Nguồn nước ngầm suy giảm ở mức báo động toàn cầu

Nước được cung cấp từ một máy bơm giếng khoan tại Kenya. Ảnh: AWF

Mức suy giảm báo động

Một nghiên cứu quốc tế quy mô lớn được công bố gần đây trên tạp chí khoa học Environmental Research Letters cho thấy, nhiều hệ thống nước ngầm trên toàn cầu đang chịu áp lực ngày càng lớn.

Nghiên cứu toàn cầu này là công trình đầu tiên đánh giá mực nước ngầm dựa trên các số liệu đo đạc thực tế tại chỗ và trở thành một trong những cảnh báo rõ ràng nhất từ trước đến nay về tương lai an ninh nguồn nước thế giới.

Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ hơn 42.000 giếng quan trắc tại 47 quốc gia trong gần hai thập niên. Kết quả cho thấy, khoảng 29% số giếng ghi nhận mực nước ngầm suy giảm, trong khi 18% lại chứng kiến nước ngầm dâng lên bất thường. Cả hai xu hướng này đều tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với đời sống, nông nghiệp và môi trường.

Nước ngầm hiện là nguồn nước ngọt dạng lỏng lớn nhất trên Trái Đất. Nguồn tài nguyên “ẩn mình” này cung cấp khoảng 40% lượng nước tưới tiêu toàn cầu và là nguồn nước sinh hoạt của khoảng 2 tỷ người. Không chỉ phục vụ con người, nước ngầm còn duy trì dòng chảy của sông suối, vùng đất ngập nước và nhiều hệ sinh thái tự nhiên.

Điều đáng lo là bức tranh toàn cầu hiện nay rất trái ngược. Ở nhiều nơi, nước ngầm biến mất nhanh chóng do khai thác quá mức, hạn hán kéo dài và tác động của biến đổi khí hậu. Trong khi đó, một số khu vực ghi nhận mực nước dâng cao do thay đổi lượng mưa, nước biển dâng, thay đổi mô hình tưới tiêu hoặc giảm khai thác.

Các nhà khoa học nhấn mạnh việc nước ngầm suy giảm có thể kéo theo hàng loạt hệ lụy dây chuyền. Giếng nước có thể cạn kiệt, buộc nông dân phải khoan sâu hơn và tốn thêm chi phí bơm nước. Sông suối, vùng đất ngập nước có nguy cơ khô cạn. Thậm chí, mặt đất có thể sụt lún, gây hư hại đường sá, đường ống, kênh mương và các công trình xây dựng.

Nghiên cứu xác định nhiều “điểm nóng” suy giảm nước ngầm trên thế giới. Tại Mỹ, tình trạng này xuất hiện ở nhiều bang miền Tây, một phần bờ Đông. Miền Bắc Ấn Độ, Chile, Jordan, Mexico, một số khu vực của Tây Ban Nha và Nam Phi cũng đối mặt thách thức này.

Tại Mexico City - một trong những đô thị lớn nhất thế giới - đang chứng kiến mực nước ngầm giảm khoảng nửa mét mỗi năm ở nhiều khu vực do khai thác quá mức. Điều này còn làm thay đổi dòng chảy dưới lòng đất, khiến nguy cơ ô nhiễm các tầng chứa nước uống gia tăng.

Nước nhỏ giọt từ đường ống tưới tiêu ở thung lũng Imperial, California (Mỹ). Ảnh: Reuters

Áp lực từ biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang khiến mọi thứ trở nên phức tạp hơn. Nhiệt độ tăng, hạn hán kéo dài, lượng mưa thay đổi thất thường và thời tiết cực đoan đang làm thay đổi quá trình bổ sung nước ngầm tự nhiên. Trong khi đó, nhu cầu tưới tiêu và sử dụng nước vẫn tiếp tục tăng.

Một trong những điều đáng lo ngại nhất là nước ngầm phản ứng rất chậm. Khác với hồ chứa hay sông ngòi, sự suy giảm dưới lòng đất có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí nhiều thế kỷ, trước khi bộc lộ rõ ràng. Chính sự chậm trễ này khiến nhiều nơi lầm tưởng rằng nguồn nước ngầm vẫn còn ổn định và chưa thực sự đối mặt nguy cơ cạn kiệt.

Theo giới chuyên gia, vấn đề nước ngầm giờ đây không còn là câu chuyện riêng của từng địa phương mà đã trở thành thách thức toàn cầu, liên quan trực tiếp tới an ninh lương thực, ổn định kinh tế, hệ sinh thái và nguồn nước sinh hoạt của hàng tỷ người.

Khi gần 99% lượng nước ngọt dạng lỏng của Trái Đất nằm dưới lòng đất, tương lai nguồn nước của nhân loại có thể phụ thuộc rất lớn vào cách thế giới quản lý và bảo vệ nguồn tài nguyên mang tính sống còn này.

Vì sao nước ngầm dâng cao cũng tiềm ẩn rủi ro?

Nước ngầm dâng cao cũng gây ra hàng loạt hệ lụy đối với hạ tầng và đời sống đô thị. Khi mực nước ngầm tăng, tầng hầm và các công trình ngầm dễ bị ngập, nền móng công trình có nguy cơ suy yếu, trong khi hệ thống thoát nước và xử lý nước thải có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tại các khu vực ven biển, nước biển dâng còn khiến nước ngầm bị đẩy lên gần bề mặt hơn, làm gia tăng nguy cơ ngập úng và xâm nhập mặn. Xu hướng nước ngầm dâng lên tại một số bang của Mỹ như Florida và Georgia, cùng nhiều khu vực ở châu Âu và châu Á.