên tâm gắn bó lâu dài, khó xây dựng kế hoạch giảng dạy bền vững. Trong khi đó, phụ huynh ngày càng mất niềm tin khi phải liên tục theo trường tìm địa điểm mới, phát sinh nhiều bất tiện trong sinh hoạt.

Không thể kéo dài mô hình thiếu bền vững

Ở góc độ quản lý, vấn đề không chỉ nằm ở việc thuê hay không thuê cơ sở, mà ở mức độ ổn định và lộ trình phát triển. PGS.TS Trần Thành Nam cho rằng, việc các trường mới thành lập phải thuê cơ sở trong giai đoạn đầu là điều có thể chấp nhận. Tuy nhiên, một trường có hợp đồng thuê dài hạn, cơ sở đạt chuẩn và kế hoạch đầu tư rõ ràng sẽ hoàn toàn khác với những cơ sở liên tục “chạy chỗ”, tuyển sinh xong mới đi tìm nơi đặt lớp.

Cùng quan điểm, bà Lê Thị Loan, nguyên phó khoa Giáo dục (Học viện Quản lý Giáo dục) cho rằng, giáo dục là lĩnh vực đòi hỏi sự đầu tư bền vững, không thể vận hành theo kiểu “di động”, tạm thời.

“Việc các địa phương cho phép các trường đi thuê địa điểm, đặc biệt trong tình trạng thiếu ổn định, thực chất đang tạo ra một mô hình giáo dục thiếu tính bền vững, nơi học sinh phải liên tục thích nghi, còn nhà trường khó xây dựng chiến lược phát triển nghiêm túc, khó có được đội ngũ giáo viên yêu trường, yêu lớp. Nếu không đảm bảo được điều kiện tối thiểu và sự ổn định, thì nên dừng hoạt động. Không thể để học sinh trở thành đối tượng phải thích nghi theo sự với sự thiếu chuẩn của nhà trường”, bà Loan nhấn mạnh.

Từ thực tế này, PGS.TS Trần Thành Nam đề xuất cần có cơ chế giám sát theo cấp độ. Trước hết là cảnh báo với trường thuê cơ sở kéo dài nhưng chưa có lộ trình đầu tư rõ ràng. Yêu cầu công khai kế hoạch phát triển trong ngắn hạn, trung hạn; tiếp đó là hạn chế tuyển sinh với những cơ sở thay đổi địa điểm, thậm chí tạm dừng tuyển sinh mới cho tới khi chứng minh được điều kiện ổn định.

Và cuối cùng là buộc chấm dứt hoạt động với các trường vi phạm kéo dài, không bảo đảm an toàn hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi học sinh.

Điểm quan trọng là nếu phải dừng hoạt động, cần có phương án chuyển tiếp phù hợp để đảm bảo quyền lợi học sinh, tránh xáo trộn đột ngột.

Cùng với đó, ngành giáo dục cần tính toán đến việc không giao chỉ tiêu tuyển sinh với những trường sắp hết hạn thuê cơ sở vật chất mà chưa được gia hạn. Trên cơ sở thời gian sắp hết hạn, các trường có trách nhiệm công khai thông báo cho phụ huynh để đảm bảo quyền lợi của học sinh, tránh xáo trộn đột ngột.

Bên cạnh đó, việc minh bạch thông tin về cơ sở vật chất cũng rất cần thiết. Khi phụ huynh được tiếp cận đầy đủ thông tin về địa điểm, thời hạn thuê, điều kiện học tập, họ sẽ có cơ sở để lựa chọn phù hợp. Giáo dục từ đó cũng tự sàng lọc những đơn vị làm thật, loại bỏ các mô hình thiếu bền vững.