Người viêm đại tràng cần chú ý điều gì?

Viêm đại tràng có thể gây đau bụng, tiêu chảy, đầy hơi, chướng bụng, đi ngoài nhiều lần và ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, hấp thu dinh dưỡng. Vì vậy, chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe và hỗ trợ kiểm soát triệu chứng.

Tuy nhiên, không có một chế độ ăn duy nhất phù hợp với tất cả người bệnh. Mỗi người có thể phản ứng khác nhau với từng loại thực phẩm. Do đó, người bệnh nên chú ý những vấn đề sau.

1. Ăn uống đầy đủ, đa dạng

Thức ăn không phải là nguyên nhân trực tiếp gây viêm đại tràng, nhưng một số thực phẩm có thể khiến triệu chứng tiêu hóa trở nên rõ rệt hơn trong từng giai đoạn bệnh.

Chẳng hạn, một số người có thể cảm thấy đầy bụng, đau bụng hoặc đi ngoài nhiều hơn sau khi ăn rau sống, thực phẩm nhiều chất xơ hoặc một số loại rau nhất định. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người bệnh phải loại bỏ hoàn toàn nhóm thực phẩm này khỏi chế độ ăn.

Việc kiêng khem quá mức có thể làm giảm lượng vitamin, khoáng chất, chất xơ và các dưỡng chất cần thiết. Vì vậy, người bệnh nên hướng đến chế độ ăn cân bằng, đa dạng và theo dõi những thực phẩm thực sự làm triệu chứng nặng lên.

Trong trường hợp bệnh đang bùng phát hoặc người bệnh sụt cân, ăn uống kém, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp.

Một số người bệnh có thể xuất hiện đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy sau khi sử dụng sữa do không dung nạp lactose. Ảnh: AP

2. Chú ý nguy cơ thiếu máu, thiếu sắt

Người bị viêm đại tràng, đặc biệt khi bệnh kéo dài hoặc có tình trạng chảy máu đường tiêu hóa, có thể đối mặt với nguy cơ thiếu máu. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt, da xanh xao, giảm khả năng tập trung hoặc dễ hụt hơi khi hoạt động.

Thiếu sắt là một trong những nguyên nhân gây thiếu máu. Người bệnh có thể bổ sung sắt thông qua thực phẩm như thịt nạc, hải sản, trứng, các loại đậu, rau xanh và ngũ cốc tăng cường sắt.

Tuy nhiên, không nên tự ý sử dụng viên bổ sung sắt khi chưa xác định nguyên nhân thiếu máu. Một số chế phẩm sắt có thể gây táo bón, buồn nôn hoặc khó chịu đường tiêu hóa. Người bệnh nên được xét nghiệm và sử dụng thuốc bổ sung theo hướng dẫn của bác sĩ.

3. Uống đủ nước

Tiêu chảy kéo dài có thể khiến cơ thể mất nhiều nước và chất điện giải. Vì vậy, người bệnh viêm đại tràng cần chú ý bổ sung đủ nước, đặc biệt trong những đợt tiêu chảy.

Nước lọc là lựa chọn phù hợp trong sinh hoạt hằng ngày. Khi mất nước do tiêu chảy nhiều, dung dịch bù nước và điện giải có thể được sử dụng theo hướng dẫn phù hợp.

Nếu ăn uống khó khăn, một số loại đồ uống dinh dưỡng hoặc thực phẩm dạng lỏng có thể giúp cung cấp năng lượng. Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý lượng đường trong các loại đồ uống này, bởi đồ uống quá nhiều đường có thể khiến tiêu chảy hoặc đầy bụng ở một số người trở nên nghiêm trọng hơn.

4. Cần điều chỉnh sữa và sản phẩm từ sữa

Một số người bệnh có thể xuất hiện đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy sau khi sử dụng sữa do không dung nạp lactose. Khi đó, có thể thử các sản phẩm chứa ít lactose hoặc không chứa lactose.

Sữa chua và một số loại phô mai cứng thường chứa lượng lactose thấp hơn sữa tươi và có thể dễ dung nạp hơn ở một số người.

Nếu cần hạn chế hoặc loại bỏ sữa và chế phẩm từ sữa, người bệnh nên lựa chọn các sản phẩm thay thế có bổ sung canxi và vitamin D để tránh thiếu hụt dưỡng chất. Điều này đặc biệt quan trọng với người mắc bệnh viêm đại tràng phải sử dụng corticoid kéo dài, bởi thuốc có thể làm tăng nguy cơ loãng xương. Ngoài ra, người bệnh có thể nên cân nhắc sử dụng men vi sinh theo khuyến cáo cụ thể của thầy thuốc. Men vi sinh (probiotic) là những vi sinh vật sống có lợi cho hệ tiêu hóa. Một số sản phẩm sữa chua có chứa các chủng vi khuẩn có lợi.

Tuy nhiên, hiệu quả của men vi sinh phụ thuộc vào từng chủng vi khuẩn, liều lượng và tình trạng bệnh. Không phải sản phẩm nào cũng mang lại hiệu quả như nhau đối với người viêm đại tràng.

Do đó, người bệnh không nên xem men vi sinh như một phương pháp thay thế điều trị. Nếu muốn sử dụng, đặc biệt khi đang dùng thuốc hoặc có bệnh lý nền, nên hỏi ý kiến bác sĩ.

5. Điều chỉnh lượng chất xơ khi bệnh có biểu hiện tái phát

Chất xơ có nhiều lợi ích đối với sức khỏe đường tiêu hóa. Tuy nhiên, trong một số đợt bệnh bùng phát, thực phẩm giàu chất xơ không hòa tan như rau sống, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt hoặc một số loại trái cây có thể làm tăng đầy bụng, đau bụng hoặc đi ngoài ở một số người.

Khi đó, người bệnh có thể tạm thời lựa chọn thực phẩm mềm, dễ tiêu, chế biến chín kỹ và điều chỉnh lượng chất xơ theo khả năng dung nạp. Việc gọt vỏ, nấu chín hoặc xay nhuyễn rau củ, trái cây cũng có thể giúp thực phẩm dễ tiêu hóa hơn.

Một số người có thể được bác sĩ hướng dẫn chế độ ăn ít chất xơ hoặc ít bã trong thời gian ngắn khi bệnh bùng phát. Tuy nhiên, chế độ này không điều trị được nguyên nhân gây viêm và không nên tự áp dụng kéo dài vì có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng.

Người viêm đại tràng cần nhớ rằng chế độ ăn chỉ là một phần trong quá trình kiểm soát bệnh. Khi xuất hiện tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu, đau bụng dữ dội, sốt, sụt cân hoặc mệt mỏi bất thường, người bệnh cần đi khám để được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp. Việc duy trì chế độ ăn cân bằng, uống đủ nước, theo dõi khả năng dung nạp thực phẩm và tuân thủ phác đồ điều trị sẽ giúp bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa tốt hơn.